Jristina Dusi: Tirachinas

Lo encontró encima de las tomateras: negro, elástico, pequeño. Lo tensó, un tirachinas. Se acordó de su niñez: pantalones cortos y albarcas hechas de neumáticos, rodillas con costras y chichones en la frente. Pedrea sin piedad. Colocó una piedra en el tirachinas y probó. Dejó la azada, y a sus ochenta y cinco años volvió a apuntar: ardillas, mirlos y gatos salían espantados por todas partes.

          Así lo encontró Ilectra, la mujer de su sobrino: indolente y bronceada por el sol de la playa, bajó contoneándose por la escalera de al lado. «Ah, mi tanga. Gracias, tío». Se lo quitó de las manos, con naturalidad, y, sonriendo, le dio vueltas alrededor de su dedo. El tío Panayotis, sonrojado, se quedó mirando la espalda desnuda y el camisón corto, mientras ella se alejaba.

          No comió más tomates aquel verano. Las tomateras, justo debajo de su balcón y el tendedero de Ilectra, fueron declaradas zona prohibida.

Jristina Dusi. Estudió Derecho y es abogada. Vive y trabaja en Atenas. Ha cursado seminarios de escritura creativa. Ha publicado textos en revistas y sitios web.

Traducción colectiva, Universidad de Málaga, 11 de abril de 2018. Participaron Alejandro Abella González, Sadi Amro, Irene Gaeta, Benito Gómez, Teo Karagiannis, María del Carmen Navarro López, Adolfo Orcajo, Virginia Podadera, Natalia Velasco. Coordinaron Vicente Fernández González, Konstantinos Paleologos.

Taller de traducción colectiva en Atenas con la presencia del autor, Héctor Abad Faciolince

Εργαστήριο Λογοτεχνικής Μετάφρασης

με την παρουσία του συγγραφέα Héctor Abad Faciolince

To Festival LEA και το Abanico διοργανώνουν εργαστήριο διάρκειας 9 ωρών (τρεις συναντήσεις των δύο ωρών και μία των τριών ωρών)  συλλογικής μετάφρασης και επιμέλειας του δοκιμίου «Αngustias de un traductor» του συγγραφέα από την Κολομβία Έκτορ Αμπάδ Φασιολίνσε.

ΣΥΝΤΟΝΙΖΕΙ: Κωνσταντίνος Παλαιολόγος

Το εργαστήριο θα λάβει χώρα στο Abanico στις κάτωθι ημερομηνίες:

1.     Τρίτη 15 Μαΐου, 11.00 με 13.00

2.     Τρίτη 22 Μαΐου, 11.00 με 13.00  

3.     Τρίτη 29 Μαΐου, 11.00 με 13.00

4.     Τρίτη 12 Ιουνίου, 11.00 με 14.00 (παρουσία του συγγραφέα)

Δηλώσεις συμμετοχής: τηλ. 210.3251214 & 215 / info@abanico.gr o en Secretaría (Kolokotroni 12, 1er piso, Síndagma).

Angustias de un traductor

        

En estas semanas entendí, en primera persona, por qué la economía china crece con un ritmo anual del 8 o 10 por ciento, mientras nosotros seguimos estancados en porcentajes irrisorios. La historia empezó hace tres meses, cuando recibí una carta muy amable, redactada en un español impecable, escrita por un señor chino, de nombre Zhang Guangsen. Él me informaba brevemente que acababa de emprender la traducción al mandarín de una novela mía, Angosta. El tono no era de esos melindrosos o halagadores. Decía, lacónicamente: “La novela me gustó y la estoy traduciendo.” Punto.

Después Zhang se presentaba y me decía sin orgullo, pero sin falsa modestia, que había sido profesor de español durante 20 años en la Universidad de Beijing, y que toda la vida había traducido obras literiarias de autores hispanoamericanos, entre las que estaban nada menos que el Quijote, la poesía de Borges, de Bécquer, de Neruda, y varios tratados de Baltasar Gracián. Decía luego que esperaba tener lista la traducción de mi libro para finales de julio, y que ya llevaba unas cien páginas, de las cuatrocientas totales. “En la cuarta parte que hasta hoy he traducido, no he encontrado todavía grandes tropiezos, lo que quiere decir que todo va viento en popa. Apuntaré todos los problemas que encuentre en adelante y es muy posible que le vaya a molestar, por lo que anticipo mis disculpas.” Yo le contesté que estaba a su disposición para cualquier duda, pero él no volvió a escribirme en todo este tiempo, hasta la semana pasada.

En su segunda carta Guangsen me informaba que “durante estos tres meses he dedicado todo mi tiempo a la traducción y he estado tan concentrado que ni siquiera me he conectado al Internet. Por suerte, llegué ayer, por fin, al final del libro.” Yo he traducido libros y sé muy bien la sensación de felicidad, e incluso de liberación que se siente al terminar el primer borrador de un libro que traducimos. Y con mayor razón si la novela es larga, como lo es Angosta. Supongo que es lo mismo que siente Armstrong al coronar una cima en el Tour de Francia. Después viene la última corrección, pero eso ya es pedalear en bajada.

Traducir 400 páginas en poco más de tres meses, a una lengua y a una cultura que con el español no tiene el menor parentesco, me parece una labor impresionante, de la que es capaz tan solo un verdadero estajanovista. En este mismo lapso yo habré escrito, si mucho, 70 páginas, contando estos artículos, y ahí me queda la lección de la productividad china enfrentada a la nuestra.

Zhang Guangsen, con esa prudencia oriental de la que tanto deberíamos aprender, añadía que en este tiempo no había querido plantearme sus dudas y dificultades “pues quise acumularlas para no molestarle a usted a cada momento”. Humildemente aclaraba que “traducir es siempre una interpretación por parte de una persona ajena de lo que el autor original piensa y quiere expresar. Esta es una tarea que nunca resultará impecable ni mucho menos loable, pues interpretar consiste muchas veces en suponer y adivinar. ¡Hasta interpretar las ideas de un conocido no es fácil y es imaginable cuán difícil será de un idioma a otro!” Y a continuación venían, finalmente, sus dudas más importantes.

Algunas yo las podía suponer, pues se trataba de típicos colombianismos como “aguapanela”, “burroteca”, “chicharrones de once patas”, “turupes”, y cosas así. También la transcripción de la jerga barriobajera era para él una cuestión desesperante. Por ejemplo, el nuevo estilo de pedir de nuestros pordioseros, que ya no consiste en solicitar una limosna “por amor de Dios”, sino en esta frase críptica: “Don, ¿meá colaorar?” O esta curiosa despedida: “Tolis, gonorsofia, ahí nos pillamos, toobién.” En fin, este tipo de tropiezos con la lengua vernácula eran apenas naturales.

Pero a continuación venían otras que me sorprendieron y gustaron mucho más, por lo que revelan sobre la distancia, más que lingüística, cultural, entre Colombia y China. Unas tenían que ver con cuestiones religiosas. Guangsen no entendía qué era eso de “Señor Caído”, “Niño perdido” y “Sermón de la montaña”. “Supongo”, me decía, “que son episodios de la mitología.” Su intuición de que estas cosas tuvieran que ver con un mito era correcta, aunque sin duda llamar mitología a la historia sagrada sonará blasfemo para un cristiano. Después había una laguna de cultura popular. Yo había escrito en la novela que los ojos de la protagonista eran de dos colores “como los de David Bowie”. Y Guangsen preguntaba: “¿Quién es este tipo?” Pero lo que más me gustó fue su última pregunta, en la que juntaba, sin ánimo humorístico, a otras dos personas: “¿Quiénes diablos son Juan XXIII y Corín Tellado?” Se lo expliqué despacio y también le dije que no se imaginaba hasta qué punto lo envidiaba yo por ignorar ciertas cosas que nosotros no solamente sabemos, sino que en cierto sentido nos ahogan.

