Πέμπτη, 18 Ιανουαρίου 2018

Άχρηστες αλήθειες, του Χουάν Χοσέ Μιγιάς

Υπάρχει κοντά στον παραθεριστικό οικισμό ένας γέρος αγρότης,  συνταξιούχος πια, που διατηρεί μια κότα. Τα απογεύματα, οι παραθεριστές πάνε με τα μικρά παιδιά τους για να τους δείξουν το ζώο και για να τους αποκαλύψουν από πού προέρχονται τα αβγά, αφού συνήθως πιστεύουν ότι προέρχονται από το ψυγείο. Οι γονείς το κάνουν με τις καλύτερες προθέσεις, γιατί πιστεύουν ότι αυτή η πληροφορία θα είναι χρήσιμη για τα βλαστάρια τους, το σίγουρο όμως είναι ότι επιστρέφουν στο σπίτι κατατρομαγμένα και δεν ξαναδοκιμάζουν τηγανιτό αβγό μέχρι το πανεπιστήμιο. Η κατάσταση επαναλαμβάνεται εδώ και τρία με τέσσερα χρόνια, χωρίς οι αρχές να απαγορεύουν στον αγρότη να έχει μια αληθινή κότα ελεύθερη.

Μερικές φορές, συζητώ με αυτούς τους γονείς που διακατέχονται από έναν παράλογο εκπαιδευτικό ζήλο. Στο κάτω κάτω, είναι πιο αληθοφανές (αλλά και πιο υγιεινό) να προέρχεται το αβγό από το ψυγείο παρά από τον κώλο αυτού του φρενιασμένου ζώου, που μπορεί και να μην ανήκει σ’ αυτόν τον κόσμο. Φυσικά, υπάρχει το ζήτημα της αλήθειας, όμως όλοι ξέρουμε ότι μόνο ένα πράγμα είναι χειρότερο από ένα ψέμα: μια άχρηστη αλήθεια, και αυτή είναι τέτοια. Και σαν να μην έφτανε αυτό, μετά από δύο ώρες συζήτησης, όταν το παιδί παραιτείται και αποδέχεται τελικά ότι το αβγό ίσως και να  προέρχεται από την κότα, δεν υπάρχει τρόπος να αποτρέψεις την ερώτηση από πού προέρχεται η κότα. Και κανένας γονιός δεν έχει τα κότσια να φέρει το παιδί του αντιμέτωπο με την ανησυχητική πραγματικότητα του φαύλου κύκλου.



Ο Juan José Millás γεννήθηκε στη Βαλένθια το 1946, αλλά μετακόμισε στη Μαδρίτη με την οικογένειά του το 1952. Το 1974 δημοσίευσε το πρώτο του μυθιστόρημα Cerbero son las sombrasΕπηρεασμένος από Ντοστογιέφσκι και Κάφκα στο ξεκίνημά του, το έργο του είναι γεμάτο από τους απλούς χαρακτήρες που βρίσκονται ξαφνικά σε έκτακτες καταστάσεις, συχνά συνορεύουν με το φανταστικό: εξαφανίσεις, παράλληλους κόσμους, φοβερή αγωνία που μπορεί να οδηγήσει στην τρέλα, την κατάθλιψη, το έγκλημα, ο θάνατος. Στις αρχές της δεκαετίας του '90 άρχισε το δημοσιογραφικό έργο του στο El País και σε άλλα μέσα ενημέρωσης. Ο Juan José Millás είναι ο δημιουργός των «articuentos» [αρθροϊστορίες], μία από τις οποίες είναι και οι "Άχρηστες αλήθειες". Στα ελληνικά κυκλοφορούν έξι μυθιστορήματά του

Η συλλογική μετάφραση είναι αποτέλεσμα των μαθημάτων λογοτεχνικής μετάφρασης από τα ισπανικά που παραδίδει ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος στους φοιτητές του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ κατά το τρέχον ακαδημαϊκό έτος 2017/18.

