Σάββατο, 22 Απριλίου 2017

V Congreso Internacional de Ficción Criminal: Crímenes contra la Humanidad en Literatura y el cine.

LEÓN, 17, 18 y 19 de MAYO de 2017

Sesiones de mañana: Facultad de Filosofía y Letras. Campus de Vegazana
Sesiones de tarde: Fundación Sierra Pambley. C/ Sierra Pambley, 2 (Plaza de la Catedral)

Miércoles 17
Sede: Facultad de Filosofía y Letras. Aula Magna

9:30 Entrega de documentación
10:00 Presentación

PONENCIAS NO PRESENCIALES  (Se entregarán con documentación)

TERESA RIVAS PADILLA. Fiscal
Análisis desde la perspectiva penal del largometraje ¿Vencedores o vencidos?

CRISTINA GIRALT PADILLA. Juez
El Ángel de Budapest. Como un argucia legar sirvió para salvar del holocausto a miles de judíos

MARÍA LUISA BAYARRI, Abogada
El fenómeno de la novela Patria, de Fernando Aramburu. Un modo de explicar, entender y no olvidar a las víctimas del terrorimo.

ROCÍO GUTIÉRRREZ GALLARDO. Gestora Procesal
Cine y derecho. El horror del Holocausto judío

MARÍA ADORACIÓN RUIZ RODRÍGUEZ. Abogada
La Luz de la razón frente a las tinieblas del fanatismo. El nombre de la Rosa.


10:30-11:30

ROSA PÉREZ ZANCAS. Universidad de Barcelona
¿Quién es mi padre? ¿Quién soy yo? Los crímenes contra la humanidad del ejército alemán en la literatura alemana.

CHRISTINA HOLGADO. Universidad de Granada
Minorías sociales en el nacional socialismo.

ALBA GUIMERA. Universidad de Barcelona
La guerra de los Balcanes (1992-1995) a través de los ojos de sus cineastas.
11:45-12:45

INÉS GONZÁLEZ CABEZAS. Universidad de León
Crímenes contra la humanidad en el cómic periodístico de Joe Sacco: el caso de Días de destrucción, días de revuelta.

ROBERTO GÓMEZ MARTÍNEZ. Universidad Complutense de Madrid
The Stranger (1946): Orson Welles, la América profunda y la memoria del holocausto.

FUNDA CIVELEKOGLU. Ege University. Turquía
Representations of Addiction and Dependence in Literature and Film.

13:00-14:00  CONFERENCIA PLENARIA

AVELINO FIERRO GÓMEZ. Fiscal
Estatuas de Sal (Miradas al mundo que viene).

________________


Sede: Fundación Sierra-Pambley

17:00-17:45
CARMEN GUIRARL. Universidad de Valencia
Hollywood y la guerra civil española: análisis de sus tres únicas cintas coetáneas de ficción (1937-1938).

RUYMAN PÉREZ RAMOS. Universidad Complutense de Madrid
La anulación del tiempo en el espacio hostil: rasgos posmodernos de la narrativa de Andrés Ibáñez en Brilla, mar del Edén.

18:00 ACTO DE INAUGURACIÓN

18:15-19:00
José Manuel Trabado. Universidad de León
Utopía en ruinas. Muros y fronteras en la narración gráfica.

19:15-20:00   CONFERENCIA PLENARIA

VÍCTOR DEL ÁRBOL. Escritor
Utopía y Totalitarismo a través de la literatura.

Jueves 18

Sede: Filosofía y Letras. Aula Magna
9:30-10:30
MARK BATES.  Simpson College. USA
La novela como mosaico histórico: ¿Te dio miedo la sangre? de Sergio Ramírez.

GREGORY STALLINGS. Brigham Young University. USA
Representaciones fílmicas de un trauma en Así empieza lo malo de Javier Marías.

ALYSSA SELMER. Cornell College. USA
Enfreaking the Hybridity of the Female Protagonists of María de Zayas's "El juez de su causa" and "La esclava de su amante."

10:45-12:15

ISABEL PALOMO. Universidad Autónoma de Madrid
Crime in the Heart of Spain: from García Pavón to Vázquez Montalbán. Who are we and where are we going?

INRENE CONZÁLEZ RODRÍGUEZ. Universidad de Oviedo
Género y diversidad cultural.

EMMA DOMÍNGUEZ RUÉ. Universidad de Lleida
Herstory is History: Memory and Identity in Markus Zusak's The Book Thief.

12:15-13:00 CONFERENCIA PLENARIA

DAN FYFE. Universidad de Las Palmas
From Hiroshima to the New Silk Road: The Waning of American Hegemony.

13:00-13:45 CONFERENCIA PLENARIA

CARMEN FLYS. Universidad de Alcalá
“Mass Extinction or Collective Suicide?
Re-imagining through literature a more sustainable and just world”

Sede: Sierra Pambley
16:30-17:30        

VALERIA STABILE. Ma Erasmus Mundis Gemma. Utrecht University
La memoria de la guerra franco-argelina en la producción de Assia Djebar.

AGUSTÍN REYES TORRES. Universidad de Valencia
La inmigración infantil y el tráfico de menores como forma de crimen y esclavitud en el siglo XXI.

IGNACIO RAMOS GAY. Universidad de Valencia
Jorge Semprún, o la literatura contra la memoria.

17:30-19:00 CONFERENCIA PLENARIA

Jesús Palmero. Artista plástico
 El trazo fratricida de Amable Arias. Los “Macabros” y otras conexiones con la violencia en el arte contemporáneo.

19:00-20:00 CONFERENCIA PLENARIA

DAN FYFE. Universidad de las Palmas
"Deep state" blues: Donald Trump, noticias falsas, y la guerra fría que nunca terminó

20:30 Visita guiada de la ciudad. JORGE MARTÍNEZ MONTERO


Viernes 19

Sede: Facultad de Filosofía y Letras

10:00-11:00

EUGENIO-ENRIQUE CORTÉS RAMÍREZ. Universidad de Castilla-La Mancha
La violencia del amor: hacia una ética y una filosofía de la liberación en el film biográfico Romero de John Duigan.

TAMARA SERRANO ROMERO. Universidad de la Rioja
De cómo Japón sueña el devenir tecnológico: el ciberpunk y sus distopías en el manga y el anime.

RITA RODRÍGUEZ VALERA. Universitat de Valencia
La experiencia del Mal Radical en la obra de Jorge Semprún.

11:15-12:15 CONFERENCIA PLENARIA
MARÍA SOCORRO SUÁREZ LAFUENTE. Universidad de Oviedo
Women, an Easy Target: Rapists and Stalkers as Terrorists.
12:30-13:30 CONFERENCIA PLENARIA
MAITE PAGAZAURTUNDÚA. Eurodiputada
La literatura y el  fondo más turbio del terrorismo en el País Vasco.
_______________

Sede: Sierra Pambley
17:00-17:45
PEDRO TEJADA. Universitat Jaume I de Castellón
No tener derecho a callar lo que se vio para escribir lo que se imagina o el ejemplo de Max Aub.

KONSTANTINOS PALEOLOGOS. Universidad Aristóteles de Salónica
Julio Llamazares o La historia que se borró.
         
18:00-18:30         
EMILIO FRECHILLA. Universidad de Oviedo
El fanatismo y la novela negra.

18:30-20:30 CONFERENCIAS PLENARIAS

ANTONIO LOZANO. Escritor
Tráfico de órganos: un crimen silencioso.

ALEJANDRO M. GALLO. Escritor
De la paranoia al genocidio: teorías de la conspiración.

20:30 Acto de Clausura

22:00 Cena de despedida


Δευτέρα, 17 Απριλίου 2017

ΓΙΟΡΤΗ ΒΙΒΛΙΟΥ LΕΑ 2017

Ψάχνοντας (μικρο)ιστορίες
Η απόλαυση του να διαβάζεις και να μεταφράζεις μικροδιηγήματα


Στις 23 Απριλίου 1616 έφυγαν από τη ζωή ο Μιγκέλ ντε Θερβάντες και ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Με αφορμή τη διπλή αυτή επέτειο, η UNESCO έχει καθιερώσει την 23η Απριλίου ως Παγκόσμια Ημέρα του Βιβλίου. Οι ρίζες της γιορτής αυτής βρίσκονται στην Καταλονία, όπου στις 23 Απριλίου, γιορτή του Αγίου Γεωργίου, οι βιβλιοπώλες χαρίζουν ένα τριαντάφυλλο σε κάθε πελάτη που αγοράζει ένα βιβλίο. Φέτος, το Φεστιβάλ ΛΕΑ και το Abanico αφιερώνουν τη γιορτή σε ένα σχετικά καινούργιο λογοτεχνικό είδος: το μικροδιήγημα ή μικροαφήγημα (στα ισπανικά, minicuento, minirrelato ή minificción). Όλοι αυτοί οι όροι προσπαθούν να ορίσουν όχι τόσο τη μυθοπλασία του σύντομου (με βάση τον αριθμό των λέξεων) και του φευγαλέου (με αφορμή την αίσθηση που αφήνει η ανάγνωση ενός τέτοιου κειμένου), όσο την πεζογραφία της αφαίρεσης, την πεζογραφία, δηλαδή, που ζητά, σχεδόν απαιτεί, από τον αναγνώστη την ενεργή συμμετοχή του, ώστε ουσιαστικά να είναι εκείνος που θα πλάσει ένα ολόκληρο αφήγημα παίρνοντας ως αφορμή τη στοιχειώδη ιστορία που του προσφέρει το μικροδιήγημα.
        Αυτή ακριβώς την «ενεργή συμμετοχή» ζητούμε και από εσάς: σας καλούμε να βρείτε ένα ισπανόγραφο μικροδιήγημα (από 1 έως 150 λέξεις… Ναι, υπάρχουν μικροδιηγήματα της μία και μόνο λέξης), να το μεταφράσετε στα ελληνικά και να διαβάσετε πρωτότυπο και μετάφραση στη Γιορτή Βιβλίου ΛΕΑ 2017 που θα γίνει το Σάββατο 29 Απριλίου 2017, στις 13:00 το μεσημέρι, στο Βιβλιοπωλείο-Πολυχώρο Books Plus/Art & Coffee (Πανεπιστημίου 37, 1ος όροφος).