Taller de traducción literaria en la UMA

El profesor y traductor Konstantinos Paleologos de la Universidad Aristóteles de Salónica impartirá un taller de traducción literaria para los estudiantes de la Facultad de Traducción e Interpretación. La propuesta consiste en la traducción colectiva de la nota biográfica y del minicuento de la escritora Χριστίνα Ντούση titulado «Σφεντόνα» (en archivo adjunto).

Plazo para el envío de borradores: lunes 9 de abril (15.00 horas)

Destinatario: Konstantinos Paleologos 

Día: miércoles 11 de abril

Hora: 13.30-15.00

Lugar: Aula 14 de la Facultad de Filosofía y Letras

Χρι­στί­να Ντού­ση

Σφεν­τό­να

ΠΑΝΩ ΣΤΙΣ ΝΤΟΜΑΤΙΕΣ τὸ βρῆ­κε: μαῦ­ρο, ἐ­λα­στι­κό, μι­κρό. Τὸ τέν­τω­σε, σφεν­τό­να. Θυ­μή­θη­κε τὰ παι­δι­κά του: κον­το­παν­τέ­λο­να καὶ σα­γι­ο­νά­ρες ἀ­πὸ λά­στι­χα αὐ­το­κι­νή­του, γδαρ­μέ­να γό­να­τα καὶ κα­ρούμ­πα­λα στὸ μέ­τω­πο. Ἀ­νη­λε­ὴς πε­τρο­πό­λε­μος. Ἔ­βα­λε πέ­τρα στὴ σφεν­τό­να καὶ δο­κί­μα­σε. Ἄ­φη­σε τὴν τσά­πα καὶ στὰ 85 του ξα­νά­πια­σε τὸ ση­μά­δι: σκι­ού­ρια, κο­τσύ­φια καὶ γα­τιὰ πε­τά­γον­ταν ἀ­πὸ παν­τοῦ.

         Ἔ­τσι τὸν βρῆ­κε ἡ Ἠ­λέ­κτρα, ἡ γυ­ναί­κα τοῦ ἀ­νι­ψιοῦ: Ρά­θυ­μη καὶ σο­κο­λα­τέ­νια ἀ­πὸ τὰ μπά­νια, κα­τέ­βη­κε χο­ρευ­τι­κὰ τὴ σκά­λα ἀ­πὸ δί­πλα. «Ἄ, θεῖ­ε, τὸ στρίνγκ μου. Εὐ­χα­ρι­στῶ.» Τὸ πῆ­ρε μὲ φυ­σι­κό­τη­τα ἀπ΄ τὰ χέ­ρια του, καὶ τὸ ἔ­στρι­ψε χα­μο­γε­λών­τας γύ­ρω ἀπ΄ τὸ δά­χτυ­λό της. Ὁ κὺρ Πα­να­γι­ώ­της κα­τα­κόκ­κι­νος, ἔ­μει­νε νὰ κοι­τᾶ τὴ γυ­μνή της πλά­τη καὶ τὸ κον­τὸ νυ­χτι­κὸ κα­θὼς ἔ­φευ­γε.

          Ἄλ­λες ντο­μά­τες δὲν ἔ­φα­γε ἐ­κεῖ­νο τὸ κα­λο­καί­ρι. Οἱ ντο­μα­τι­ές, κά­τω ἀ­κρι­βῶς ἀ­πὸ τὸ μπαλ­κό­νι καὶ τὴν ἁ­πλώ­στρα τῆς Ἠ­λέ­κτρας, κη­ρύ­χθη­καν ἀ­πα­γο­ρευ­μέ­νη ζώ­νη.

Χρι­στί­να Ντού­ση. Σπούδασε Νομικά και εἶ­ναι δι­κη­γό­ρος. Ζεῖ καὶ ἐρ­γά­ζε­ται στὴν Ἀ­θή­να. Ἔ­χει πα­ρα­κο­λου­θή­σει σε­μι­νά­ρια δη­μι­ουρ­γι­κῆς γρα­φῆς. Κεί­με­νά της ἔ­χουν δη­μο­σι­ευ­θεῖ σὲ ἔν­τυ­πα, ἠ­λε­κτρο­νι­κὰ πε­ρι­ο­δι­κὰ καὶ ἱ­στό­το­πους.

Μιγκέλ δε Ουναμούνο, ο ανένδοτος Φιλόσοφος

Στην περιφέρεια της Ευρώπης, στο ζοφερό Μπιλμπάο του 1864, γεννήθηκε ο Μιγκέλ δε Ουναμούνο, ένα πνεύμα φωτεινό και ατίθασο που έμελλε να γίνει ο Φιλόσοφος που άλλαξε για πάντα το ισπανικό μυθιστόρημα.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά, αν υποθέσουμε ότι υπάρχει τέτοια στη ζωή ενός ανθρώπου.  Γεννιέται, λοιπόν, στις 29 Σεπτεμβρίου του 1864, στο Μπιλμπάο της Χώρας των Βάσκων, γόνος αστικής καθολικής οικογενείας. Πατέρας του ήταν ο Φέλιξ δε Ουναμούνο, έμπορος  που είχε κάνει περιουσία στο Μεξικό και μητέρα του η Σαλομέ δε Χούγο (ανιψιά του Φέλιξ ο οποίος ήταν 20 χρόνια μεγαλύτερός της). Ήταν ο τρίτος από έξι συνολικά αδέρφια (τέσσερα εκ των οποίων δεν πρόλαβαν καν να ενηλικιωθούν). Στα έξι του μένει ορφανός από πατέρα. Μεγαλώνοντας γίνεται ένας έφηβος με έντονα υπαρξιακά άγχη: θέλει να γίνει άγιος, οι γιατροί τού συνιστούν ξεκούραση και βόλτες στην εξοχή.

Ευτυχώς για εκείνον, γνωρίζει εκείνη την περίοδο την Κονθεπθιόν Λιθάραγα, μια γυναίκα στιβαρή, με έντονη προσωπικότητα με την οποία, αργότερα, θα παντρευτεί. Από το 1880 έως το 1884 σπουδάζει στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου της Μαδρίτης, διάστημα κατά το οποίο μελετάει με ζήλο φιλοσόφους όπως ο Τόμας Καρλάιλ, ο Χέρμπερτ Σπένσερ, ο Φρίντριχ Χέγκελ ή ο Καρλ Μαρξ. Το 1884 παρουσιάζει τη διπλωματική εργασία του με τίτλο «Crítica del problema sobre el origen y prehistoria de la raza vasca» [«Κριτική του προβλήματος της καταγωγής και της προϊστορίας της φυλής των Βάσκων»]. Ο γάμος με την Κονθεπθιόν Λιθάραγα που προαναγγείλαμε τελείται το 1891· θα αποκτήσουν εννέα παιδιά (το πρώτο γεννιέται το 1892, το τελευταίο το 1910). Την ίδια χρονιά γίνεται καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της  Σαλαμάνκα, στην έδρα της Ελληνικής Γλώσσας και μετακομίζει στην καστιλλιάνικη πόλη όπου θα περάσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του. Το 1894 εντάσσεται στο Σοσιαλιστικό Κόμμα του Μπιλμπάο (PSE-EE, PSOE) και αρχίζει να απομακρύνεται σταδιακά από τις ιδέες του βασκικού εθνικισμού. Το 1897 εκδίδει το πρώτο του βιβλίο, τη νουβέλα Paz en la Guerra [Ειρήνη εν καιρώ πολέμου]. Εγκαταλείπει τους κόλπους του Σοσιαλιστικού Κόμματος. Εκείνη τη χρονιά αρχίζει να βιώνει μια καινούργια έντονη ψυχολογική κρίση η οποία διαρκεί μέχρι και το 1902, κρίση που θα τον οδηγήσει στην ανάπτυξη μιας ιδιότυπης θρησκευτικής συνείδησης.