Σάββατο, 13 Ιανουαρίου 2018

Βιβλιοκριτική του Διονύση Μαρίνου για τα 20 ποιήματα του Oliverio Girondo

Οι πόλεις και οι άνθρωποι αλλιώς


Τι διαβάζουν οι άνθρωποι στο τραμ; Από τη μια στάση στην άλλη, ποιος λήθαργος τους καταπίνει και, μέσα από τη Βαβέλ των θορύβων που τους περικλείει, πώς ανασύρονται ξανά (αν ανασύρονται) στον αφρό του εαυτού τους; Ο Αργεντινός ποιητής Ολιβέριο Χιρόντο τούς προτρέπει να διαβάσουν τα 20 ποιήματα που έγραψε γι’ αυτό τον σκοπό: να διαβαστούν μέσα στο πολύβουο πλήθος, αποϊεροποιώντας πλήρως τη διαδικασία της ανάγνωσης ποιημάτων από το περίκλειστο σχήμα μιας ιδιώτευσης για να αφουγκραστεί κανείς τον χτύπο των λέξεων.
Ο Χιρόντο δεν είναι πολύ γνωστός στα μέρη μας. Με εξαίρεση κάποιες σποραδικές δημοσιεύσεις, τούτη είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζεται ένα μικρό μέρος του έργου του. Κι όμως, πρόκειται για έναν δημιουργό που στις αρχές του προηγούμενου αιώνα υπήρξε εξέχουσα μορφή στη λατινοαμερικάνικη λογοτεχνία. Αντίπαλος –κατά μια έννοια– του Χόρχε Λουίς Μπόρχες, προσπάθησε να εμβολιάσει την ντόπια ποιητική γλώσσα με τον ευρωπαϊκό αέρα και τα μεγάλα κινήματα που αναπτύσσονταν εκείνη την εποχή στη γηραιά ήπειρο. Ο ίδιος ακολούθησε πολλά από αυτά τα ρεύματα και επηρεάστηκε έντονα από τον υπερρεαλισμό, τον πειραματισμό και την εικαστική αποτύπωση των ποιημάτων έτσι ώστε αυτά να διαφεύγουν το περίκλειστο σχήμα ενός βιβλίου. Το γεγονός ότι υπήρξε ένας πολύ καλός ζωγράφος τον βοήθησε να γίνει καλός αγωγός του παντρέματος των λέξεων με τον χρωστήρα.
Το στοιχείο, όμως, που βάρυνε περισσότερο στην ποίησή του ήταν η περιήγηση. Ως γόνος εύπορης οικογένειας είχε τη δυνατότητα να ταξιδεύσει ανά τον κόσμο (κυρίως στην Ευρώπη) και να αναπτύξει μια διασταλτική εικόνα για τις χωρικές αποστάσεις. Κατάφερε έτσι να συναιρέσει στην ποίησή του διαφορετικές «καθημερινότητες» με μια εκλεπτυσμένη και αρκετές φορές απρόσμενη αυτοσκηνοθεσία. Για τον Χιρόντο, η κάθε πόλη είναι ένα εικαστικό-ποιητικό δρώμενο. Μέσα σε μπαρ, χαμαιτυπεία, ξενοδοχεία, στο λεωφορείο, στον δρόμο, σε κάθε πόλη και συνοικία, ο Χιρόντο δεν αποτυπώνει μόνο τον ήπιο συνωστισμό της ημέρας ή τον μυστικό χείμαρρο της νύχτας ωσάν να δημιουργούσε (μόνο) μια καρτ ποστάλ, ήτοι μια ακινητοποιημένη εκδοχή, αλλά εισβάλλει με τις λέξεις του στις κρυμμένες πτυχές των πόλεων.
Αίφνης, η Βενετία, η Μαδρίτη, το Ρίο ντε Τζανέιρο ή το Μπουένος Άιρες εμφανίζονται μπροστά μας με τις απόκρυφες ποιότητές τους. Σε αυτά τα αρνητικά των φωτογραφιών-ποιημάτων του, ο χρόνος είναι ατελής, τα χρώματα προσφέρονται με μυητική δύναμη, οι άνθρωποι διατηρούν την υλικότητά τους, αλλά ταυτόχρονα γίνονται και άοκνες σκιές.
Η ποίησή του μοιάζει να επιλογίζει αυτό που οι αισθήσεις κατέγραψαν μέσα στην ημέρα, όμως με την επίρρωση εσωτερικών ελιγμών. Που σημαίνει ότι ακόμη και όταν μας παρουσιάζει τη φωτογραφική απεικόνιση μιας πόλης, την ίδια στιγμή την ανασυνθέτει με τον εύφορο ρυθμό των λέξεων. Στο τέλος, η εικόνα που λαμβάνουμε είναι ένα παράξενο ψηφιδωτό. Η επιζήτησή του δεν είναι να λειτουργήσει αρμονικά με τους αστερισμούς του άστεως, αλλά να δημιουργήσει ένα ολότελα δικό του φάσμα ήχων, φωτός, κινήσεων και εικόνων. Η ιδιοσυγκρασιακή γλώσσα του, σε συνδυασμό με τους υψιπετείς συνδυασμούς που αποπειράται με τις λέξεις (να ένας ευκταίος πειραματισμός), μετατρέπουν τα ποιήματα σε πολύσημα στοιχεία ενός άλλου χάρτη των πόλεων. Κάπως έτσι, η συγκεκριμένη συλλογή είναι ένα συνειρμικό πανοραμίκ ενός τόπου στην αναγέννησή του. Ακόμη και όταν οι άνθρωποι διατηρούν τις ιδιότητές τους (οι πόρνες, οι γονδολιέρηδες, οι μουσικοί), στην ουσία έχουν μετασχηματιστεί σε κάτι άλλο, εξόχως πολλαπλασιαστικό αυτού που είναι στην πραγματικότητα. Μέσα στη νύχτα, κατά τη διάρκεια της μπλε ώρας ή στη σκληρή συμμετρία της ημέρας, ο Χιρόντο βλέπει άλλες διαστάσεις, αναπτύσσει έναν διαφορετικό διάλογο με τους ανθρώπους, τα στοιχεία της πόλης και τα δρώμενα. Τα ποιήματα, όντως, μπορούν να διαβαστούν σε τραμ, λεωφορεία, σε ένα δωμάτιο κατά μόνας, πίνοντας ατέλειωτους καφέδες σε μαγαζιά όπου μαζεύονται νέοι και συνταξιούχοι ή πάνω στην ξύλινη μπάρα ενός μπαρ με τα ποτά να περνούν από μπροστά σαν κουτσή παρέλαση. Τα ποιήματα γράφτηκαν την περίοδο 1920-21 (κάποια δεν φέρουν χρονική ή χωρική σήμανση) κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του Χιρόντο ανά τον κόσμο.