Ανυπομονούμε να υποβάλετε τα πρωτότυπα και τις μεταφράσεις σας στην ηλεκτρονική διεύθυνση info@abanico.gr και, φυσικά, να τα πούμε από κοντά, όπως και με όλους όσοι αγαπούν τα μικροδιηγήματα και θέλουν να τα ακούσουν μεταφρασμένα, αλλά και στο πρωτότυπο!!!

Συντονισμός και παρουσίαση της εκδήλωσης:


Άννα Βερροιοπούλου, Κλεοπάτρα ΕλαιοτριβιάρηΚωνσταντίνος Παλαιολόγος


Διοργάνωση:

BOOK+
Art & Coffee  

ABANICO

Literatura en Atenas
LEA

                        

Σάββατο, 15 Απριλίου 2017

O Juan Villoro στο 9o Festival LEA, εργαστήριο λογοτεχνικής μετάφρασης

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ

Τον προσεχή Ιούνιο θα υποδεχθούμε στην Ελλάδα τον Μεξικανό συγγραφέα Juan Villoro, έναν από τους πιο σημαντικούς συγγραφείς της χώρας του. Ο συγγραφέας έρχεται με αφορμή το 9o φεστιβάλ LEA (Literatura en Atenas), στο οποίο και θα συμμετάσχει.
Το Κέντρο γλωσσών και πολιτισμών της Ιβηρικής και της Λ. Αμερικής Abanico oργανώνει σε συνεργασία με το Φεστιβάλ LEA ένα μικρό σεμινάριο συλλογικής μετάφρασης 1 ή 2 διηγημάτων του – ανάλογα με την ταχύτητα με την οποία θα προχωρήσει η συλλογική εργασία στο σεμινάριο. Θεματική των διηγημάτων: κάποιες πτυχές του χαρακτήρα του σύγχρονου Μεξικανού.
Διάρκεια: 4 δίωρα
Στην τελευταία συνάντηση θα συμμετάσχει διαδραστικά και ο συγγραφέας, ο οποίος θα συμβάλλει στην κατανόηση και τη μετάφραση των διηγημάτων του συνομιλώντας με τους συμμετέχοντες.


Διδάσκων: Νίκος Πρατσίνης
Συμμετοχή, στο τελευταίο δίωρο, του συγγραφέα Juan Villoro
και του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου



 Ημέρα: Δευτέρα
Ωράριο: 20.00 έως 22.00
για τις πρώτες τρεις δίωρες συναντήσεις:
15, 22 και 29 Μαϊου.
 Η ώρα διεξαγωγής του τελευταίου δίωρου, μέσα στα πλαίσια του Φεστιβάλ LEΑ,  θα είναι
Τετάρτη 14/6,
από τις 17.00 έως τις 19.00
στο ίδιο μέρος.

Tιμή: 90 ευρώ

Oι ενδιαφερόμενοι μπορούν να δηλώσουν συμμετοχή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (info@abanico.gr) ή τηλεφωνώντας στο 210.3251214 ή 210.3251215.
Yπεύθυνη εγγραφών: Aspa Delsol
Παρατηρήσεις: O αριθμός των συμμετεχόντων είναι περιορισμένος (μέχρι 12 άτομα) - Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας - Απαιτείται επίπεδο γνώσης της ισπανικής DELE C2 ή ανάλογο - Δεν απαιτείται μεταφραστική εμπειρία.
Τρόπος εργασίας: οι συμμετέχοντες θα λάβουν τα διηγήματα (μαζί με οδηγίες) για να προετοιμάσουν κατ’ ιδίαν μια πρώτη εκδοχή της μετάφρασης. Στα δίωρα του σεμιναρίου, μέσα από το διάλογο, θα εκπονηθεί συλλογικά μια τελική και δημοσιεύσιμη εκδοχή της μετάφρασης.



Τετάρτη, 12 Απριλίου 2017

Μιλώντας για τον Αρλτ, του Marcos G. Breuer

Για μένα το θέατρο είναι ένα μέσο για να θέσει κανείς
προσωπικούς προβληματισμούς στην ανθρωπότητα...
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, τους δικούς μου προβληματισμούς.
Χρειάζομαι επειγόντως να ανέβω στη σκηνή και να πω στο κοινό που κρύβει
το πρόσωπό του στο σκοτάδι: «Μου συμβαίνει αυτό, εκείνο, το άλλο.
Πώς να λύσω τα αινίγματα που χορεύουν στη συνείδησή μου;»
Ρομπέρτο Αρλτ (1900-1942)