Το 1898 είναι χρονολογία-σταθμός για την Ισπανία, καθώς σηματοδοτεί την ήττα της χώρας στον ισπανοαμερικανικό πόλεμο και τη συνακόλουθη απώλεια των τελευταίων αποικιών της: της Κούβας, του Πουέρτο Ρίκο, των Φιλιππίνων και της Νήσου Γκουάμ στον Ειρηνικό. Η ηθική, πολιτική και κοινωνική κρίση που προκάλεσαν αυτά τα γεγονότα στην Ισπανία ανέδειξε μια γενιά συγγραφέων, δοκιμιογράφων και ποιητών (Αθορίν, Πίο Μπαρόχα, Ραμίρο δε Μαέθτου κ.ά.), που επηρεάστηκαν βαθιά από την πολιτική κατάσταση και οι  οποίοι έγιναν γνωστοί ως «Γενιά του ’98». Ο Ουναμούνο είναι ίσως ο πιο χαρακτηριστικός εκπρόσωπός της. Το 1900, και ενώ ήδη κατέχει πλέον την έδρα της Ελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκα, αναγορεύεται, μόλις στα 36 του χρόνια, πρύτανης του Πανεπιστημίου. Είναι η πρώτη από τις τρεις συνολικά θητείες του στη θέση του πρύτανη ή του αντιπρύτανη. Η πρώτη φορά ήταν από το 1900 έως το 1914, η δεύτερη, ως αντιπρύτανης, από το 1921 έως το 1924 και η τελευταία, ξανά ως πρύτανης, από το 1931 έως την απόλυσή του στις 22 Οκτωβρίου 1936, έπειτα από εντολή του στρατηγού Φράνκο.

Το 1902 εκδίδεται η δεύτερη νουβέλα του Amor y pedagogía [Αγάπη και παιδαγωγία], έργο που συνδέει το κωμικό με το τραγικό και δίνει έμφαση στο παράλογο της θετικιστικής κοινωνιολογίας, ενώ το 1913 κυκλοφορεί το πιο σημαντικό φιλοσοφικό του έργο, Del sentimiento trágico de la vida [Το τραγικό αίσθημα της ζωής, μετάφραση στα ελληνικά από τον Η. Π. Νικολούδη, εκδόσεις Printa, 1993]. Το 1914 κυκλοφορεί το κομβικό έργο του Niebla [Καταχνιά, στα ελληνικά το έχουμε σε δύο εκδοχές, από την Ιουλία Ιατρίδη, Εκδόσεις των Φίλων, 1964, και τη Λέλα Μιλιλή, Ροές, 1991], το οποίο ο ίδιος, παραποιώντας τη λέξη novela [«μυθιστόρημα» στα ισπανικά], το χαρακτηρίζει ως nivola [νιβόλα]. Σύμφωνα με τον Ουναμούνο, το πραγματικό πρόσωπο των ανθρώπων είναι το εσωτερικό, και από την υποχρέωση αυτού του «προσώπου» να συμβιβαστεί με τον εξωτερικό κόσμο προκύπτει η διαμάχη από την οποία τρέφεται το μυθιστόρημα. Η παρατήρηση όμως των εξωτερικών δεδομένων, συνεχίζει ο φιλόσοφος, δεν μας λέει τίποτα γύρω από το μυθιστορηματικό πρόσωπο, η κατανόηση της αληθινής ουσίας του οποίου απαιτεί μια δημιουργική προσπάθεια εκ μέρους του αναγνώστη. Μιλώντας με όρους φιλοσοφίας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Ουναμούνο υιοθετεί μια ορθολογική και όχι μια φαινομενολογική μέθοδο για τη μελέτη του ανθρώπου. Αυτή τη περί του μυθιστορήματος ουναμουνιανή θεωρία θα μπορούσαμε, επίσης, να τη δούμε ως μια αυτοάμυνα που γεννήθηκε από το φόβο της παρανόησης. Έτσι, ο Ουναμούνο υπερβαίνει το ρεαλισμό ή αυτό που εκείνος θεωρεί ότι είναι ο ρεαλισμός· η νέα φόρμουλα του Βάσκου συνίσταται στο να μυθιστοριογραφεί σύμφωνα με ιδέες, όχι σύμφωνα με γεγονότα· σύμφωνα με τον εσωτερικό κόσμο του προσώπου, όχι σύμφωνα με τα δεδομένα της κοινωνικοοικονομικής του ιστορίας. Αυτό ακριβώς το λογοτεχνικό είδος αποκαλεί «νιβόλα».

Την ίδια χρονιά, το 1914, παύεται από πρύτανης, καθώς οι απόψεις του ταυτίζονται με τις απόψεις της αριστεράς υπέρ των Συμμάχων και έρχονται σε αντίθεση με την επίσημη ουδετερότητα και τον κρυφό φιλογερμανισμό του βασιλέα Αλφόνσου Η´. Το 1917 εκδίδεται το μυθιστόρημα/νιβόλα Abel Sánchez [Άβελ Σάντσεθ, σε μετάφραση Ιουλίας Ιατρίδη, Εκδόσεις των Φίλων, 1994], και το 1920 το Tres novelas ejemplares y un prólogo [Παραδειγματικές νουβέλες, μετάφραση Νίκος Γκούβης, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 1994]. Το 1921, εμφανίζεται η νιβόλα La tía Tula [Η θεία Τούλα η οποία κυκλοφορεί στην Ελλάδα σε τρεις μεταφράσεις: της Μαρίας Μπεζαντάκου, εκδόσεις Καλλιγράφος, 2013, του Τάσου Ψάρρη, Βακχικόν, 2014 και του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, Gutemberg, 2017].