Η μεταφραστική επιμέλεια ανήκει στον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, ενώ η μετάφραση των ποιημάτων έγινε από μια ομάδα μαθητών του στο εργαστήριο λογοτεχνικής μετάφρασης στο Κέντρο Ισπανικής, Καταλανικής και Πορτογαλικής γλώσσας, Abanico, κατά την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουνίου 2016.



www.diavasame.gr, Δεκέμβριος 2017


Εκδοτικός Οίκος
ΣΑΙΞΠΗΡΙΚΟΝ
Συγγραφέας
Oliverio Girondo
Μετάφραση
Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, Σοφία Φερτάκη, Εύη Κύρλεση, Μαρία Ζαγγίλη, Αναστασία Γιαλαντζή, Ελένη Βότση

Δευτέρα, 8 Ιανουαρίου 2018

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στη Δημιουργική Γραφή, εαρινό εξάμηνο

Φορέας
Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο
Τμήμα
Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΕΑΠ σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας
Τίτλος Προγράμματος
                                                                                              Δημιουργική Γραφή





Αιτήσεις μέχρι 15 Ιανουαρίου 2018
https://www.eap.gr/el/programmata-spoudwn/72-spoudes-stin-ekpaidefsi-med/4501-%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%B9%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AE

https://www.eap.gr/images/stories/pdf/aitiseis/PROSKLHSH_8_PMS_ADA.pdf

Πέμπτη, 4 Ιανουαρίου 2018

Τaller de traducción literaria y revisión del español al griego de la obra Microlapsos de Cecilia Eudave

A partir del año nuevo 2018, la Asociación Hispanohelena de Lengua y Cultura organiza taller de traducción literaria y revisión del español al griego. Dicho taller va dirigido a traductores formados y con experiencia y consistirá en traducir la obra Microlapsos de Cecilia Eudave (21 microrrelatos) y durará aproximadamente un semestre académico con sesiones semanales cada jueves de 15:00h a 17:00h, a partir del 15 de febrero de 2018.
Habrá una ponencia introductoria, en lengua española, el 8 de febrero de 2018, a cargo del Dr. don Benito Elías García Valero de la Universidad de Alicante.
En dicho taller podrán participar hasta un máximo de 10 personas y el proceso de selección de los participantes se llevará a cabo a base del CV del interesado/a, que deberá necesariamente acompañar la solicitud de participación y ser enviado hasta el 20 de enero de 2018. Las solicitudes que se envíen más allá de la fecha límite no serán admitidas.
La participación en dicho taller es gratis, siempre y cuando los participantes sean miembros de la Asociación Hispanohelena de Lengua y Cultura y estén al tanto de las cuotas anuales. En caso de que los interesados no fueran miembros, tendrán que inscribirse como tales hasta la fecha límite de presentación de las solicitudes.
Las solicitudes acompañadas de CV deben ser remitidas al correo electrónico de la Asociación Hispanohelena de Lengua y Cultura, hasta el 20 de enero de 2018.

Los coordinadores del taller son el Dr. don Konstantinos Paleologos, Profesor Titular de Traductología, Universidad Aristóteles Salónica, y el Sr. don Panagiotis Xouplidis, Profesor E/LE.

Δευτέρα, 1 Ιανουαρίου 2018

JORNADA CIENTÍFICA: El español como lengua extranjera en el Didaskaleio de Lenguas Extranjeras de la Universidad de Atenas

Universidad Nacional y Kapodistríaca de Atenas
Didaskaleio de Lenguas Extranjeras

JORNADA CIENTÍFICA


El español como lengua extranjera en el Didaskaleio de Lenguas Extranjeras de la Universidad Nacional y Kapodistríaca de Atenas


Viernes, 26 de enero de 2018
Universidad de Atenas
Salon de actos Alkis Argiriadis
c/ Panepistimiou, 30 - Atenas

PROGRAMA

08.30 Saludo de bienvenida del profesor Georgios Polimeneas, Vicerrector de Asuntos Estudiantiles y Presidente del Didaskaleio de Lenguas Extranjeras de la Universidad de Atenas.
Saludo de bienvenida de Georgios Floudas, Secretario del Didaskaleio de Lenguas Extranjeras de la Universidad de Atenas.
Inscripcion de los asistentes.

09.00 Inauguración

>.<>.<>.<

Primera sesión
Presidente de mesa: Dimitrios Drosos

09.15-09.35 Eleni Papapolichroniou y Evriviadis Sofos, profesores de E/LE, Didaskaleio de Lenguas  Extranjeras de ΕΚPΑ.
«Αντιμετώπιση δυσκολιών που προκύπτουν κατά τη διάρκεια της εκμάθησης της Ισπανικής γλώσσας, στα τμήματα του Διδασκαλείου Ξένων Γλωσσών του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου. Η περίπτωση της Clase invertida».
09.35-09.55 Alberto Rodríguez Lifante, profesor ayudante doctor en lingüística aplicada al español, Universidad de Alicante.
«Las individualidades en el aprendizaje de español por hablantes de lengua materna griega: motivación, actitudes y autoimagen».
09.55-10.15 Varvara Mavrikaki y Katerina Tsopela, profesoras de E/LE, Didaskaleio de Lenguas Extranjeras de ΕΚPΑ.
«La problemática del error como parte del proceso de adquisición-aprendizaje en la clase de E/LE: ¿un enemigo o un amigo?».