Το πρώτο από τα δύο έργα που απαρτίζουν αυτό το βιβλίο, η Απόδειξη Αγάπης, είναι ένα σύντομο θεατρικό έργο που γράφτηκε από τον Ρομπέρτο Αρλτ το 1932. Εκεί ο συγγραφέας επιστρέφει σε ένα θέμα που τον βασανίζει από τα πρώτα του διηγήματα: την έλλειψη εμπιστοσύνης, την αμφιβολία, την περιφρόνηση, ακόμη και το μίσος, που σταδιακά αρχίζουν να φωλιάζουν στην ψυχή ενός άντρα και μιας γυναίκας που συνδέονται με το θεσμό του αρραβώνα αρχικά και του γάμου αργότερα. Δεν είναι η αγάπη, η κατανόηση ή η αφοσίωση αυτό που ενώνει και κρατάει μαζί τα αρλτιανά ζευγάρια, αλλά η συνήθεια, το κοινό συμφέρον, το αμοιβαίο όφελος ή, απλώς, η παραίτηση. Στο σύμπαν του Αρλτ τα σώματα μπορεί κάποιες φορές να παρακινούνται από το πάθος, αλλά πολύ σπάνια από την αγάπη.
        Μπορούμε όντως να κάνουμε λόγο για μια απόδειξη αγάπης;  Η έκφραση αυτή δεν περικλείει άραγε μια αντίφαση, μια contradictio in terminis; Μπορεί να υπάρξει πραγματικά αγάπη όταν ζητείται να αποδειχθεί η ύπαρξή της; Το ίδιο το αίτημα μιας απόδειξης αγάπης δηλώνει ξεκάθαρα την απουσία αυτού ακριβώς που ζητείται να επαληθευθεί. Εάν ο πιστός, κατατρεγμένος από θρησκευτική αμφιβολία, εκλιπαρεί για ένα θαύμα από τα ουράνια, είναι επειδή έχει πάψει να πιστεύει· εάν ο εραστής ζητά από την αγαπημένη του μια απόδειξη, είναι επειδή έχει ήδη πάψει να την αγαπάει ή επειδή αντιλαμβάνεται ότι δεν την αγάπησε ποτέ ή επειδή δεν την εμπιστεύεται πια.
Η Φρίντα και ο Γκίντερ, οι πρωταγωνιστές του έργου, είναι δύο νέοι από το Μπουένος Άιρες, που, στις αρχές της δεκαετίας του 1930, συναντιούνται κρυφά στο εργένικο διαμέρισμα εκείνου. Και οι δύο είναι –όπως και ο ίδιος ο Αρλτ– απόγονοι μεταναστών από την Κεντρική Ευρώπη· η μοίρα όμως των δύο οικογενειών, εκείνης και εκείνου, ήταν διαφορετική. Ενώ εκείνος απολαμβάνει τα εκατομμύρια που κατάφεραν να αποκτήσουν οι γονείς του, εκείνη πρέπει να κάνει ό,τι μπορεί προκειμένου να παραμείνει στην επισφαλή κοινωνική θέση στην οποία κατάφερε να ανέβει η οικογένειά της μέσα από στερήσεις, θυσίες και τεχνάσματα. Ο Γκίντερ υποψιάζεται ότι η Φρίντα τον θέλει μόνο για τα λεφτά του και γι’ αυτό της ζητάει μια απόδειξη αγάπης. Γενικά, την απόδειξη αυτή αποτελούσαν οι προγαμιαίες ερωτικές σχέσεις. Ο άντρας τουλάχιστον αποκόμιζε την εκδήλωση της γυναικείας τρυφερότητας, ενώ εκείνη έπρεπε να ρισκάρει σ’ αυτό το εγχείρημα την ίδια της την παρθενιά. Ο Γκίντερ όμως, θύμα της εμμονής και του κυνισμού του, θέλει άλλου είδους απόδειξη, ακόμη πιο ισχυρή. Αν στοίβαζε όλα του τα χρήματα και τους έβαζε φωτιά, αν έτσι καταδίκαζε τον εαυτό του στη φτώχεια, εκείνη άραγε θα συνέχιζε να τον αγαπάει;
        Η Απόδειξη αγάπης δεν πρόλαβε να παιχτεί στο θέατρο όσο ζούσε ο συγγραφέας, καθώς εκείνος πέθανε πρόωρα το 1942, σε ηλικία σαράντα δύο ετών. Ανέβηκε για πρώτη φορά το 1947 στο La Casa del Teatro.
        Το Έρημο Νησί, αντιθέτως, το άλλο έργο του βιβλίου, που γράφτηκε το 1937 και έκανε πρεμιέρα λίγο αργότερα, είχε σχετική απήχηση. Εδώ εμφανίζεται άλλη μία από τις εμμονές του Αρλτ, εκείνη που περιστρέφεται γύρω από την απογοήτευση και την αποξένωση που προκαλεί στο σύγχρονο άνθρωπο η καπιταλιστική οργάνωση της εργασίας. Ο συγγραφέας πιστεύει ότι στην κοινωνία μας, η δουλειά, όχι μόνο δεν εξευγενίζει τον άνθρωπο, αλλά τον μειώνει. Οποιαδήποτε πρόταση για τον εξανθρωπισμό του συστήματος είναι καταδικασμένη σε αποτυχία, καθώς για τον Αρλτ, ο καπιταλισμός είναι εξ ορισμού απάνθρωπος. Το μόνο που απομένει στον καθένα είναι να προσπαθήσει να ξεφύγει. Παρ’ όλα αυτά, τίποτα δεν εγγυάται την επιτυχία του σχεδίου απόδρασης. Άλλωστε, οι ήρωες του Αρλτ στο τέλος σχεδόν πάντα αποτυγχάνουν.
Η πλοκή του Έρημου νησιού μπορεί να συνοψιστεί ως εξής: κάποιοι υπάλληλοι γραφείου εργάζονται σκληρά υπό την επίβλεψη ενός αμείλικτου προϊσταμένου που δεν ανέχεται ούτε λάθη ούτε περισπασμούς. Αλλά η θέα του λιμανιού του Μπουένος Άιρες από το γραφείο αποσπά την προσοχή των εργαζομένων: αντιλαμβάνονται τα πλοία που μπαίνουν και βγαίνουν στο λιμάνι και σκέφτονται την περιπετειώδη ζωή που θα μπορούσαν να ζήσουν στα πιο μακρινά μέρη του κόσμου, αν είχαν μονάχα το θάρρος να απαρνηθούν τη σιγουριά της πόλης, που τους παρέχει μεν σταθερή εργασία, αλλά κακοπληρωμένη και πληκτική δε. Επειδή πληθαίνουν τα λάθη που γίνονται από τους υπαλλήλους εξαιτίας των περισπασμών, ζητούν από τον προϊστάμενό τους να αλλάξουν οι συνθήκες εργασίας, να επιστρέψουν στο υπόγειο, όπου τουλάχιστον θα γλιτώσουν από τον πειρασμό του λιμανιού. Ο προϊστάμενος εγκαταλείπει το γραφείο για να βρει τον διευθυντή· εκείνη τη στιγμή μπαίνει ο κλητήρας, ένας μιγάς που έχει γυρίσει τον κόσμο δουλεύοντας σε πλοία κάθε είδους. Ο Σιπριάνο, όπως ονομάζεται ο χαρακτήρας, εν τέλει γοητεύει τους θλιμμένους υπαλλήλους με τις διηγήσεις και τα τατουάζ του. Σε κατάσταση έκστασης, ξεκινάει να τραγουδάει και γύρω του οι υπάλληλοι, μαγεμένοι, αρχίζουν να χορεύουν και να βγάζουν τα ρούχα τους. Όμως, λίγο αργότερα εισβάλλουν ο προϊστάμενος με τον διευθυντή. Όπως ο Αδάμ, όταν τον ανακαλύπτει ο Θεός, κατηγορεί την Εύα για το αμάρτημά του, έτσι και οι υπάλληλοι κατηγορούν τα πλοία και τον «μαύρο» για το ολίσθημά τους απέναντι στο ανακριτικό βλέμμα των ανωτέρων τους. 
Φορτωμένο με κλισέ (ο προϊστάμενος ως αδυσώπητος αγριάνθρωπος, το γραφείο ως αποστειρωμένο και μελαγχολικό μέρος, το έρημο νησί ως ο χαμένος παράδεισος, ο μιγάς Σιπριάνο ως οδηγός προς ένα μακρινό κόσμο αφθονίας και αισθησιασμού…), αυτό το ‹‹περιγέλασμα σε μια πράξη›› δεν καταφέρνει να δημιουργήσει τη δραματική ένταση της Απόδειξης αγάπης· ωστόσο, καταφέρνει να συμπυκνώσει σε δύο σκηνές μια κοινωνική κατάσταση, η οποία προβλημάτιζε πολύ τον συγγραφέα και η οποία συνεχίζει να προβληματίζει εμάς τους αναγνώστες, ογδόντα χρόνια μετά.
Όπως κάθε σπουδαίο λογοτεχνικό έργο, το έργο του Αρλτ αντανακλά τόσο μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή και ένα συγκεκριμένο τόπο, δηλαδή την εποχή του, όσο και τις αιώνιες συγκρούσεις που ταλανίζουν τον άνθρωπο. Με άλλα λόγια, είναι ένα έργο που αντιπροσωπεύει την εποχή του, χωρίς να μένει παγιδευμένο εντός της. Από εκεί προκύπτει το ιστορικό ενδιαφέρον και, παράλληλα, η διαχρονικότητα που έχουν τα διηγήματα, τα μυθιστορήματα και τα θεατρικά έργα του αργεντινού συγγραφέα.             
        Τα χρόνια πριν και μετά το 1930 είναι καθοριστικά για την Αργεντινή. Τότε φτάνει στο τέλος του το κοινωνικοοικονομικό σύστημα ανάπτυξης που στηρίζεται στην εξαγωγή αγροτικών προϊόντων και το οποίο διέπει με επιτυχία τη ζωή της χώρας για περισσότερες από δύο γενιές,  και ταυτόχρονα ξεκινά να εφαρμόζεται ένα νέο μοντέλο, αυτή τη φορά με επίκεντρο τη δημιουργία μιας εθνικής βιομηχανίας. Είναι επίσης χρόνια πολιτικής απογοήτευσης για πολλούς νέους: διανοούμενους και εργαζομένους, μετανάστες και γηγενείς· οι επιτακτικές κοινωνικές μεταρρυθμίσεις που είχε υποσχεθεί οι ριζοσπαστικές κυβερνήσεις του Ιπόλιτο Ιριγκόγεν (1916-1922 και 1928-1930) σε ορισμένες περιπτώσεις δεν πραγματοποιήθηκαν καθόλου, ενώ σε κάποιες άλλες, απλώς υλοποιήθηκαν μερικώς. Η ελπίδα να γίνει η Αργεντινή μια κοινωνία δυναμικά μοντέρνα και προοδευτική καταρρέει. Το τελειωτικό χτύπημα το έδωσε το πραξικόπημα του 1930, το πρώτο από μια σειρά που θα σημάδευε την πορεία της χώρας για μισό αιώνα. Το πραξικόπημα του Φέλιξ Ουριμπούρου ήταν η αρχή για την «Década Infame» [«Δεκαετία της Ντροπής»], μια δεκαετία που χαρακτηρίστηκε από το ψέμα και την εκλογική νοθεία, εκ μέρους μιας ελίτ αποφασισμένης να προστατέψει με κάθε τρόπο τα συμφέροντά της και να επαναφέρει τη συντηρητική τάξη πραγμάτων. Είναι αυτή η ατμόσφαιρα καταπίεσης, διαφθοράς, σκεπτικισμού, υποκρισίας και οικονομικής ανασφάλειας για εκατομμύρια ανθρώπους που διαποτίζει ορισμένες από τις καλύτερες σελίδες του Αρλτ.
Ο «κοινωνικός ρεαλισμός» του Αρλτ, που τόσο επαινέθηκε από κάποιους και τόσο κατακρίθηκε από άλλους, δεν είναι ακριβώς αυτό. Όπως ακριβώς έγραφε ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες στον πρόλογο ενός βιβλίου που αγαπούσε ο Αρλτ, τις Υποδειγματικές Νουβέλες του Μιγκέλ ντε Θερβάντες, «ο προφορικός λόγος είναι ένα από τα πολλά είδη γραπτού λόγου». Ο διάλογος ανάμεσα στη Φρίντα και τον Γκίντερ, για παράδειγμα, είναι υπερβολικά ψυχρός, εγκεφαλικός, ειρωνικός και, κάποιες στιγμές, γκροτέσκος. Δεν είναι η  συζήτηση που θα ξεκινούσε ένα ζευγάρι που σκέφτεται να παντρευτεί, ακόμα και αν η αμφιβολία κατατρώει τον έναν από τους δύο.
     O Αρλτ, ένας φτωχός νέος, γεμάτος περιέργεια, επαναστάτης, αντικομφορμιστής, αυτοδίδακτος, χρειάστηκε να κάνει τα πάντα για να μπορέσει να ζήσει και να «έχει την πολυτέλεια» να γράφει. Στις ώρες που ξέκλεβε από την διασκέδαση και τον ύπνο, ο Αρλτ διάβαζε, έγραφε και δημιουργούσε «μέσα σε περήφανη μοναξιά», όπως δηλώνει στον πρόλογο του μυθιστορήματός του, Los lanzallamas. Αφού έχει διασχίσει ακούραστα τους δρόμους του Μπουένος Άιρες ως πωλητής ή ως απλός υπάλληλος κάποιας εταιρείας, πάντα έναντι πενιχρής αμοιβής, ο Αρλτ καταφέρνει να μπει στο χώρο της δημοσιογραφίας:  η γραφή ήταν πλέον ένα μέσο για να βγάζει τα προς το ζην. Αλλά ο Αρλτ είχε επίγνωση των κινδύνων που ενέχει η δουλειά στον Τύπο, καθώς τα μέσα προωθούν ένα είδος γραφής που δύσκολα ανταποκρίνεται στα αισθητικά και ηθικά κριτήρια ενός αυθεντικού συγγραφέα. Σε κάθε περίπτωση, από τα χρόνια του Αρλτ ως δημοσιογράφου μάς έχουν μείνει οι διάσημες στήλες του (που σήμερα είναι συγκεντρωμένες στις συλλογές Aguafuertes porteñas, Aguafuertes patagónicas, Aguafuertes españolas κ.λπ.).
     Ο Αρλτ δεν μπόρεσε να απολαύσει, όσο ήταν εν ζωή, τη φήμη που σήμερα συνοδεύει το έργο του. Μόλις τη δεκαετία του ’60 οι κριτικοί άρχισαν να μελετούν συστηματικά το έργο που μας κληροδότησε και να το εξετάζουν με κριτήρια  επαρκέστερα από αυτά των προκατόχων τους. Συγγραφείς του βεληνεκούς του Χούλιο Κορτάσαρ, του Ερνέστο Σάμπατο, του Χουάν Κάρλος Ονέτι και του Ρικάρντο Πίλια είναι μερικοί από τους διαδόχους του συγγραφέα από το Μπουένος Άιρες. Όπως υποστηρίζει ο  Μάριο Γκολομπόφ: «Το έργο του Αρλτ συνεχίζει να είναι ένα υποχρεωτικό σημείο αναφοράς για τις νέες γενιές αργεντινών συγγραφέων. Στην Αργεντινή του σήμερα πολλοί από τους καλύτερους αφηγητές μας αυτοχαρακτηρίζονται ως απόγονοι του Αρλτ. Απόλυτη ειλικρίνεια, ανυπόκριτη αυθεντικότητα, παθιασμένη αφοσίωση στη ζωή –που αντικατοπτρίζεται στο έργο του– κυριαρχία μιας προσωπικής γλώσσας, το προνόμιο της φαντασίας χωρίς φραγμούς, είναι μερικές από τις αρετές που φανταζόμαστε ότι υποκινούν την εν λόγω προσήλωση». 