 To Φεβρουάριο του 1924 εξορίζεται στη νήσο Φουερτεβεντούρα, στα Κανάρια Νησιά. Τον Ιούλιο ο δικτάτορας Πρίμο δε Ριβέρα του απονέμει χάρη και εκείνος εγκαθίσταται στη Γαλλία όπου θα παραμείνει για έξι χρόνια. Καθ’ όλη τη διάρκεια της εξορίας του γράφει ασταμάτητα. Κυριότερο έργο εκείνης της περιόδου το δοκίμιο La agonía del cristianismo [Η αγωνία του Χριστιανισμού, μετάφραση Ιουλία Ιατρίδη, Εκδόσεις των Φίλων, 1970]. Το 1930, με την κατάλυση της δικτατορίας του Πρίμο ντε Ριβέρα, ο Ουναμούνο επιστρέφει στη χώρα του και την επόμενη χρονιά εκλέγεται βουλευτής στην εκλογική περιφέρεια της Σαλαμάνκα, θέση την οποία θα διατηρήσει μέχρι το 1933. Την ίδια χρονιά εκδίδει τη νιβόλα San Manuel Bueno, mártir [Άγιος Εμμανουήλ, ο καλός μάρτυρας, σύμφωνα με την Ιουλία Ιατρίδη, Εκδόσεις των Φίλων, 1972, και Άγιος Μανουήλ, ο Μάρτυρας, κατά τον Τάσο Ψάρρη, Βακχικόν, 2014]. Τέλος, το 1933 γράφει τα τελευταία λογοτεχνικά του έργα. Πρόκειται για δύο μικρές νουβέλες: πρόκειται για τα La novela de don Sandalio, jugador de ajedrez [Ο παίκτης του σκακιού, κατά την Ιουλία Ιατρίδη, Εκδόσεις των Φίλων, 1972, Το μυθιστόρημα του δον Σανδάλιο, σκακιστή, κατά την πιο πρόσφατη απόδοση του Αχιλλέα Κυριακίδη, Άγρα, 2015] και το αμετάφραστο ακόμα στα ελληνικά, Un pobre hombre rico o el sentimiento cómico de la vida [Ένας καημένος πλούσιος ή το κωμικό αίσθημα της ζωής].

Το καλοκάιρι του 1936 ξεσπά στην Ισπανία το στρατιωτικό πραξικόπημα του Φράνκο. Στην αρχή ο Ουναμούνο, που από το 1934 έχει χάσει τη γυναίκα του, τάσσεται υπέρ των στασιαστών καθώς πιστεύει ότι οι εθνικιστές θα επιβάλλουν κάποια τάξη στη χώρα και θα αποφευχθούν έτσι χειρότερα δεινά. Όταν όμως βλέπει τις σκηνές φρίκης που εκτυλίσσονται με την είσοδο των φασιστών στη Σαλαμάνκα και αντιλαμβάνεται τη γενικευμένη βαρβαρότητα, θλίβεται και αλλάζει άποψη. Στις 12 Σεπτεμβρίου, στην τελετή για την έναρξη του νέου ακαδημαϊκού έτους στο Πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκα, θα εκφράσει με θάρρος την πίστη του στην ελευθερία όταν απευθυνόμενος στους παρόντες στρατιωτικούς λέει «Το να νικήσεις δεν σημαίνει ότι πείθεις κιόλας». Ο φασίστας στρατηγός Χοσέ Μιγιάν-Αστράι του απαντά: «Να πεθάνουν οι προδότες διανοούμενοι. Ζήτω ο θάνατος!». Ο Ουναμούνο φεύγει ανάμεσα σε προσβολές και αποδοκιμασίες. Λίγες μέρες αργότερα ο Φράνκο τον παύει από πρύτανη. Περνάει τους τελευταίους μήνες της ζωής του σε εθελούσιο κατ’ οίκον περιορισμό, σε κατάσταση απελπισίας, απόγνωσης και μοναξιάς. Στις 21 Οκτωβρίου δίνει την τελευταία του σημαντική συνέντευξη, στον Νίκο Καζαντζάκη. Πεθαίνει την 31η Δεκεμβρίου.

Ο Ουναμούνο, «ο κάπως ατημέλητος άνθρωπος με το λεπτό, μικρό πρόσωπο, με τα στοχαστικά κι’ ανήσυχα μάτια που πολλοί είπαν ότι τον έκαναν να μοιάζει με κουκουβάγια, ο ιδιόρρυθμος εκπρόσωπος του ισπανικού πάθους και της τραγικής αίσθησης της ζωής, ο ξεροκέφαλος κι’ ανένδοτος Βάσκος», όπως τον περιγράφει η Ιατρίδη στον πρόλογο της ελληνικής έκδοσης της Καταχνιάς, θεωρείται αναμφίβολα από τους σημαντικότερους ισπανούς συγγραφείς όλων των εποχών. Το έργο του απεικονίζει την πάλη ενός ανθρώπου που θέλει, αλλά δεν μπορεί να πιστέψει στον Θεό και που δυσπιστεί επίσης απέναντι στην επιστήμη και τη λογική. Η κυρίαρχη ιδέα που διαπερνά ολόκληρο το έργο του είναι ο αντιφατικός χαρακτήρας της ανθρώπινης φύσης. Το πολυποίκιλο και τεράστιο σε όγκο έργο του το διαπερνούν τέσσερις θεματικοί άξονες οι οποίοι  επανέρχονται με επιμονή, ιδωμένοι κάθε φορά και από διαφορετική οπτική γωνία: η Ισπανία, η ανθρώπινη φύση, η θρησκεία και η λογοτεχνική δημιουργία.

Κωνσταντίνος Παλαιολόγος

To παρόν κείμενο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα 
Δρόμος της Αριστεράς 

στις 31 Μαρτίου 2018

«Εξόριστη» ισπανική ποίηση, του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου

Πριν από ογδόντα και πλέον χρόνια, στις 17 Ιουλίου του 1936, ξεκινούσε από τη Μελίγια και τη Θέουτα, τις δύο ισπανικές πόλεις στα μεσογειακά παράλια του Μαρόκου, ο εμφύλιος πόλεμος που για μία τριετία θα κατάτρωγε τις σάρκες της Ισπανίας. Από τη μια, η φασιστική λαίλαπα υπό τον στρατηγό Φρανθίσκο Φράνκο και, από την άλλη, ο συνασπισμός των δημοκρατικών δυνάμεων συγκρούστηκαν δίχως οίκτο σε ολόκληρη σχεδόν την ισπανική επικράτεια. Στις 19 Μαΐου 1939 η μεγαλειώδης παρέλαση των εθνικιστών στο κέντρο της Μαδρίτης, στο Paseo de la Castellana, που εκείνη την εποχή είχε μετονομαστεί σε Avenida del Generalísimo (Λεωφόρος του Στρατηγού των Στρατηγών) σηματοδότησε την τελική τους επικράτηση και την είσοδο της χώρας στην 36χρονη δικτατορική περίοδο. Το τέλος του πολέμου, ενός πολέμου που έμελλε να αναγορευτεί σε παγκόσμιο σύμβολο του αντιφασιστικού αγώνα και πηγή έμπνευσης για αμέτρητα έργα τέχνης, οδήγησε χιλιάδες Ισπανούς στην εξορία, αφού η μνησικακία του Φράνκο απέναντι στους ηττημένους δεν άφηνε κανένα περιθώριο για εθνική συμφιλίωση και αγαστή συμβίωση νικητών και ηττημένων.