>.<>.<>.<

Segunda sesión
Presidenta de mesa: Angélica Alexopoulou

10.30-10.50 Susana Lugo Mirón, profesora asociada, Universidad Nacional y Kapodistriaca de Atenas.
«La percepción de la modalidad oracional del español por estudiantes griegos de E/LE».
10.50-11.10 María Andriá, investigadora postdoctoral, Universidad Autónoma de Barcelona.
Alberto Hijazo-Gascón, profesor lector, Universidad de Anglia del Este.
«Διαγλωσσική επίδραση κατά την εκμάθηση της Ισπανικής ως ξένης γλώσσας από Έλληνες μαθητές: η περίπτωση των δεικτικών ρημάτων κίνησης».
11.10-11.30 Ana Isabel Ron Ron, profesora de E/LE, Instituto Cervantes de Atenas.
«Herramientas lexicográficas para la enseñanza de E/LE».

>.<>.<>.<

Tercera sesión
Presidenta de mesa: Konstantina Spanopoulou

11.45-12.05 Angélica Alexopoulou, profesora asociada, Universidad Nacional y Kapodistriaca de Atenas.
«La enseñanza de E/LE desde la perspectiva de la literacidad crítica».
12.05-12.25 Anastasia Papadopoulou, profesora de E/LE, Didaskaleio de Lenguas Extranjeras de EKPA.
«¿Qué variedad dialectal del español enseñar en el aula?».
12.25-12.45 Antonio Varelás, profesor de E/LE, Didaskaleio de Lenguas Extranjeras de EKPA.
«Una propuesta para trabajar con las destrezas de la comunicación en la enseñanza del español como lengua extranjera».

>.<>.<>.<

12.45-13.45 Descanso

>.<>.<>.<

Cuarta sesión
Presidenta de mesa: Natividad Peramos Soler

13.45-14.05 Despoina Matsaridou, profesora de E/LE y doctoranda de la Universidad de Salamanca.
«La cultura en la clase de E/LE».
14.05-14.25 Inés Martín Expósito, profesora de E/LE, Centro de Lenguas Salevrís.
«Hay arte por todas partes. El arte en la clase de E/LE».
14.25-14.45 Dorian Stiliou, profesora de E/LE.
«Τα κίνητρα στην εκμάθηση της Ισπανικής ως ξένης Γλώσσας».
14.45-15.05 Eleni Leontaridi, profesora titular, Universidad Aristóteles de Salónica.
Amor López Jimeno, profesora titular, Universidad de Valladolid.
«Τρόποι οργάνωσης διδακτικών πόρων και εργαλείων στην υπηρεσία της γλωσσικής εκπαίδευσης: Web 2.0 και Ισπανική ως ξένη γλώσσα».

>.<>.<>.<

Quinta sesión
Presidente de mesa: Konstantinos Paleologos

15.20-15.40 Andreas Skondras, profesor de E/LE.
«Το θέατρο στην διδασκαλία της Ισπανικής ως ξένης Γλώσσας».
15.40-16.00 Eduardo Lucena González, profesor de E/LE, de literatura y de teatro hispanos, Centro de lenguas iberoamericanas Abanico.
«Un recordatorio más para el uso de la literatura en clase de E/LE».
16.00-16.20 Ramón Talavera Franco, doctorando de la Universidad del Noreste en Boston, Massachusetts.
«Ocho palabras para detonar la creatividad: El uso de la literatura Hispanoamericana en la enseñanza de E/LE».

>.<>.<>.<


16.20-17.00 Cierre de la Jornada 

Παρασκευή, 29 Δεκεμβρίου 2017

Περί αδιαβρόχων, καταρρακτών και δίγλωσσων εκδόσεων ποίησης, του Βιθέντε Φερνάντεθ Γκονθάλεθ