Ο Marcos G. Breuer γεννήθηκε στην Αργεντινή και σπούδασε Φιλοσοφία στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Κόρδοβα. Είναι διδάκτορας Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Ντίσελντορφ. Από το 2009 ζει στην Αθήνα όπου διοργανώνει σεμινάρια φιλοσοφίας και ιστορίας της λογοτεχνίας.

To παρόν δοκίμιο αποτελεί τον πρόλογο της έκδοσης στα ελληνικά, από τις Εκδόσεις Μιχάλη Σιδέρη, των θεατρικών έργων του Ρομπέρτο Αρλτ Απόδειξη αγάπης και Το έρημο νησί. Η συλλογική μετάφραση και επιμέλεια του προλόγου του Μarcos Breuer είναι προϊόν του μαθήματος «Μετάφραση από τα Ισπανικά στα Ελληνικά» που διδάσκει ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος στο πλαίσιο του Διατμηματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ «Διερμηνεία και Μετάφραση», κατεύθυνση «Μετάφρασης». Συμμετείχαν οι σπουδάστριες, Ευρυδίκη Γαρούφα, Κωνσταντίνα Δασκαλοπούλου, Ιωάννα Μαρία Δεμηρτζίδου, Μαρίνα Ζβε, Μαρία Μελαδάκη.

Πέμπτη, 6 Απριλίου 2017

Η υποδοχή του έργου του Χούλιο Κορτάσαρ από το ελληνικό κοινό, της Εύας Παπαϊωάννου