            Ανάμεσα στους αντιφρονούντες που επέλεξαν το δρόμο της εξορίας για κάποια ευρωπαϊκή (Γαλλία, Ιταλία κ.λπ.) ή αμερικανική χώρα (Αργεντινή, Μεξικό, Κούβα, ΗΠΑ κ.ά.) βρίσκονταν πολλοί άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών, οι οποίοι φοβόντουσαν, όχι άδικα, ότι η επικράτηση των φασιστών θα στραγγάλιζε την ελευθερία της έκφρασης. Πράγματι, για τριάντα έξι ολόκληρα χρόνια, άλλοτε με μεγαλύτερη αυστηρότητα και άλλοτε με σχετική ελαστικότητα, η λογοκρισία επενέβαινε και, εν πολλοίς, καθόριζε το τι θα έβλεπαν, θα άκουγαν ή θα διάβαζαν οι Ισπανοί. Αυτό δεν σημαίνει πως, για να περιοριστούμε στο χώρο της ποίησης η οποία μας ενδιαφέρει στην παρούσα περίσταση, δεν εκδόθηκαν μέχρι το 1975, ημερομηνία θανάτου του Φράνκο και πτώσης του καθεστώτος, πολλά και σημαντικά έργα: ο Ντάμασο Αλόνσο θα δημοσίευε το 1944 την περίφημη συλλογή του Hijos de la ira στην οποία συμπεριλαμβάνεται το “Insomnio” («Αϋπνία») και ο εμβληματικός στίχος “Madrid es una ciudad de más de un millón de cadáveres” («Η Μαδρίτη είναι μια πόλη με περισσότερα από ένα εκατομμύριο πτώματα»), ο Βιθέντε Αλεϊξάντρε θα συνέχιζε την αθόρυβη αλλά τόσο εμπνευσμένη δουλειά που θα του απέφερε, το 1977, το Βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας, θα εμφανιζόταν η σημαντική γενιά της δεκαετίας του 1950 (Φρανθίσκο Μπρίνες, Άνχελ Γκονθάλεθ, Χοσέ Άνχελ Βαλέντε…), ο Αντόνιο Γκαμονέδα θα ξεκινούσε την «ακίνητη εξέγερσή» του (Sublevación inmóvil, 1960). Είναι όμως γεγονός ότι για πάνω από τρεις δεκαετίες υπήρξαν εν γένει στη λογοτεχνία και ειδικά στην ποίηση δύο παράλληλα γίγνεσθαι: από τη μια, η εντός των συνόρων παραγωγή και, από την άλλη, η παραγωγή των εξόριστων ισπανών ποιητών, οι οποίοι, όπως θα διαπιστώσουμε και παρακάτω, δεν αποτελούν ούτε ενιαία γενιά, ούτε ομοιόμορφη ομάδα: κάποιοι, όπως ο Λεόν Φελίπε ή ο Χουάν Ραμόν Χιμένεθ, διάγοντας εκείνη την εποχή ήδη την έκτη δεκαετία της ζωής τους, έφυγαν από την Ισπανία όντας καταξιωμένοι ποιητές, κάποιοι άλλοι, όπως ο Χόρχε Γκιγέν ή ο Λουίς Θερνούδα, ενώ βρίσκονταν στο άνθος της ποιητικής τους δημιουργικότητας και κάποιοι τρίτοι, όπως ο ποιητής που έχουμε σήμερα κοντά μας, όντας ακόμα μικρά παιδιά. Ορισμένοι, όπως ο Μανουέλ Αλτολαγκίρε γύρισαν και πέθαναν στην πατρίδα πριν την πτώση του καθεστώτος, άλλοι, όπως ο Ραφαέλ Αλμπέρτι, επέστρεψαν, σε μεγάλη πλέον ηλικία, μετά την πτώση του καθεστώτος, ενώ κάποιους λιγότερο τυχερούς, όπως ο Πέδρο Σαλίνας, ο θάνατος τους βρήκε στην εξορία.

            Στη συνέχεια, θα δούμε συνοπτικά τους σημαντικότερους ισπανούς ποιητές που έζησαν την περιπέτεια της εξορίας, επιχειρώντας να επικεντρωθούμε λίγο περισσότερο στο Μεξικό, χώρα στην οποία πρωτοδημοσίευσε τα ποιήματά του ο Τομάς Σεγκόβια: όταν, το 1938, ο Λεόν Φελίπε έπαιρνε το δρόμο, που έμελλε να είναι δίχως γυρισμό, για το Μεξικό, ήταν 54 χρονών. Είχε ήδη ζήσει και εργαστεί στην Ισημερινή Γουϊνέα, στις ΗΠΑ και στο Μεξικό, όπου είχε πρωτοπάει το 1922, και είχε επιστρέψει στην Ισπανία λίγο πριν την έναρξη του εμφυλίου πολέμου… για να φύγει οριστικά λίγο πριν τη λήξη του. Ιστορικοί έμειναν οι οργισμένοι στίχοι που απηύθυνε στους «νικητές»: “¿Y cómo vas a recoger el trigo/ y alimentar el fuego/ si yo me llevo la canción?” («Πώς θα θερίσεις τα σπαρτά / και θα κρατήσεις ζωντανή τη φωτιά / τώρα που παίρνω μακριά το τραγούδι;»). Η υπερβολή είναι προφανής αφού, όπως είδαμε, ήταν αρκετοί και σημαντικοί οι «τραγουδιστές» που παρέμειναν στην Ισπανία, αλλά εύλογη είναι και η οργή του Φελίπε Καμίνο Γκαλίθια δε λα Ρόσα (όπως είναι το πλήρες όνομα του Λεόν Φελίπε) που άφησε τελικά την τελευταία του πνοή στο Μεξικό το 1968. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν σήμερα ότι το έργο του δεν έχει τύχει ακόμα της αναγνώρισης που του αξίζει.

            Στο Μεξικό βρήκε επίσης καταφύγιο, από το τέλος του εμφυλίου μέχρι το 1955, χρονιά που απεβίωσε, ο Χοσέ Μορένο Βίγια. Τρία χρόνια μικρότερος από τον Λεόν Φελίπε –γεννημένος στη Μάλαγα το 1887– είχε εμφανιστεί στην λογοτεχνική σκηνή της Ισπανίας τη δεκαετία του 1920, ενώ υπήρξε επίσης αρκετά σημαντικός ζωγράφος. Αξίζει να σημειωθεί ότι το έργο του μεταφράστηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά από τον Νίκο Καζαντζάκη και παρουσιάστηκε στο περιοδικό Κύκλος στις αρχές της δεκαετίας του 1930. Στο ίδιο έντυπο, ο Καζαντζάκης δημοσίευσε μεταφράσεις ποιημάτων και άλλων ισπανών ποιητών που πήραν τον δρόμο της εξορίας (Αλμπέρτι, Σαλίνας, Αλτολαγκίρε κ.ά.).

            Ο πιο σημαντικός όμως από τους ποιητές που εγκατέλειψαν την φρανκική Ισπανία ήταν αναμφίβολα ο Χουάν Ραμόν Χιμένεθ, ο δημιουργός που επηρέασε όσο κανείς άλλος την πορεία της ισπανικής ποίησης μέχρι τις μέρες μας. Ο Χουάν Ραμόν εγκατέλειψε τη Μαδρίτη το 1936 και εγκαταστάθηκε στο Πουέρτο Ρίκο όπου και πέθανε το 1958. Σύμφωνα με την πλειοψηφία των κριτικών λογοτεχνίας, η παραμονή του στην αμερικανική αυτή χώρα σηματοδοτεί μια καινούρια περίοδο στην ποιητική του δημιουργία, μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από την απλότητα της φόρμας και την πολυπλοκότητα των ιδεών. Ο Χιμένεθ δεν κατάφερε να γυρίσει στην Ισπανία (κάποιοι ισχυρίζονται ότι δεν τον ένοιαζε και πολύ αφού έτσι και αλλιώς η μόνη χώρα που κατοικούσε ο ποιητής από την Ανδαλουσία ήταν η ίδια του η ύπαρξη), κατάφερε όμως να κερδίσει την παγκόσμια αναγνώριση όταν, το 1956, του απονεμήθηκε το Νομπέλ Λογοτεχνίας.