Στο Paterson (2016), την τελευταία ταινία του Τζιμ Τζάρμους, ο χαρακτήρας που ενσαρκώνεται από τον Ναγκάσε Μασατόσι, ένας ιάπωνας λάτρης της ποίησης που πηγαίνει στη μικρή πόλη του Πάτερσον, στο Νιου Τζέρσεϋ, για να αποτίσει φόρο τιμής στον Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς, βρίσκεται, μπροστά στους καταρράκτες του ποταμού Πασάικ, με τον Πάτερσον, οδηγό λεωφορείου, ποιητή, κεντρικό ήρωα της ταινίας, καθισμένο σε ένα παγκάκι. Οι θεατές ξέρουν ότι συνηθίζει να κάθεται εκεί. Ο Ιάπωνας πιάνει συζήτηση με τον οδηγό λεωφορείου κι αυτός κάποια στιγμή του διαλόγου τον ρωτάει αν γράφει ποίηση· ο ερασιτέχνης ποιητής-προσκυνητής απαντάει καταφατικά, my notebooks, τα τετράδιά μου –ανοίγει την τσάντα του για να τα δείξει–, και προσθέτει: «My poetry only in Japanese. No translation. Poetry in translation is like taking a shower with a raincoat on». Η ποίησή μου μόνο στα ιαπωνικά. Χωρίς μετάφραση. Η μεταφρασμένη ποίηση είναι σαν να κάνεις ντους φορώντας αδιάβροχο. Ο Πάτερσον με τη σειρά του απαντάει –γελώντας– «I see what you mean». Κατά πάσα πιθανότητα, στη λογική της κινηματογραφικής γραφής του Τζάρμους, ειδικά σε αυτή της συγκεκριμένης ταινίας, ο Πάτερσον ερμηνεύει κυριολεκτικά τον Ιάπωνα, και όταν του λέει «I see what you mean», αυτό που λέει είναι ότι ο συνομιλητής του είπε: «Η ποίηση μου μόνο στα ιαπωνικά. Χωρίς μετάφραση. Η μεταφρασμένη ποίηση είναι σαν να κάνεις ντους φορώντας αδιάβροχο». Η πνευματώδης φράση μπορεί να τροφοδοτήσει, ήδη τροφοδοτεί, τη συζήτηση σχετικά με την αδυναμία μετάφρασης της ποίησης, τη miseria, τη συκοφαντία του traduttore traditore.
Ο διάλογος, παρ’ όλα αυτά, και η δήλωση επιτρέπουν μια ειρωνική ανάγνωση σε διάφορα πλάνα. Κατ’ αρχήν, ο ιάπωνας ποιητής πιθανόν να μην έχει δει να εκδίδεται έργο του, όπως και ο Πάτερσον, το έργο του οποίου ζει μόνο στα τετράδιά του· εκτεθειμένο στις καταστροφικές διαθέσεις ενός σκύλου. Ο Ιάπωνας μάλιστα, πριν τον αποχαιρετήσει, χαρίζει στον Πάτερσον ένα πολλά υποσχόμενο λευκό τετράδιο, μαζί με άλλη μία αξιομνημόνευτη φράση: «sometimes an empty page presents the most possibilities». Ένα δώρο στον κατάλληλο χρόνο, αμέσως μετά τη στιγμή που ο Mάρβιν, ο σκύλος του, ή καλύτερα, ο σκύλος της αγαπημένης του Λάουρα, καταστρέφει τα τετράδιά του, γεμάτα χειρόγραφα ποιήματα. Η Λάουρα του το λέει σε μια σκηνή· πρέπει να κάνεις κάτι με τα ποιήματά σου, να τα δημοσιεύσεις, να ανήκουν σε όλο τον κόσμο.
Όταν ο Ιάπωνας εξομολογείται στον Πάτερσον το θαυμασμό του για τον Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς βγάζει από την τσάντα του μια ιαπωνική έκδοση, μια μετάφραση του Paterson.  Παρεμπιπτόντως, μια δίγλωσση έκδοση. Θα μείνω λίγο σε αυτή τη λεπτομέρεια. Στις δίγλωσσες εκδόσεις ποίησης η μετάφραση μπορεί να χρησιμεύσει ως βοήθεια για να διαβάσει κανείς το πρωτότυπο κείμενο, όπως στις ενδογραμμικές μεταφράσεις των βιβλίων της Βίβλου, μεταφράσεις που στερούνται λογοτεχνικής αυτονομίας, ακόμη και κειμενικής αυτονομίας, που είναι απλώς ένα εργαλείο για την ανάγνωση του πρωτότυπου κειμένου, που διευκολύνουν την ανάγνωση του πρωτοτύπου, στα ελληνικά, για παράδειγμα, στην περίπτωση της Καινής Διαθήκης. Το κείμενο της μετάφρασης, σε μια δίγλωσση έκδοση, μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την εξάσκηση της ανάγνωσης σε μια γλώσσα που μαθαίνει κάποιος, και με αυτό τον τρόπο η έκδοση παίρνει μια παιδαγωγική διάσταση, όπως σε ορισμένες συλλογές κλασικών συγγραφέων που προορίζονται για την εκμάθηση των ελληνικών και των λατινικών. Δεν φαίνεται να είναι αυτοί οι βασικοί λόγοι για τους οποίους καλλιεργείται η τάση για δίγλωσσες εκδόσεις στις σύγχρονες συλλογές που απευθύνονται στο αναγνωστικό κοινό της ποίησης, σε άτομα που απολαμβάνουν την ανάγνωση της ποίησης, άτομα που δεν σκοπεύουν στις περισσότερες περιπτώσεις να χρησιμοποιήσουν τις εκδόσεις για να μάθουν μια γλώσσα, ούτε καν για να την καλλιεργήσουν· σε πολλές περιπτώσεις δεν γνωρίζουν τη γλώσσα και δεν θα μπορέσουν να διαβάσουν το πρωτότυπο κείμενο, δεν θα μπορέσουν καν να απολαύσουν την αντιπαραβολή των δύο κειμένων ούτε να έχουν τη λογοτεχνική ικανοποίηση της επινόησης άλλων εκδοχών, διαφορετικών από τις καταγεγραμμένες από τον δημιουργό της μετάφρασης. Τι ρόλο διαδραματίζει τότε η παρουσία του πρωτότυπου κειμένου στις δίγλωσσες εκδόσεις ποίησης; Είτε είναι στην κλασική μορφή των αντιπαραβαλλόμενων κειμένων (το πρωτότυπο στη σελίδα με τον ζυγό αριθμό, η μετάφραση στη σελίδα με το μονό), είτε στην πιο μοντέρνα, στην οποία το πρωτότυπο κείμενο τοποθετείται στο κάτω μέρος του σώματος κειμένου, κάτω από το κείμενο της μετάφρασης, ακριβώς πάνω από το περιθώριο του υποσέλιδου. Μήπως με αυτόν τον τρόπο επιδιώκεται η νομιμοποίηση της μετάφρασης;
Ίσως για τον Ιάπωνά μας η μετάφραση στη γλώσσα του να είναι απλώς ένα εργαλείο, όπως οι ενδογραμμικές μεταφράσεις της Βίβλου, που βοηθά την ανάγνωση του πρωτοτύπου στα αγγλικά. Ίσως κάνει στο Πάτερσον το σάλτο μορτάλε και ίσως σταματήσει να χρησιμοποιεί τη δίγλωσση έκδοση προκειμένου να διαβάσει τον μαέστρο, ίσως αποφασίσει να βγάλει το αδιάβροχο κάτω από τους καταρράκτες. Αλλά, μπορεί το αδιάβροχο να είναι η παρουσία του πρωτότυπου κειμένου στην έκδοση, που τον εμποδίζει να πλατσουρίσει χαλαρός στα ταπεινά νερά του μεταφρασμένου κειμένου. Ή, όπως ισχυρίζεται στο The Times Literary Supplement ο Άλαν Μπράουντζον στην κριτική του για την ταινία, ίσως να είναι ο ίδιος ο δημιουργός της μετάφρασης, ένας σκοτεινός κατασκευαστής αδιαβρόχων.
Η ταινία του Τζάρμους είναι μεταξύ άλλων ένας φόρος τιμής στον Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς· όχι μόνο γιατί έχει τον τίτλο Paterson και προβάλλει το Πάτερσον, αλλά γιατί αυτή η ίδια αποτελεί ένα ποίημα που εικονογραφεί την ποιητική του. Σε κάποια στιγμή της συζήτησής τους μπροστά στον καταρράκτη, ο ιάπωνας μεταφραστής ρωτά τον οδηγό του λεωφορείου (που ερμηνεύεται, παρεμπιπτόντως, από τον Άνταμ Ντράιβερ) αν είναι και εκείνος ένας ποιητής από το Πάτερσον. Η απάντηση είναι αρνητική, «I’m a bus driver myself. Just a bus driver». Οδηγός λεωφορείου στο Πάτερσον! Ο Ιάπωνας, ενθουσιασμένος, το βρίσκει πολύ ποιητικό· θα μπορούσε να είναι ένα ποίημα του Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς, λέει με το δίκιο του. Ας θυμηθούμε ότι κατά πάσα πιθανότητα είναι ο μεταφραστής της ποίησής του στα ιαπωνικά και τη γνωρίζει σε βάθος. «Ο Ουίλιαμς –εξηγεί ο Χουάν Μιγκέλ Λόπεθ Μερίνο («Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς: “Δεν υπάρχουν ιδέες παρά μόνο στα πράγματα”», Tonos, τεύχος 11 [2016])– δεν έχει ως αφετηρία προκαταλήψεις που κάνουν διαχωρισμό ανάμεσα σε υλικά που επιδέχονται ποιητικοποίησης και σε υλικά αταίριαστα για ένα ποίημα, όπως επίσης δεν πιστεύει στη διάκριση ανάμεσα σε λέξεις λόγιες, κατάλληλες για το ποίημα, και λέξεις ποταπές. Έτσι λύνει ένα συχνό πρόβλημα στην ποίηση οποιασδήποτε εποχής και παράδοσης: πώς να αναφερθείς με αληθοφάνεια και χάρη στα καθημερινά αντικείμενα όταν στερούμαστε ικανότητας χειρισμού των αληθινών τους ονομάτων; Αυτό είναι ένα από τα μεγάλα επιτεύγματα της ποίησής του: η δεξιότητα να ονομάζει ό,τι τον περιβάλλει. Γι’ αυτό τα ποιήματά του προκαλούν μια αίσθηση απτής αμεσότητας με τεράστια ζωντάνια». Τα ποιήματα που ο οδηγός γράφει και λέει καθώς τα συλλαμβάνει στην πορεία της ιστορίας, είναι έργο του Ρον Πάτζετ, ποιητή της δεύτερης φουρνιάς της ονομαζόμενης Σχολής της Νέας Υόρκης, και βρίσκονται στα ίχνη ποιημάτων όπως το διάσημο: «This is just to say» (1934):