Η Ευρώπη «ανακάλυψε» την ισπανόφωνη λατινοαμερικανική λογοτεχνία από τη δεκαετία του ’60 και έπειτα, και αυτό οφείλεται κυρίως στο εκδοτικό φαινόμενο που έγινε γνωστό ως «boom latinoamericano» [λατινοαμερικανικό μπουμ]. Η σημασία της λογοτεχνίας αυτής που προέρχεται από δεκαπέντε και περισσότερα κράτη, αρχίζει να εδραιώνεται στη συνείδηση και αναγνωστών και εκδοτών της Ευρώπης αλλά και της Λατινικής Αμερικής ήδη από τις δεκαετίες του ’60 και του ’70. Η «έκρηξη» αυτή, που κυρίως συνδέεται χρονικά με τις εκδόσεις βιβλίων των εκφραστών του «μαγικού ρεαλισμού» (Μάρκες, Φουέντες, Γιόσα, Κορτάσαρ) σύντομα θα οδηγήσει σε πληθώρα μεταφράσεων στις ευρωπαϊκές γλώσσες και στην ανακάλυψη εξαιρετικών ποιητών και πεζογράφων, αυτών που μόλις αναφέρθηκαν, των συγχρόνων τους, προγενέστερων άλλα και επιπλέον θα ανοίξει ο δρόμος και για τους μεταγενέστερους καθώς η αναγνώριση θα έχει πια παγιωθεί και η λογοτεχνία αυτή θα καταταγεί σε μια από τις ξεχωριστές θέσεις στον παγκόσμιο λογοτεχνικό χάρτη.
Στα εκδοτικά και αναγνωστικά δεδομένα της χώρας μας, η ευρωπαϊκή αυτή τάση θα εκδηλωθεί αντιστοίχως, αν και με κάποια μικρή καθυστέρηση. Σύμφωνα με το άρθρο του κριτικογράφου και συγγραφέα Νίκου Κουνενή στο τεύχος 81 του περιοδικού Αντιτετράδια της εκπαίδευσης (2007) «H ελληνική έκρηξη του αναγνωστικού ενδιαφέροντος για τους λατινοαμερικανούς συγγραφείς ξεκινά ουσιαστικά από τα τέλη της δεκαετίας του ’70 […] και έκτοτε καλώς κρατεί. Πολλά από αυτά [τα έργα] γνώρισαν μια εντυπωσιακή υποδοχή και στη χώρα μας», τα οποία, θα προσθέσουμε εμείς, βρίσκουν τον εκδοτικό τους δρόμο τη δεκαετία του ’80 καθώς κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων πολλά από αυτά κάνουν την πρώτη τους εμφάνιση. Κάτι που θα επιβεβαιώσει και η γνωστή μεταφράστρια Ισμήνη Κανσή —σε μετάφραση της οποίας συναντάμε το πρώτο βιβλίο του Κορτάσαρ που εκδόθηκε στα ελληνικά— σε συνέντευξή της στο Ένθετο του περιοδικού Βακχικόν (2013):
Έτυχε να έχω ζήσει στη Λατινική Αμερική και να μιλώ μια γλώσσα από την οποία είχαν μεταφραστεί ελάχιστα βιβλία στα ελληνικά, τη δεκαετία του 1980. Ήταν λοιπόν, κατά κάποιο τρόπο, τυχαίο, το ότι ξεκίνησα την κατάλληλη στιγμή, όταν υπήρχε, δηλαδή, ζήτηση της λατινοαμερικανικής, κυρίως, λογοτεχνίας στην Ελλάδα.
Πολυσχιδές και αχαρτογράφητο φαίνεται να είναι το τοπίο της μεταφρασμένης λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας στην ελληνική γλώσσα και για να σχηματίσουμε μια βασική εικόνα για την εμφάνιση και την εξέλιξή της στο χώρο της έκδοσης βιβλίων χρησιμοποιήσαμε τη βάση δεδομένων Biblionet του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου. Σύμφωνα με αυτή, κάποια λίγα δείγματα μετάφρασης ισπανοαμερικανικής λογοτεχνίας εντοπίζουμε πριν τη δεκαετία του ’80, όπως για παράδειγμα τη μετάφραση ποιημάτων του Πάμπλο Νερούδα από τη Δανάη Στρατηγοπούλου το 1966 ή το θεατρικό κειμένο Σολούνα του Μιγκέλ Άνχελ Αστούριας από τον Γιάννη Θηβαίο το 1977. Από το ’80 και μετά όμως το εκδοτικό σκηνικό αλλάζει· η μία και μοναδική έκδοση του Αουγκούστο Ρόα Μπάστος το 1981 μας εισάγει σε μια δεκαετία κατά την οποία πολλοί συγγραφείς θα κάνουν την εμφάνισή τους στο ελληνικό προσκήνιο. Το 1982 εμφανίζονται τρεις εκδόσεις του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες (οι δύο μάλιστα αφορούν το ίδιο βιβλίο από δύο διαφορετικούς εκδοτικούς οίκους, σε δύο διαφορετικές μεταφράσεις), τρεις του λίγο παλαιότερου Χόρχε Λουίς Μπόρχες, του οποίου το συνολικό έργο «βρήκε από νωρίς στη χώρα μας αφοσιωμένους υποστηρικτές που το μετέφρασαν, το στήριξαν και το διέδωσαν παντοιοτρόπως, ενώ οι επιρροές του συγγραφέα στο έργο αρκετών νεοελλήνων δημιουργών είναι εμφανείς» (Κουνενής, 2007) και μια πρώτη του Χούλιο Κορτάσαρ. Την επόμενη χρονιά, το 1983, πρωτοεμφανίζεται ο παλαιότερος Ρουμπέν Νταρίο, κυκλοφορούν δύο βιβλία του Κορτάσαρ ενώ εντυπωσιακή είναι η έκδοση οκτώ βιβλίων του Μάρκες με τα τέσσερα από αυτά να εκδίδονται από τις ίδιες εκδόσεις (Λιβάνη) μέσα στην ίδια χρονιά. Ο δρόμος είχε ανοίξει πλέον, στα επόμενα χρόνια θα εκδοθεί ο λίγο παλαιότερος Αλέχο Καρπεντιέρ, ο Κάρλος Φουέντες, ο Βάργκας Γιόσα, οι σύγχρονοί τους Οκτάβιο Πας, Ερνέστο Σάμπατο, Χουάν Ρούλφο καθώς και η νεότερη Ιζαμπέλ Αλιέντε. Τη δεκαετία του ’90 εμφανίζονται στα βιβλιοπωλεία έργα σημαντικών προσωπικοτήτων όπως των Αντόλφο Μπιόυ Κασάρες, Χοσέ Λεσάμα Λίμα, Μάριο Μπενεντέτι, του παλαιότερου Οράσιο Κιρόγα, συνεχίζουν οι εκδόσεις συγγραφέων που εκδόθηκαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα την προηγούμενη δεκαετία ενώ θα εμφανιστούν και αρκετοί της νεότερης γενιάς όπως οι Γκιγιέρμο Καμπρέρα Ινφάντε, Ντανιέλ Τσαβαρία, Χοσέ Εμίλιο Πατσέκο, Εδουάρδο Γκαλεάνο, Λουίς Σεπούλβεδα, Πάκο Ιγνάθιο Τάιμπο II και Ζόε Βαλντές. Το αναγνωστικό και εκδοτικό ενδιαφέρον θα οδηγήσει από το 2000 κι έπειτα, στην πρόσβαση σε παλαιότερα κείμενα όπως αυτά των Χοσέ Μαρτί, Γκαμπριέλα Μιστράλ, Ρομπέρτο Αρλτ, Νικανόρ Πάρα και  Σέσαρ Βαγιέχο ενώ ταυτόχρονα θα συνεχίσουν να εμφανίζονται στην ελληνική βιβλιοπαραγωγή σύγχρονοι συγγραφείς, πρωτοεμφανιζομένοι για τα δεδομένα της χώρας μας: Ρομπέρτο Μπολάνιο, Αμπδόν Ουμπίδια, Πέδρο Χουάν Γκουτιέρες, Λεονάρδο Παδούρα, Χόρχε Μπουκάι και Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες, μεταξύ πολλών άλλων. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια όλων αυτών των χρόνων, συναντάμε πολλά κείμενα σε δημοσιεύσεις λογοτεχνικών περιοδικών καθώς και σε εκδομένες ανθολογίες συχνά δυσεύρετες, όπως σημειώνει και ο συγγραφέας και μεταφραστής Γιώργος Ρούβαλης στον πρόλογο «Μια χώρα, μια λογοτεχνία, ένας συγγραφέας» του βιβλίου Ο λόγος του μουγκού, του Χ. Ρ. Ριμπέυρο (1981) αναφερόμενος στο παράδειγμα του μεταφραστή Ρήγα Καππάτου ο οποίος «έχει αποδώσει πάνω από εκατό διαφορετικούς Λατινοαμερικανούς ποιητές, δυστυχώς σε εκδόσεις συχνά περιθωριακές και εξαντλημένες. Βλέπε για παράδειγμα σε δική του μετάφραση 16 Λατινοαμερικανοί ποιητές, εκδ. Α. Καραβία, 1980».
Επιστρέφουμε όμως στη γενιά του «μπουμ» και στους τέσσερις σημαντικότερους εκπρόσωπους του. Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων της Biblionet και συγκρίνοντας με τα στοιχεία που παραθέτει ο Κουνενής στο άρθρο που ήδη αναφέραμε αλλά και ο Κωνσταντίνος Κασίνης στο παράρτημα της εισήγησής του με θέμα «Η ελληνική ταυτότητα της ισπανικής λογοτεχνίας» στο Δ ́ Ευρωπαϊκό Συνέδριο Νεοελληνικών Σπουδών (Γρανάδα, 9-12 Σεπτεμβρίου 2010), βλέπουμε ότι ο Κολομβιανός συγγραφέας Γκαρσία Μάρκες κέρδισε από πολύ νωρίς και περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο λατινοαμερικανό ομότεχνό του την αγάπη του ελληνικού κοινού καθώς το σύνολο του έργου του έχει μεταφραστεί στα ελληνικά και, πέρα από τις συλλογές, μετράμε 24 καταχωρήσεις εκδομένων βιβλίων χωρίς να λαμβάνουμε επίσης υπόψη τις επανεκδόσεις ή τις διαφορετικές εκδόσεις του ίδιου έργου. Ακολουθούν ο Περουβιανός Βάργκας Γιόσα με 21 καταχωρήσεις πέρα των λοιπών συλλογών και επανεκδόσεων. Εντοπίζουμε δηλαδή το μεγαλύτερο μέρος του έργου του μεταφρασμένο στα ελληνικά, γεγονός που συμβαίνει αντιστοίχως και με το έργο του Κάρλος Φουέντες με 20 καταχωρήσεις αλλά λιγότερες επανεκδόσεις και ανθολογίες έργων του. Τελευταίος από τους τέσσερις είναι ο Χούλιο Κορτάσαρ με 15 καταχωρήσεις και κάποιες επανεκδόσεις, ενώ βλέπουμε να εξακολουθούν να παραμένουν αμετάφραστα κάποια από τα βιβλία του. Ο Κουνενής στο άρθρο του θα αναφέρει ότι ως «εξαιρετικός στυλίστας αλλά και πλέον δυσπρόσιτος αναγνωστικά εκπρόσωπος της “μαγικής” τετράδας, ο αργεντινός Xούλιο Kορτάσαρ κέρδισε το ενδιαφέρον ενός μικρότερου και πιο “μυημένου” αναγνωστικού κοινού».
Η ιδιοτυπία της γραφής του, η ιδιαιτερότητα της μορφής των κειμένων του όπως και η ενδεχόμενη δυσκολία να τα προσεγγίσει το ευρύ κοινό που ζει σε μια άλλη εποχή, που δεν κυκλοφορεί στα αντίστοιχα περιβάλλοντα με αυτά των ηρώων του συγγραφέα ή ακόμη και του ίδιου του συγγραφέα —αφού πολλές φορές παρατηρείται η ταύτισή τους— και που δεν νιώθει εξοικείωση με τα πλήθη των προσωπικοτήτων που παρελαύνουν από τα έργα του, ίσως να ήταν, ιδίως κατά τα προηγούμενα χρόνια, κάποιοι απ’ τους λόγους που καθιστούσαν δύσκολες τις συνθήκες για την μετάφραση του έργου του και που δημιουργούσαν καχυποψία στους Έλληνες εκδότες για να το επιλέξουν. 
Από τα στοιχεία που φαίνονται στον ακόλουθο πίνακα και χωρίζοντας το χρονικό διάστημα από τη στιγμή που πρωτοεκδίδεται στα ελληνικά ο Κορτάσαρ μέχρι και σήμερα, σε τρεις περιόδους —που με μικρή εξαίρεση την πρώτη, οι επόμενες αντιστοιχούν σε μια δεκαετία η κάθε μία— βλέπουμε ότι από το 1982 ως το 1996 μεταφράστηκαν στα ελληνικά δέκα (10) βιβλία με κείμενά του από τα οποία το ένα (1) εξαντλήθηκε και ανατυπώθηκε στο πλαίσιο αυτής της πρώτης περιόδου, τα πέντε (5) έχουν εξαντληθεί και το αναγνωστικό κοινό δεν έχει πρόσβαση σε αυτά —ένα από αυτά είναι το σπουδαίο Κουτσό, το οποίο είναι για πολλούς κριτικούς και αναγνώστες διεθνώς το σημαντικότερο βιβλίο του και ασφαλώς, το πιο γνωστό στο ελληνικό κοινό καθώς για αυτό έχουν γραφτεί αρκετά άρθρα και αναλύσεις στον περιοδικό και ηλεκτρονικό Τύπο, συγγραφείς και καλλιτέχνες το συμπεριλαμβάνουν στις λίστες με τα βιβλία που προτιμούν, εργαστήρια ανάγνωσης, όπως θα δούμε και έπειτα, επικεντρώνονται σε αυτό και εγχειρήματα όπως αυτό του περιοδικού Ταχυδρόμος το συμπεριλαμβάνουν στα «100 σημαντικότερα βιβλία της ζωής μας» (Μαρτίνου, 2008)— ενώ τα τρία επανεκδίδονται κατά την τρίτη περίοδο, με ένα από αυτά, το βιβλίο  Η δεσποινίς Κόρα (επιλογή κειμένων από διαφορετικά βιβλία του συγγραφέα) να κυκλοφορεί σε ίδια μετάφραση αλλά με άλλο τίτλο (Αξολότλ και άλλες ιστορίες) και από άλλον εκδοτικό. Την επόμενη περίοδο, δηλαδή κατά τη δεκαετία μεταξύ 1996 και 2006 δεν εκδόθηκε τίποτα δικό του και συναντάμε μόνο κάποια μεμονωμένα κείμενά του που συμπεριλήφθηκαν σε συλλογές διηγημάτων. Αντιθέτως, τη τελευταία δεκαετία (2006-σήμερα) η εκδοτική ελληνική παραγωγή στρέφεται και πάλι προς τον Κορτάσαρ εκδίδοντας έξι (6) αμετάφραστα μέχρι αυτή την περίοδο βιβλία του και ακόμη έχουμε μια (1) επανέκδοση και μια (1) ανατύπωση σε δύο από τα εξαντλημένα έργα του. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι από τα οκτώ βιβλία αυτού του χρονικού διαστήματος, τα πέντε κυκλοφόρησαν τα τελευταία δύο χρόνια ενώ σύμφωνα με ανακοίνωση των εκδόσεων Bibliotheque σύντομα αναμένεται να κυκλοφορήσει και έκδοση με τα θεατρικά έργα του. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου καθώς και κυρίως της πρώτης, βρίσκουμε ανέκδοτο υλικό του έργου του να δημοσιεύεται σε λογοτεχνικά περιοδικά.
Τα βιβλία που έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά και έχουν εκδοθεί προέρχονται από διάφορους εκδοτικούς οίκους και από διαφορετικούς μεταφραστές. Το πρώτο εμφανίζεται από τις εκδόσεις Οδυσσέας σε μετάφραση Ισμήνης Κανσή (Η δεσποινίς Κόρα) ενώ τα τρία επόμενα που ακολούθησαν ήταν από τις εκδόσεις Ύψιλον (Οκτάεδρο / Ιστορίες των κρονόπιο και των φάμα / Όλες οι φωτιές η φωτιά) και από τρεις διαφορετικούς μεταφραστές: Τάσος Δενέγρης, Ελένη Χαρατσή και Γ. Δ. Χουρμουζιάδης. Ακολούθησαν κάποια βιβλία που δεν επανεκδόθηκαν έπειτα από την εξάντληση του αποθέματος όπως αυτά από τις εκδόσεις Αλφειός (Μπρέντα Ρότσα τόσο βίαια γλυκιά), Εξάντας (Κουτσό), Μάγια (Τελετές / Διαδρομές), Καστανιώτης (Τα βραβεία) και σε μεταφράσεις αντιστοίχως από τους: Νάννα Παπανικολάου, Κώστα Κουντούρη, Μαρίνα Διάφα (στα δύο των εκδόσεων Μάγια) και Αγγελική Αλεξοπούλου. Το βιβλίο του Μανουέλ μεταφράστηκε από τη Βασιλική Κνήτου και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος, ενώ τα τελευταία χρόνια, τα βιβλία που συναντάμε προέρχονται από τις εκδόσεις Απόπειρα (Ο κυνηγός, σε μετάφραση Μάγιας-Μαρίας Ρούσσου / επανέκδοση Τα μυστικά όπλα, σε μετάφραση του Τάσου Δενέγρη), από τον Πάπυρο Εκδοτικό Οργανισμό (Αξολότλ και άλλα διηγήματα, σε μετάφραση Ισμήνης Κανσή —που όπως αναφέρθηκε πρόκειται για διαφορετική έκδοση της συλλογής κειμένων που πρωτοεκδόθηκε το 1982 από τις εκδόσεις Οδυσσέας με τον τίτλο Η δεσποινίς Κόρα— /  Ο λόγος της αρκούδας, σε μετάφραση Χρήστου Σιορίκη) και από τις εκδόσεις Bibliotheque (Η σύνθλιψη των σταγόνων, σε μετάφραση Βασίλη Λαλιώτη / Η αντίπερα όχθη, σε μετάφραση Σπύρου Μαυρίδη).
Σε μια εποχή που το αναγνωστικό κοινό έχει περισσότερες δυνατότητες για αναζήτηση πληροφοριών, που η πρόσβαση σε κείμενα ποικίλης ύλης είναι πολύ πιο εύκολη, η εξοικείωση μεγαλύτερη και το εύρος των βιβλίων που συναντάει κανείς είναι απεριόριστο —παρόλο που και ο εκδοτικός χώρος περνάει κι αυτός βαθιά κρίση— η προσέγγιση περίπλοκων και δύσβατων κειμένων από πλευράς των «ανήσυχων» αναγνωστών δείχνει πιο προσιτή. Μια μικρή απόδειξη αυτού, προκύπτει από το παράδειγμα της πρόσφατης επανέκδοσης του βιβλίου του Κορτάσαρ, Τα μυστικά όπλα (Απόπειρα, 2016). Ύστερα από επικοινωνία με τον εκδότη κ. Σαράντη Κορωνάκο, ενημερωθήκαμε σχετικά με τη δεύτερη αυτή έκδοση, πως η μετάφραση παραμένει ίδια και πέρα από τις λίγες τυπογραφικές διορθώσεις και την προσθήκη του βιογραφικού του μεταφραστή που δεν είναι πλέον εν ζωή, η βασική διαφορά της έκδοσης συνίσταται στην αφαίρεση των σημειώσεων του μεταφραστή για στοιχεία που είκοσι εννέα χρόνια πριν δεν ήταν γνωστά στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό ενώ τώρα περίττευαν λόγω της μεγαλύτερης εξοικείωσης των αναγνωστών με πληροφορίες όπως αυτές που περιλαμβάνονται στο βιβλίο και κατ’ επέκταση στον κορτασαριανό σύμπαν. Ο Κορτάσαρ συστήνεται και πάλι στο ελληνικό κοινό στο οποίο φαίνεται να αποκτά σιγά σιγά απήχηση, όπως —χρησιμοποιώντας τα λόγια του βραβευμένου μεταφραστή λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας Κρίτωνα Ηλιόπουλου από τη συνέντευξη που παραχώρησε στην Άτη Σολέρτη για τη σειρά «Συνεντεύξεις μεταφραστών» του vakxikon.gr— έτσι κι αλλιώς «η ισπανόφωνη λογοτεχνία έχει απήχηση στην Ελλάδα και απόδειξη είναι ότι συνεχώς εκδίδονται νέοι συγγραφείς αλλά και πολλά παλαιότερα έργα».
Στο πλαίσιο αυτό, συναντάμε σεμινάρια λογοτεχνίας που αναλύουν τη γραφή του Κορτάσαρ, εργαστήρια ανάγνωσης που επικεντρώνονται στα διηγήματά του όπως αυτά του Ινστιτούτου Θερβάντες, της ομάδας «Θαλής + φίλοι» στο Μουσείο Ηρακλειδών (2016-2017) και το πρόσφατο «Rayuela: la invención desaforada» από τη Marta Silvia Dios Sanz στο κέντρο ισπανόφωνης κουλτούρας Abanico (2017), μαθήματα ισπανικής γλώσσας η οποία προσεγγίζεται μέσω των λογοτεχνικών κειμένων του, περιοδικά λογοτεχνίας που του αφιερώνουν σελίδες και εξώφυλλα, πολλά μπλογκς στα οποία σχολιάζονται τα βιβλία του και δημοσιεύονται κάποια αποσπάσματα ή εμπνέονται από αυτά. Το Μάιο του 2014 το Ινστιτούτο Θερβάντες διοργάνωσε μια ποιητική βραδιά αφιερωμένη στην προσέγγιση του έργου του Χούλιο Κορτάσαρ μέσα από τους αγαπημένους του ποιητές. Το 2015 το περιοδικό The Athens Review of Books, στο τεύχος 64 έκανε αφιέρωμα στον Χούλιο Κορτάσαρ με τη δημοσίευση του διηγήματος «Το νησί του μεσημεριού», σε μετάφραση του Κων. Παλαιολόγου, ενώ ο ίδιος υπέγραφε το κείμενο «Ο Χούλιο Κορτάσαρ και η Ελλάδα», η Claudia Costanzo Δαλάτση το κείμενο «Χ. Κορτάσαρ. Μια χιουμοριστική αποξένωση της καθημερινότητας», ενώ ένα τρίτο άρθρο με τον τίτλο «Κριτική και “Κρίση” της Γλώσσας στο Κουτσό του Κορτάσαρ», υπογράφεται από τον Ελευθέριο Μακεδόνα. Σκιτσαρισμένη προσωπογραφία του Κορτάσαρ, σχεδιασμένη από τον Κωνσταντίνο Παπαμιχαλόπουλο, κοσμούσε το εξώφυλλο του περιοδικού. Τον Οκτώβρη του 2016 η μεταφράστρια και φιλόλογος με ιδιαίτερη γνώση της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας Μάρτα Σίλβια Διός Σανς έδωσε διάλεξη στο Ινστιτούτο Θερβάντες με θέμα «Ο Χούλιο Κορτάσαρ στον καθρέφτη του Θερβάντες ή η φαντασία ως γένεσις παράλληλων κόσμων».