            Η θεώρηση ότι αρκετές φορές η Σουηδική Ακαδημία με το Νομπέλ Λογοτεχνίας τιμά όχι μόνο τον συγγραφέα που παραλαμβάνει το βραβείο αλλά και όλους ή τουλάχιστον αρκετούς από τους συμπατριώτες του ποιητές που ανήκουν στην ίδια με εκείνον γενιά, νομίζω ότι δικαιώνεται στην περίπτωση των δύο «ποιητικών» ισπανικών βραβείων Νομπέλ του 20ού αιώνα: στο πρόσωπο του Χουάν Ραμόν Χιμένεθ τιμήθηκε η «εξόριστη» ισπανική ποίηση όπως, εικοσιένα χρόνια αργότερα, στο πρόσωπο του Βιθέντε Αλεϊξάντρε τιμήθηκε αφενός μια γενιά, η περίφημη γενιά του ’27, αφετέρου όλοι εκείνοι οι ποιητές που κράτησαν ζωντανή τη φλόγα της τέχνης τους στην Ισπανία, στη διάρκεια της δικτατορίας.

            Υπ’ αυτή την έννοια, οι ποιητές που θα αναφέρουμε στη συνέχεια «αξιώθηκαν» δύο βραβεία Νομπέλ, αν και δεν χρειάστηκε να ταξιδέψουν ποτέ τους στη Στοκχόλμη για να τα παραλάβουν: είναι όλοι μέλη της γενιάς του ’27, της πιο γόνιμης γενιάς Ισπανών ποιητών του περασμένου αιώνα, που, εξαιτίας του πολέμου, αναγκάστηκαν να περάσουν τα σύνορα της χώρας τους για άλλες πολιτείες, μακρινές ή κοντινότερες: ο Χόρχε Γκιγέν και ο Πέδρο Σαλίνας κατέφυγαν στις ΗΠΑ, ο Λουίς Θερνούδα αρχικά στις ΗΠΑ και μετά στο Μεξικό, ο Ραφαέλ Αλμπέρτι στην Αργεντινή και μετά στην Ιταλία, ο Εμίλιο Πράδος στο Μεξικό, ο Μανουέλ Αλτολαγκίρε στην Κούβα και ύστερα στο Μεξικό. Όλοι τους θα προσυπέγραφαν, αλλάζοντας το όνομα της χώρας υποδοχής, μια αποστροφή του Πέδρο Σαλίνας: «Μακριά από τη χώρα μου, την οποία όλο και περισσότερο αγαπώ και ονειρεύομαι, ζώντας στα φιλόξενα εδάφη των Ηνωμένων Πολιτειών, αγκαλιάζω τη γλώσσα μου σαν ένα ασύγκριτο αγαθό».

            Εκτός από τους προαναφερθέντες, είναι πολλοί ακόμα, δεκάδες, οι ποιητές και οι ποιήτριες που κατέφυγαν στη φιλόξενη αγκαλιά αμερικανικών και ευρωπαϊκών χωρών ώστε να συνεχίσουν να ζουν και να γράφουν ελεύθερα. Οι περισσότεροι από αυτούς προτίμησαν το Μεξικό, όχι τυχαία· τους προσέφερε εργασία και στέγη μα, πάνω απ’ όλα, το κατάλληλο λογοτεχνικό, και γενικότερα πολιτιστικό, περιβάλλον ώστε να εξακολουθήσουν να γράφουν και να δημιουργούν παρά το βίαιο ξερίζωμά τους από τα πάτρια εδάφη. Ενδεικτικά αναφέρουμε την Ερνεστίνα δε Τσαμποουρθίν, τον Πέδρο Γκάρφιας, τον Χουάν Χοσέ Ντομεντσίνα, τον Χουάν Ρεχάνο, τον Χουάν Χιλ Αλμπέρτ, που έζησε και στην Αργεντινή, και τόσους άλλους.

            Γίνεται σαφές από αυτή τη «γεωγραφία της εξορίας» ότι οι λατινοαμερικάνικες χώρες, του Μεξικού προεξάρχοντος, προσέφεραν γενναιόδωρη φιλοξενία στους τότε διωκόμενους, γεγονός που η σημερινή, ευημερούσα (;) Ευρώπη, της Ισπανίας συμπεριλαμβανομένης, δεν δείχνει να θυμάται και να ανταποδίδει με την ίδια γενναιοδωρία.

P. Anyway: El foso

«Sancho, estoy cansado de andar sin objetivo alguno en esta novela»; y montado en el Rocinante, levantó su lanza y arremetió con furia contra Miguel de Cervantes, pero cayó en un foso destapado.  

Traducción del griego: Flor Nochebuena S.

Revisión: Konstantinos Paleologos

P. Anyway (pseudónimo literario de Paolo Vas Lobo César de Andrade e Souza Rodrigues de Matos) es prosista, de origen greco-brasileño (su abuela era del Epiro). Nació en Río de Janeiro y trabaja en una empresa naval en Asunción, Paraguay. Dejó de fumar hace dos meses y medio.

Gustavo Adolfo Bécquer, palabras y notas / Γκουστάβο Αδόλφο Μπέκερ, λέξεις και νότες

https://www.youtube.com/watch?v=naPA4T4cP2Q

02.04.2018, 20.00 h.

Gustavo Adolfo Bécquer, palabras y notas

Γκουστάβο Αδόλφο Μπέκερ, λέξεις και νότες

Una velada llena de poesía y música, durante la cual se presentará el CD Vertigo (Ekfrasis Productions), que incluye un ciclo de canciones basadas en la poesía del poeta romántico español Gustavo Adolfo Bécquer (1836-1870). La música es de Nicos Jadsieleftheríu y la interpretación de los poemas de Perulís Sakelaridis. Asimismo se presentará el Libro de los gorriones, To Βιβλίο των Σπουργιτιών, edición bilingüe de la homónima colección de poemas de Bécquer, traducida por Dimitris Intsés y Perulís Sakelaridis (ediciones Kedros). Tanto el CD como el libro han sido publicados con el apoyo del Instituto Cervantes.

Sobre el libro hablarán Konstantinos Paleologos, traductor y profesor titular de traductología aplicada de la Universidad Aristóteles de Tesalónica y Dímitra Jristodulu, poeta. El actor Ómiros Pulakis leerá fragmentos de los poemas.

Sobre el CD hablarán Yiorgos Monemvasitis,  crítico de música, Mijalis Tranudakis, compositor y Thanasis Dritsas, cardiólogo y subdirector del Centro de Cirugía Cardiaca Onasio, compositor y escritor.

A continuación se presentarán en vivo canciones del CD por: Jristina Pupalu y Dimitris Vutsás (voz), Socratis Stathulópulos (violín), Ósvald Amiralis (contrabajo) y Nicos Jadsieleftheríu (guitarra).

La velada se transmitirá en vivo por la RADIO IANOS.

En griego.

Con la colaboración de las Ediciones Kedros y de Ekfrasis Productions.

Librería Ianos, calle Stadíu 24. Entrada libre, a partir de las 19:30.