This is just to say                            Αυτό απλά για να σου πω

     I have eaten                                               Έχω φάει
     the plumps                                                τα δαμάσκηνα
     that were in                                               που ήταν
     the icebox                                                  στο ψυγείο
                            
      and which                                                 και τα οποία
      you were probably                                    πιθανόν
      saving                                                       φύλαγες
      for breakfast                                             για πρωινό
                  
       Forgive me                                               Συγχώρεσε με
     they were delicious                                 ήταν πεντανόστιμα                
       so sweet                                                  τόσο γλυκά
       and so cold.                                             και τόσο κρύα.

Στα ίδια χνάρια, αυτό το ποίημα του Ρότζερ Γολφ: «Nada de particular»:

               Τίποτα το ιδιαίτερο

                           
                  Βυθίζω το κουτάλι
                  στη μαλακή στερεότητα του γιαουρτιού
                  και το τρώω, αργά, όρθιος, στο φως
                  του ανοιχτού ψυγείου. Γεύομαι
                  την απολαυστική δροσιά του,
                  την απαλή και καθαρή υφή του.
                  Ήταν το τελευταίο.
                  Ίσως γι’ αυτό μου θυμίζει τούτο το ποίημα
                  του Κάρλος Γουίλιαμς, το ποίημα
                  στο οποίο μιλάει για τις φράουλες. Ή ίσως
                 να ήταν δαμάσκηνα, δεν ξέρω. Για να διαπιστώσω έτσι
                  ότι, όντως, δεν υπάρχουν ιδέες
                  παρά μόνο στα πράγματα. Είναι αλήθεια:
                  στα δαμάσκηνα, στις φράουλες, στο γιαούρτι
                  που τελειώνω και πετώ στα σκουπίδια
                  πριν κατευθυνθώ προς το κρεβάτι
                  χωρίς τίποτα το ιδιαίτερο στο μυαλό.