Ενδεικτικά, δημοσιεύσεις μεταφρασμένων κειμένων του Χ. Κορτάσαρ συναντάμε, σε κάποια λογοτεχνικά περιοδικά και εφημερίδες:
·         Νέα Εστία, τεύχη 1190-1191-1192-1193-1194, 1977, «Ο αυτοκινητόδρομος» (δημοσιευμένο σε 5 αποσπάσματα) σε μετάφραση Γ. Δ. Χουρμουζιάδη
·         Νέα Εστία, τεύχη 1199-1200-1201, 1977, «Η νοσοκόμα» (δημοσιευμένο σε 3 αποσπάσματα) σε μετάφραση Γ. Δ. Χουρμουζιάδη
·         Τραμ/ένα όχημα, τόμ. 2, αρ. 9, 1978, «Καλοκαίρι» σε μετάφραση Φίλιππου Δ. Δρακονταειδή
·         Το Δέντρο, τεύχος 26, 1982, «Αξολότλ» σε μετάφραση Βάσως Αυγερινοπούλου
·         Το Δέντρο, τεύχος 28, 1982, «Ιστορίες των Cronopios και των Famas» σε μετάφραση Π. Γερενή
·         Χάρτης, τεύχος 1, 1982, «Το νησί του μεσημεριού» σε μετάφραση Δημήτρη Καλοκύρη
·         Χάρτης, τεύχος 3, 1982, «Τέλος του κόσμου του τέλους» σε μετάφραση Γιώργου Χουλιάρα
·         Νέα Εστία, τεύχη 1339, 1983, «Η υγεία των αρρώστων» σε μετάφραση Γ. Δ. Χουρμουζιάδη
·         Νέα Εστία, τεύχη 1343, 1983, «Ο άλλος ουρανός» σε μετάφραση Γ. Δ. Χουρμουζιάδη
·         Χάρτης, τεύχος 10, 1984, «Αλληλουχία των κήπων» σε μετάφραση Δημήτρη Καλοκύρη και «Las armas secretas» σε μετάφραση Ελένη Χαρατσή
·         Χάρτης, τεύχος 11, 1984, «Το φανταστικό είναι η γωνία του δρόμου, συνομιλία με τον Δημήτρη Άναλι» σε μετάφραση Τρισεύγενης Καλοκύρη
·         Ευθύνη, τεύχος 157, 1985, «Εποχή του χεριού» σε μετάφραση Κωνσταντίνου Παλαιολόγου και Francisco Fernández Luis
·         Η Λέξη, τεύχος 49, 1985, «Το ειδώλιο των Κυκλάδων» σε μετάφραση Βασίλη Λαλιώτη
·         Το Δέντρο, τεύχος 66, 1992, «Ο Λουκάς, οι οικολογικοί διαλογισμού» σε μετάφραση Γαβριήλ Σάμπα
·         Το Δέντρο, τεύχος 71-72, 1992, «Οικογενειακοί δεσμοί» σε μετάφραση Γαβριήλ Σάμπα
·         Εντευκτήριο, τεύχος 21, 1992, «Γράμμα σε μια δεσποινίδα στο Παρίσι» σε μετάφραση Θωμά Λιναρά
·         Άνευ, τεύχος 3, 2001, «Το κατειλημμένο σπίτι» σε μετάφραση Μαρινέλλας Παγιάτσου (Κύπρος)
·         Σήματα καπνού, τεύχος 18, 2003, «Το καθήκον του συγγραφέα» (δεν εντοπίστηκε το όνομα του μεταφραστή)
·         Αυγή, 8 Δεκεμβρίου 2003, «Paradiso, του Χοσέ Λεσάμα Λίμα», απόσπασμα κριτικής αποτίμησης του Χούλιο Κορτάσαρ στο έργο Paradiso σε μετάφραση Βασίλη Λαλιώτη
·         Εντευκτήριο, τεύχος 87, 2009, «Κριτικό σημείωμα για τον Ρομπέρτο Αρλτ» σε μετάφραση Τούλας Κόντου
·         Τεφλόν, τεύχος 3, 2010, «Η μύγα», «Πρελούδιο για ένα κείμενο σε πρόζα», «Η πόλη», «Οι καλές συνειδήσεις», «Blues for Maggie», «Αλληλουχίες» σε μετάφραση Σωτήρη Κακάτση
·         Μανδραγόρας, τεύχος 43, 2010, μια από τις διαλέξεις του Κορτάσαρ στο Πανεπιστήμιο του Berkeley, με θέμα «Ο διανοούμενος και η πολιτική στην ισπανόφωνη Αμερική» σε μετάφραση Σωτήρη Κακάτση
·         Βακχικόν, τεύχος 12, 2010, «Αποκάλυψη στο Σολεντινάμε» σε μετάφραση Παναγιώτη Χαχή και Μέλιας Πουρή
·         Βακχικόν, τεύχος 13, 2011, «Τα σάλια του διαβόλου» σε μετάφραση Παναγιώτη Χαχή και Μέλιας Πουρή
·         Το Δέντρο, τεύχος 139-194, 2013, «Οικογενειακοί δεσμοί» σε μετάφραση Γαβριήλ Σάμπα
·         The Athens Review of Books, τεύχος 64, 2015, «Το νησί του μεσημεριού» σε μετάφραση Κωνσταντίνου Παλαιολόγου