:;:;:;:;:

Μια βραδιά γεμάτη ποίηση και μουσική, κατά τη διάρκεια της οποίας θα παρουσιαστεί  το CD Vertigo (Ekfrasis Productions), που περιλαμβάνει έναν κύκλο τραγουδιών σε ποίηση του Ισπανού ρομαντικού ποιητή Gustavo Adolfo Bécquer (1836-1870) και μουσική Νίκου Χατζηελευθερίου Η ποιητική απόδοση είναι του Περουλή Σακελλαρίδη. Θα παρουσιαστεί επίσης To Βιβλίο των Σπουργιτιών, δίγλωσση έκδοση της ομώνυμης συλλογής ποιημάτων του Bécquer, σε απόδοση Δημήτρη Ιντζέ και Περουλή Σακελλαρίδη (εκδόσεις Κέδρος). Τόσο το CD όσο και το βιβλίο, έχουν εκδοθεί με την υποστήριξη του Ινστιτούτου Θερβάντες.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι Κωνσταντίνος Παλαιολόγος αναπληρωτής καθηγητής εφαρμοσμένης μεταφρασεολογίας στο ΑΠΘ και μεταφραστής, Δήμητρα Χριστοδούλου ποιήτρια και αποσπάσματα θα διαβάσει ο ηθοποιός Όμηρος Πουλάκης.

Για το CD θα μιλήσουν οι Γιώργος Μονεμβασίτης μουσικοκριτικός, Μιχάλης Τρανουδάκης συνθέτης και Θανάσης Δρίτσας καρδιολόγος-αναπληρωτής διευθυντής στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, συνθέτης και συγγραφέας.

Θα ακολουθήσει ζωντανή παρουσίαση αποσπασμάτων του CD από τους: Χριστίνα Πουπάλου και Δημήτρη Βουτσά (τραγούδι), Σωκράτη Σταθουλόπουλο (βιολί), Όσβαλντ Αμιράλη (κοντραμπάσο) και Νίκο Χατζηελευθερίου (κιθάρα).

Η βραδιά θα μεταδίδεται ζωντανά από τo IANOS RADIO

Στα ελληνικά.

Με την συνεργασία των Εκδόσεων Κέδρος και της Ekfrasis Productions.

Βιβλιοπωλείο Ιανός, Σταδίου 24. Είσοδος ελεύθερη. Οι πόρτες ανοίγουν στις 19:30

Ακολούθα με!, ένα παραμύθι του José Campanari

Χοσέ Καμπανάρι

Ακολούθα με!

(μια ιστορία αγάπης, που δεν έχει τίποτα το παράξενο!)

Μια φορά κι έναν καιρό σε μια ζούγκλα,

ζούσε ένας ελέφαντας γκρίζος και χοντρός,

με μια μακριά προβοσκίδα,

δύο τεράστια αυτιά,

τέσσερα κοντά πόδια…

ένας ελέφαντας γκρίζος

με μωβ βούλες

που δεν είχε τίποτα το παράξενο!

<><><><><><><><><> 

Την άνοιξη, κάθε απόγευμα,

ο ελέφαντας καθόταν στην άκρη του μυρμηγκόδρομου

για να βλέπει τα μυρμήγκια να περνούν.

Κάθε, πρωί τα μυρμήγκια έβγαιναν από τη φωλιά τους

και, κάθε απόγευμα, επέστρεφαν φορτωμένα με κάθε λογής πράγματα

που έβρισκαν εδώ και εκεί.

<><><><><><><><><> 

Τα μυρμήγκια ήταν μαύρα,

είχαν δύο κεραίες, έξι πόδια…

προχωρούσαν όλα με τον ίδιο ρυθμό, το ένα πίσω από το άλλο:

έμοιαζαν όλα ίδια!

Όμως, ένα απόγευμα πολύ ζεστό,

τόσο που τα κοιτούσε,

ο ελέφαντας ανακάλυψε μια μαύρη μυρμηγκίνα

με μέση δαχτυλίδι που τον μάγεψε.

Από τότε και έπειτα, πήγαινε για να βλέπει

μόνο εκείνη τη μυρμηγκίνα.

<><><><><><><><><> 

Όταν πια το καλοκαίρι έφτανε στο τέλος του,

ο ελέφαντας κατάλαβε ότι δεν θα ξαναέβλεπε τη μυρμηγκίνα

παρά μόνο όταν τέλειωνε ο χειμώνας.

Έβαλε λοιπόν ένα καρό κουστούμι,

κούμπωσε το σακάκι,

και κάθισε να περιμένει τη μαύρη μυρμηγκίνα

για να της εξομολογηθεί τον έρωτά του

(το κουστούμι τού έπεφτε μικρό

επειδή είχε χοντρύνει,

αλλά αυτό καθόλου δεν τον ένοιαζε).

<><><><><><><><><> 

Η μυρμηγκίνα,

που είχε ήδη προσέξει

τις ματιές του ελέφαντα,

έφτασε φορτωμένη μ’ ένα φύλλο

που έλεγε:

                 ΑΚΟΛΟΥΘΑ ΜΕ!

Ο ελέφαντας,

με βήμα ταχύ

(επειδή ήταν χαρούμενος)

την ακολούθησε.

<><><><><><><><><> 

Περπατούσε η μυρμηγκίνα

περπατούσε ο ελέφαντας…

Και δρόμο παίρναν, δρόμο αφήναν,

έφτασαν στην πόρτα της μυρμηγκοφωλιάς.

<><><><><><><><><> 

Όταν όλα τα μυρμήγκια μπήκαν μέσα,

μπήκε και ο ελέφαντας

(πρώτα η προβοσκίδα, έπειτα το υπόλοιπο σώμα)…

<><><><><><><><><> 

Και έπεσε στη μέση της μυρμηγκοφωλιάς

(ευτυχώς, τα μυρμήγκια ήταν ήδη στα δωμάτια τους και δεν έλιωσε κανένα).

<><><><><><><><><> 

Ο ελέφαντας

άρχισε να κοιτάζει τις πόρτες,

αλλά ήταν όλες ίδιες.

Τότε είδε ένα φύλλο,

σαν χαλάκι πόρτας,

που έλεγε:                   

                   ΑΚΟΛΟΥΘΑ ΜΕ ....

                     ΑΚΟΛΟΥΘΑ...

                      ΑΚΟΛΟΥΘ...

                       ΑΚΟΛΟΥ...

                        ΑΚΟΛ...

                         ΑΚΟ...

                           ΑΚ...

                            Α...

Και το φύλλο εξαφανίστηκε

κάτω από την πόρτα!

<><><><><><><><><> 

Χωρίς δεύτερη σκέψη,

ο ελέφαντας άνοιξε την πόρτα και είδε…

<><><><><><><><><> 

…ένα μακρύ μονοπάτι (και στο βάθος τον ορίζοντα), με δέντρα από τη μια και από την άλλη.

<><><><><><><><><> 

Και, καταμεσής του μονοπατιού, μια μαύρη μυρμηγκίνα

μ’ ένα φύλλο που έλεγε:

     ΑΚΟΛΟΥΘΑ ΜΕ!

Ο ελέφαντας,

με βήμα ταχύ

(επειδή ήταν πολύ χαρούμενος),

την ακολούθησε.

Περπατούσε η μυρμηγκίνα,

περπατούσε ο ελέφαντας…

<><><><><><><><><> 

Ξάφνου,

ένα κουμπί απ’ το σακάκι του  ελέφαντα

πετάχτηκε στον αέρα.