(Από το Días perdidos en los transportes públicos [Χαμένες μέρες στα μέσα μαζικής μεταφοράς], Βαρκελώνη, Αnthropos, 1992). Μήπως είναι και αυτό το ποίημα του Ρότζερ Γολφ μια μετάφραση του ποιήματος «This is Just to Say»;
Σε μια διαφωτιστική για την ταινία συνέντευξη που πήρε η Έιμι Tόμπιν (Film Comment, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2016), ο Τζιμ Τζάρμους ομολογεί ότι έχει εμπνευστεί από τον προσωπισμό που διακήρυξε ο Φρανκ Ο’Χάρα: Μην γράφεις ποίηση για τον κόσμο — όπως ζητά η Λάουρα από τον Πάτερσον. Γράψε ποίηση για ένα πρόσωπο. Γράψε ένα σημείωμα αγάπης σε κάποιον που αγαπάς, ή ένα μικρό ποιητικό γράμμα σε κάποιον που γνωρίζεις. («Don’t write poetry to the world. Write poetry to one other person. Write a love note to someone you love, a little poetic letter to someone you know»). Στην ίδια συνέντευξη        εξηγώντας την προτίμησή του για την ποίηση, το ενδιαφέρον του για τον Γουόλτ Γουάιτμαν, και τον Χαρτ Κρέιν, για τον Ουάλας Στίβενς, για τον Φρανκ Ο’Χάρα και για τη Σχολή της Νέας Υόρκης, αποκαλύπτει ότι όλα ξεκίνησαν με την ανάγνωση του Μποντλέρ, των συμβολιστών, του Ρεμπό, ασφαλώς, και του Ρίλκε, που τους διάβασε σε μετάφραση.
Όπως είναι γνωστό, ο Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς, σε διαφορετικό μήκος κύματος από τον αριστοκρατικό ευρωπαϊσμό του Έλιοτ και του Πάουντ, θέτει το έργο του στην υπηρεσία μιας δημοκρατικής λογοτεχνικής γλώσσας, που έχει στηριχτεί περισσότερο πάνω στους ρυθμούς της ομιλούμενης γλώσσας παρά στα παραδοσιακά αγγλικά μέτρα και ομοιοκαταληξίες, και έχει ανατραφεί από τη διαφορετικότητα των προελεύσεων και των πολιτισμών των ίδιων των Ηνωμένων Πολιτειών, μια διαφορετικότητα η οποία εκφράζεται αξιοσημείωτα στη μικρή πόλη του Πάτερσον, σε σημείο που αυτή μετατρέπεται σε έμβλημα στο έργο του γιατρού-ποιητή που φέρει αυτόν ακριβώς τον τίτλο: Πάτερσον. Το υπενθυμίζει ο ίδιος ο Τζιμ Τζάρμους στη συζήτησή του με την Έιμι Τόμπιν. Η ταινία, από την πλευρά της, θα μπορούσε να είναι, σύμφωνα με εκτιμήσεις του λονδρέζου κριτικού κινηματογράφου Τζόναθαν Ρόμνεϊ («Film of the Week: Paterson», Film Comment, 28 Δεκεμβρίου 2016), η μοναδική κωμωδία που έγινε ποτέ για τη δημοκρατική φύση της ποίησης. («It may be the only comedy ever made about the democratic nature of poetry»).
Ένα από τα μονοπάτια που διασχίζει ο Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς σε αναζήτηση αυτής της δημοκρατικής λογοτεχνικής γλώσσας, αυτού του αμερικανικού ιδιώματος που εκείνος επιζητούσε, είναι ακριβώς η πρακτική της μετάφρασης και συγκεκριμένα της μετάφρασης ποίησης γραμμένης σε ισπανική γλώσσα, τη γλώσσα της πορτορικανής μητέρας του –με ό,τι αυτό σημαίνει–, γλώσσα αποτυπωμένη στο δεύτερο όνομά του, Κάρλος[1].
Ο εκδοτικός οίκος New Directions δημοσίευσε το 2011 το By Word of Mouth. Poems from the Spanish, 1916-1959, έναν τόμο, με έναν ιδιαιτέρως σημαίνοντα τίτλο, που περιλαμβάνει δικές του μεταφράσεις ισπανικής και λατινοαμερικάνικης ποίησης, υπό την επιμέλεια του μεταφραστή Τζόναθαν Κοέν, ειδικού στη λατινοαμερικάνικη λογοτεχνία, και με πρόλογο του Χούλιο Μαρσάν σχετικά με το ρόλο που διαδραματίζει στη διαμόρφωση της προσωπικότητας και τις ποιητικές ιδέες του Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς η ενασχόλησή του ως μεταφραστής. O Χούλιο Μαρσάν είναι μεταξύ άλλων ειδικός στις ισπανικές ρίζες του ποιητή από το Νιού Τζέρσεϋ. Ποίηση, για παράδειγμα, των Φρανθίσκο δε Κεβέδο, Σιλβίνα Οκάμπο, Αλί Τσουμασέρο.
Όπως σχολιάζει ο Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς στην αυτοβιογραφία του, τα ισπανικά και η λογοτεχνία σε ισπανική γλώσσα, μη έχοντας σχέση με το βρετανικό παρελθόν, προσφέρουν την ευκαιρία μέσω της μετάφρασης για μια χρήση πιο αναζωογονητική και ανανεωτική της ίδιας της γλώσσας, της καθομιλούμενης αγγλικής των ΗΠΑ, την ευκαιρία για πειραματισμό και δημιουργία ανεξάρτητων μοντέλων αμερικανικής ποίησης πέρα από αυτά που προσφέρουν τα αγγλικά ή τα γαλλικά (The Autobiography, Random House, 1951). Οι μεταφράσεις ισπανικής και λατινοαμερικάνικης ποίησης του Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς, του μεταφραστή, δημιουργού στη σκιά του Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς, αποτελούν, από την άλλη, πολιτικές πράξεις όχι μόνο σε εκείνες τις περιπτώσεις που αφορούν εκδοχές ποιημάτων τα οποία συνδέονται με την υποστήριξη του δημοκρατικού καθεστώτος στα χρόνια του ισπανικού εμφυλίου (ο Ουίλιαμς ήταν πρόεδρος μιας ιατρικής επιτροπής βοήθειας προς την ισπανική δημοκρατία), αλλά και στο βαθμό που συντελούν στο να φέρουν στο φως μια γλώσσα και κάποιες κουλτούρες περιθωριακές και περιθωριοποιημένες στις Ηνωμένες Πολιτείες, την εποχή που εκείνος έζησε. Είναι σκόπιμο να θυμηθούμε ότι ο Ουίλιαμς είχε μορφωθεί μέσα σε ένα δίγλωσσο οικογενειακό περιβάλλον και η γνώση των ισπανικών και των ισπανόγραφων λογοτεχνιών, η ισπανόφωνη πλευρά της ταυτότητας του, υπήρξε σε κάθε περίπτωση ένας παράγοντας στη διαμόρφωσή του ως άτομο και ως λογοτεχνική προσωπικότητα. Το αξιοσημείωτο εδώ είναι ο ρόλος που διαδραμάτισε η μεταφρασμένη ποίηση, η ρητή μετάφραση των κειμένων στα αγγλικά, στη διάρθρωση της ποιητικής του γλώσσας, ρόλο που δεν μπορεί να παίξει η ποίηση στο πρωτότυπο από μόνη της· χρειάζεται αδιάβροχο[2].
Η μετάφραση λοιπόν, έτσι όπως την αντιλαμβάνεται και την ασκεί ο Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς συμβάλλει, σύμφωνα με τον Μπένγιαμιν, στην αρτιότητα του πρωτοτύπου, στην κλίση του πρωτοτύπου –σε αυτή την περίπτωση, της ποίησης σε ισπανική γλώσσα του Χρυσού Αιώνα και του 20ού αιώνα– να φτάσει να γίνει αυτό που μπορεί να γίνει. Συμβάλλει παράλληλα στο να μεταβληθούν, διαμέσου του κειμένου της μετάφρασης, η γλώσσα και η κουλτούρα των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτή η βούληση για μεταμόρφωση προβάλλεται ως πρωταρχικό στοιχείο της μεταφραστικής του ποιητικής. Ένα πρόγραμμα εφικτό μόνο μέσω της ποίησης σε μετάφραση. Ένα πρόγραμμα mutatis mutandis σε ισχύ, εδώ και παντού, εν έτει 2017. Η ποίηση σε μετάφραση με αυτήν την έννοια, όχι μόνο δεν παρεμβάλλεται ως ενοχλητικό αδιάβροχο ανάμεσα στο δέρμα και στο νερό του ντους, αλλά είναι από μόνη της ένας χείμαρρος ορμητικός, ένας πίδακας παρορμητικός σαν τον μεγάλο καταρράκτη του Πασάικ στο Πάτερσον. 