σε κάποιες ηλεκτρονικές σελίδες περιοδικών και ιστότοπους :
2010, «Η πατρίδα», σε μετάφραση Σωτήρη Κακάτση
2012, «Ποιήματα για την Κρις», σε μετάφραση Βασίλη Λαλιώτη
2013, «Οδηγίες - παραδείγματα σχετικά με τον τρόπο που φοβόμαστε» σε μετάφραση Νάνσυς Αγγελή
2014, «Το νησί του μεσημεριού» σε μετάφραση Κωνσταντίνου Παλαιολόγου
2010, «Έρωτας 77» σε μετάφραση Κωνσταντίνου Παλαιολόγου
2016, «Η καθημερινή εφημερίδα καθημερινά» σε μετάφραση Ελένης Χαρατσή

ενώ κάποια ενδιαφέροντα άρθρα, κείμενα και βίντεο σχετικά με τον συγγραφέα και το έργο ή επηρεασμένα από το έργο του, συναντάμε σε κάποια περιοδικά, ηλεκτρονικές σελίδες και ιστότοπους:
·         Λατινική Αμερική, τεύχος 5, 1984, «Αφιέρωμα στο Χούλιο Κορτάσαρ», εκδότης: Αγγελική Στουπάκη
·         Η λέξη, τεύχος 33, 1984, «Χούλιο Κορτάσαρ: ο Σιμόν Μπολιβάρ της Νουβέλας» του Κάρλος Φουέντες σε μετάφραση Χριστίνας Μπάμπου-Παγκουρέλη
·         http://users.uoa.gr/~nektar/arts/prose/takhs_8eodwropoylos_h_ptwsh.htm, 1999, «Η πτώση» (μια παραλλαγή σ’ ένα θέμα του Χούλιο Κορτάσαρ) του Τάκη Θεοδωρόπουλου, δημοσιευμένο στην εφημερίδα Τα Νέα (17 Αυγούστου 1999)
·         https://www.youtube.com/watch?v=qa0y518CDMI, «Αλληλουχία των κήπων», 1999, ταινία μικρού μήκους βασισμένη στο διήγημα «La continuidad de los parques», του Αχιλλέα Κυριακίδη
·         http://www.poiein.gr/archives/16591,  2004, «Julio Cortazar: ο συγγραφέας που λάτρεψε τη Τζαζ», του Κώστα Παπαθανασίου (αναδημοσίευση από το περιοδικό Jazz@Τζαζ)
·         https://teflon.wordpress.com/2010/08/23/mario-goloboff-julio-cortazar-%CE%B7-%CE%B2%CE%B9%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AF%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C%CF%83%CF%80%CE%B1%CF%83%CE%BC%CE%B1/, 2010, «Julio Cortázar: Η βιογραφία», του Mario Goloboff (απόσπασμα) σε μετάφραση Σωτήρη Κακάτση
·         Ένεκεν, τεύχος 20, 2011, «Παίζοντας κυνηγητό και κουτσό με τον Χούλιο Κορτάσαρ», του Σάκη Παπαδημητρίου
·         http://www.mic.gr/book/vivliopandoheio-87-de-hortasame-kortasar, 2011, «Δε χορτάσαμε Κορτάσαρ!», του Λάμπρου Σκουζάκη
·         http://frear.gr/?p=4224, 2014, «30 χρόνια χωρίς τον Julio Cortázar», συνέντευξη του Μαρτίν Καπαρός στην εφημερίδα El País, σε μετάφραση Ούρσουλας Φωσκόλου
·         http://staxtes.com/2003/?p=3822, 2014, «Το κουτσό» (σε 3 μέρη), του Ναυτίλου
·         https://www.ispania.gr/arthra/logotexnia/5343-2015-09-08-08-36-07, 2015, «Κριτική και “Κρίση” της Γλώσσας στο Κουτσό του Κορτάσαρ», του Ελευθέριου Μακεδόνα (αναδημοσίευση από το περιοδικό Athens Review of Books, τεύχος 64)
·         http://www.eoellas.org/2016/07/05/xoylio-kortasar-1914-1986/, 2016«Χούλιο Κορτάσαρ» [Για τον Τομέα Βιογραφιών & Κουλτούρας Πολιτισμών], της Σοφίας Μαγουλιώτη
·         https://www.youtube.com/watch?v=5XEHd4_L8fM, 2009, υποτιτλισμένο στα ελληνικά (από την Κοψαχείλη Λένα) απόσπασμα τηλεοπτικής συνέντευξης του Κορτάσαρ αναφορικά με τον Μινώταυρο (από το θεατρικό του κείμενο Los Reyes)