Με βήμα ταχύ

(επειδή  ήταν το κουμπί που του κάλυπτε τον αφαλό),

βάλθηκε να ψάχνει ανάμεσα στις πέτρες

και στις κορφές των δέντρων…

<><><><><><><><><> 

Κουρασμένος απ’ το ψάξε-ψάξε,

επέστρεψε στο μονοπάτι για να συναντήσει τη μυρμηγκίνα.

Κοίταξε δεξιά,

αριστερά,

μπροστά,

πίσω…

και κατάλαβε πως δεν ήταν εκεί.

Με βήμα βαρύ

(επειδή ήταν κάπως θλιμμένος),

συνέχισε να περπατάει με σκυμμένο κεφάλι.

Ξαφνικά, η προβοσκίδα σκόνταψε σε κάτι

που υπήρχε κάτω από ένα δέντρο…

<><><><><><><><><> 

Ένα κουτί με ραφτικά!

Χωρίς δεύτερη σκέψη,

ο ελέφαντας σήκωσε το καπάκι

και είδε βελόνες, κλωστές, ψαλίδια, δακτυλήθρες…

και στη μέση απ’ όλα αυτά

ένα κουμπί που γλιστρούσε προς τον πάτο του κουτιού.

<><><><><><><><><> 

Αντί για τρύπες

το κουμπί είχε ένα σημείωμα

που έλεγε:

     ΑΚΟΛΟΥΘΑ ΜΕ!

Φορώντας το κουστούμι με τα τρία κουμπιά

ο ελέφαντας χώθηκε στο κουτί με τα ραφτικά

(πρώτα η προβοσκίδα, μετά το υπόλοιπο  σώμα).

<><><><><><><><><> 

Με βήμα ταχύ

(με προσοχή να μην μπλεχτεί στις κλωστές

και να μην τσιμπηθεί από τις βελόνες),

έφτασε στον πάτο του κουτιού με τα ραφτικά

και βρήκε…

έναν μακρύ δρόμο

(με ορίζοντα στο βάθος),

με νηματόδεντρα από τη μια και από την άλλη…

<><><><><><><><><> 

Και καταμεσής του δρόμου

μια μυρμηγκίνα μ’ ένα κουμπί

που έλεγε:

               ΑΚΟΛΟΥΘΑ ΜΕ!

<><><><><><><><><> 

Περπατούσε η μυρμηγκίνα,

περπατούσε ο ελέφαντας…

Μετά από λίγο,

ο ελέφαντας, που δίψαγε πολύ,

αποφάσισε να ψάξει για μια πηγή

(δεν ήξερε πως μέσα στα κουτιά με ραφτικά

τέτοια πράγματα δεν υπάρχουν).

<><><><><><><><><> 

Κουρασμένος από το ψάξε-ψάξε,

επέστρεψε στο μονοπάτι

για να συναντήσει τη μυρμηγκίνα.

Κοίταξε δεξιά,

αριστερά,

μπροστά,

πίσω…

και κατάλαβε πως δεν ήταν εκεί.

<><><><><><><><><> 

Ο ελέφαντας

συνέχισε να περπατάει, κοιτάζοντας τον ουρανό·

ξαφνικά, κρεμασμένο στο κλαδί ενός δέντρου, βρήκε…

                                                           ένα μπουκάλι νερό!

Ο ελέφαντας,

με βήμα ταχύ

(επειδή δίψαγε),

πήρε το μπουκάλι και είδε μέσα…

μια μαύρη μυρμηγκίνα

με κίτρινο μαγιό, μάσκα,

τρία ζευγάρια βατραχοπέδιλα, σκουφάκι

και ένα σημείωμα

που έγραφε: 

                  ΑΚΟΛΟΥΘΑ ΜΕ!

<><><><><><><><><> 

Χωρίς δεύτερη σκέψη,

ο ελέφαντας μπήκε στο μπουκάλι

(πρώτα η προβοσκίδα, μετά το υπόλοιπο σώμα),

και άρχισε να κολυμπά πίσω από τη μυρμηγκίνα

βγάζοντας, πού και πού,

την προβοσκίδα έξω από το νερό για ν’ αναπνέει.

<><><><><><><><><> 

Κολυμπούσε η μυρμηγκίνα

κολυμπούσε ο ελέφαντας…

<><><><><><><><><> 

Μιας και ποτέ του δεν είχε βρεθεί μέσα σε μπουκάλι,

ο ελέφαντας

χάζευε με όλα όσα επέπλεαν γύρω του:

μια ψαροπεταλούδα,

ένα πεταλουδοκόχυλο,

έναν κοχυλοβάτραχο…

<><><><><><><><><> 

Κάποια στιγμή, ο ελέφαντας θυμήθηκε τη μυρμηγκίνα.

Κοίταξε δεξιά,

αριστερά,

πάνω,

κάτω…

και κατάλαβε πως δεν ήταν εκεί.

Με βήμα βαρύ

(επειδή ήταν πολύ θλιμμένος),

κολύμπησε μέχρι τον πάτο του μπουκαλιού

και κάθισε σ’ έναν βράχο.

τότε τον πλησίασε ένα κοχύλι.

Το ’πιασε και το έβαλε στο αυτί του…

<><><><><><><><><> 

Αλλά από το βάθος εκείνου του κοχυλιού

δεν έφτανε ο ήχος της θάλασσας,

παρά μια φωνή από μακριά που έλεγε:

ΑΚΟΛΟΥΘΑ ΜΕ!

<><><><><><><><><> 

Ο ελέφαντας,

με βήμα ταχύ

(επειδή ήταν πολύ ερωτευμένος),

μπήκε μέσα στο κοχύλι

(πρώτα η προβοσκίδα, μετά το υπόλοιπο σώμα).

Και, στριφογυρίζοντας ξανά και ξανά,

έφτασε στο βάθος,

όπου τον περίμενε

εκείνη η μαύρη μυρμηγκίνα

με τη μέση δαχτυλίδι.

<><><><><><><><><> 

Από εκείνη την ημέρα, σ’ ένα κοχύλι

που βρίσκεται στον πάτο ενός μπουκαλιού,

που βρίσκεται στην άκρη ενός μονοπατιού,

που βρίσκεται στον πάτο ενός κουτιού με ραφτικά,

που βρίσκεται στο δωμάτιο μιας μυρμηγκίνας,

που βρίσκεται σε μια μυρμηγκοφωλιά στη μέση της ζούγκλας…

μια μαύρη μυρμηγκίνα και ένας γκρίζος ελέφαντας

ζούνε μια ιστορία αγάπης

(με μέση δαχτυλίδι και μωβ βούλες)

που δεν έχει τίποτα το παράξενο!

Η μετάφραση είναι προϊόν εργαστηρίου λογοτεχνικής μετάφρασης που δίδαξε ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος στο ΕΚΕΜΕΛ, κατά το ακαδημαϊκό έτος 2009-2010. Συμμετείχαν οι σπουδάστριες Κατερίνα Καραγεώργου, Στεφανία Κωστούρου, Ειρήνη Μαυρομαρά, Μαρία Στεργίου, Μαρία Φλέσσα, Μαντώ Χρήστου. Μπορείτε να δείτε την αφήγηση του παραμυθιού από τον συγγραφέα στο κάτωθι βίντεο: https://www.youtube.com/watch?v=Hy3ox0ptTf4