O Vicente Fernández González  γεννήθηκε το 1953 στην Ταλαβέρα δε λα Ρέινα (Τολέδο) και είναι φιλόλογος και μεταφραστής ελληνικής λογοτεχνίας στα ισπανικά. Έχει κερδίσει δύο φορές το κρατικό βραβείο μετάφρασης στην Ισπανία (το 1992 για το Seis noches en la Acrópolis, του Γιώργου Σεφέρη, και το 2003 για το Verbos para la rosa, του Θανάση Χατζόπουλου) και μία στην Ελλάδα (το 2012 για τη συλλογική μετάφραση του Ciudades a la deriva του Στρατή Τσίρκα). Εργάζεται ως Αναπληρωτής Καθηγητής Μετάφρασης στα ελληνικά στο Πανεπιστήμιο της Μάλαγας.

Η μετάφραση του δοκιμίου του Vicente Fernández González είναι προϊόν του μαθήματος που διδάσκει ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος στο πλαίσιο του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ, κατεύθυνση «Μετάφραση, επικοινωνία και εκδοτικός χώρος». Συμμετείχαν οι φοιτητές Flor de María Nochebuena, Χαρίκλεια Κουτρούμπα, Ελένη Παντελίδου και Σταύρος Χατζής.




[1] V. Peter Ramos: «Cultural Identity, Translation, and William Carlos Williams», MELUS, τόμος 38, νούμ. 2, New Perspectives on Puerto Rican, Latina/o, Chicana/o, and Caribbean American Literatures (2013), σσ.  89-110.

[2] Ο Πάμπλο Ινγκμπέργκ, στο εμπνευσμένο του άρθρο με τίτλο «Αναπαραγωγική μετάφραση» στο περιοδικό Trujamán (31/5/2017), αναφορικά με το Paterson: «Για τους Ιάπωνες, το σεξ με προφυλακτικό δεν είναι το ίδιο με το σεξ χωρίς αυτό. Για τους Αργεντινούς, όμως, εξακολουθεί να είναι σεξ.  Και έχει την αναμφίβολη χάρη του. Και καμιά φορά είναι πηγή ατυχημάτων. Και κάποιες φορές σε αυτά τα ατυχήματα το παράνομο πέρασμα ουσιών μέσα από ένα αδιάβροχο που δεν είναι και τόσο αδιάβροχο, φέρνει αναπαραγωγή».