Εργογραφία (μεταφρασμένη στα ελληνικά):     
    
  Η αντίπερα όχθη  ∙  μετάφραση Σπύρος Μαυρίδης
      [1η έκδ. - Αθήνα : Bibliotheque, 2016]
 Τα μυστικά όπλα  ∙  μετάφραση Τάσος Δενέγρης  
      [2η έκδ. (επανέκδοση) - Αθήνα : Απόπειρα, 2016]
 Ο λόγος της αρκούδας  ∙  μετάφραση Χρήστος Σιορίκης 
      [1η έκδ. - Αθήνα : Πάπυρος Εκδ. Οργ., 2015 (Μικροί Αναγν. - Μεγάλοι Συγγρ.)]
 Η σύνθλιψη των σταγόνων  ∙  μετάφραση Βασίλης Λαλιώτης 
     [1η έκδ. - Αθήνα : Biblioteque, 2015 (Ποίηση Γυμνή)]
 Ο κυνηγός  ∙  μετάφραση Μάγια-Μαρία Ρούσσου 
      [1η έκδ. - Αθήνα : Απόπειρα, 2014]
 Αξολότλ και άλλα διηγήματα  ∙  μετάφραση Ισμήνη Κανσή 
    [1η έκδ. - Αθήνα : Πάπυρος Εκδοτικός Οργανισμός, 2009. (Letras)]
 Το βιβλίο του Μανουέλ  ∙  μετάφραση Βασιλική Κνήτου 
      [1η έκδ. - Αθήνα : Κέδρος, 2008  (Ξένη Πεζογραφία)]
 Όλες οι φωτιές η φωτιά  ∙  μετάφραση Γ. Δ. Χουρμουζιάδης
    [2η έκδ. (ανατύπωση) - Αθήνα : Ύψιλον, 2006 (Ξένη Λογοτεχνία)]
 Ιστορίες των κρονόπιο και των φάμα  ∙  μετάφραση Ελένη Χαρατσή 
     [2η έκδ. (ανατύπωση) - Αθήνα : Ύψιλον, 1996  (Ξένη Λογοτ.)]
   ΕΞ[1]   Τα βραβεία  ∙  μετάφραση Αγγελική Αλεξοπούλου 
     [1η έκδ. - Αθήνα : Εκδόσεις Καστανιώτη, 1994]
   ΕΞ    Διαδρομές  ∙  μετάφραση Μαρίνα Διάφα  
     [1η έκδ. - Θεσσαλονίκη : Μάγια, 1993]
   ΕΞ    Τελετές  ∙  μετάφραση Μαρίνα Διάφα
    [1η έκδ. - Θεσσαλονίκη : Μάγια, 1992]
   ΕΞ    Τα μυστικά όπλα  ∙  μετάφραση Τάσος Δενέγρης 
     [1η έκδ. - Αθήνα : Απόπειρα, 1990]
   ΕΞ    Το Κουτσό  ∙  μετάφραση Κώστα Κουντούρη
     [1η έκδ. - Αθήνα : Εξάντας, 1988 (Σύγχρονη Κλασική Βιβλιοθήκη ∙ 14)]
 ●   ΕΞ    Μπρέντα Ρότσα τόσο βίαια γλυκιά  ∙  μετάφραση Νάννα Παπανικολάου 
     [1η έκδ. - Αθήνα : Αλφειός, 1987]
 ●   ΕΞ    Όλες οι φωτιές η φωτιά  ∙  μετάφραση Γ. Δ. Χουρμουζιάδης
    [1η έκδ. - Αθήνα : Ύψιλον, 1984 (Ξένη Λογοτεχνία)]
 ●   ΕΞ    Ιστορίες των κρονόπιο και των φάμα  ∙  μετάφραση Ελένη Χαρατσή 
     [1η έκδ. - Αθήνα : Ύψιλον, 1983  (Ξένη Λογοτεχνία)]
 ● Οκτάεδρο  ∙  μετάφραση Τάσος Δενέγρης 
     [1η έκδ. - Αθήνα : Ύψιλον, 1983 (Λογοτεχνία)]
  ΕΞ    Η δεσποινίς Κόρα  ∙  μετάφραση Ισμήνη Κανσή 
     [1η έκδ. - Αθήνα : Οδυσσέας, 1982]
Συμμετοχή σε συλλογικά έργα:         
  
 Mini71cuentos:  Ανθολογία ισπανόφωνου μικροδιηγήματος ∙  κείμενο: «Έρωτας 77»
      [1η έκδ. – Αθήνα : Εκδόσεις Μιχάλη Σιδέρη, 2012] ─ Συλλογική μετάφραση
 ● Destroy Athens: μια αφήγηση ∙  κείμενο: «Περί του τρόπου να ταξιδεύεις από την Αθήνα στο
     Ακρωτήριο Σούνιο»  [1η έκδ. – Αθήνα : Futura, 2007] ─ μετάφραση Έφης Γιαννοπούλου
 ● Σιδηροδρομικώς ∙  κείμενο: «Το τέλος του παιχνιδιού»
      [1η έκδ. – Αθήνα : Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2004] ─ μετάφραση Ελένης Χαρατσή
 ● Luis Buñuel ∙  κείμενο: «“Λος Ολβιδάδος”: Ξενάγηση σ’ έναν εφιάλτη»  
     [1η έκδ. – Αθήνα : Εκδόσεις Καστανιώτη, 2000] ─ (δεν εντοπίστηκε το όνομα του μεταφραστή)

Βιβλιογραφία

Κασίνης, Κ. «Η ελληνική ταυτότητα της ισπανικής λογοτεχνίας», Ταυτότητες στον ελληνικό κόσμο (από το 1204  έως σήμερα), Δ ́ Ευρωπαϊκό Συνέδριο Νεοελληνικών Σπουδών, Γρανάδα, 9-12 Σεπτεμβρίου 2010, Κωνσταντίνος Α. Δημάδης (επιμέλεια), Αθήνα, Ευρωπαϊκή Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών, τόμος Β’, 2011, σελ. 145- 166.
ΚΟΥΝΕΝΗΣ, Ν. «Βιβλιοπαρουσίαση. Βιβλιοκριτική. Λατινοαμερικανική λογοτεχνία: μικρός οδηγός πλεύσης», Αντιτετράδιο εκπαίδευσης, τεύχος 81, 2007.
Μαρτίνου, Α. «Τα 100 σημαντικότερα βιβλία της ζωής μας», Τα Νέα, Αθήνα, 26 Δεκεμβρίου 2008. Ανακτήθηκε στις 20 Φεβρουαρίου 2017 από το
Ρούβαλης, Γ. «Μια χώρα, μια λογοτεχνία, ένας συγγραφέας», πρόλογος στο Ο λόγος του μουγκού του Χ. Ρ. Ριμπέυρο, Αθήνα, Κέδρος, 1981.

Το παρόν κείμενο είναι απόσπασμα από τη Διπλωματική Εργασία που εκπόνησε, υπό την εποπτεία του Αναπληρωτή Καθηγητή Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, η Ευστρατία Παπαϊωάννου με τίτλο «Ο γύρος της μέρας στους ογδόντα κόσμους του Χούλιο Κορτάσαρ. Σχολιασμένη μετάφραση από τα ισπανικά στα ελληνικά αποσπασμάτων και αυτοτελών κειμένων – εικαστικά διακοσμημένων», στο πλαίσιο των σπουδών της στο Μάστερ «Επιστήμες της Γλώσσας και του Πολιτισμού», Κατεύθυνση «Μετάφραση, επικοινωνία και εκδοτικός χώρος» του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ.




[1] Εξαντλημένο.