Σάββατο, 25 Μαρτίου 2017

Té o algo diferente, de Dionisis Marinos

El empleado administrativo de octava categoría Efrem Grigórievits Feséncof no tardó en llegar a su derrota; nadie tarda. Durante treinta años consecutivos entretejía sus deseos en el polvo del papeleo de la Diputación, de los boletines oficiales, de los impresos protocolizados, de los actos administrativos y de las decisiones disciplinarias del Consejo de Administración; por las noches lo destejía todo. La impresión de una sumisión opresiva que se arremolinaba  en torno a sus conversaciones en la oficina, con colegas demasiado mareados y excesivamente obedientes, en el encanto moderado del café «La lámpara mágica» se transformaba en un momento lleno de cercanía con personas de otra índole. Nunca escribió nada más que órdenes administrativas e informes de la oficina directiva. Era un escriba sin escribir. Su mano se deslizaba sobre las palabras secas del lenguaje funcionarial de una manera apagada y amarga. Bebiendo coñac y algunas veces vodka en una copa alta, devoraba las revistas Despertador, Espectador, Moscú y Fragmentos que en aquellos días alguien podia encontrar solo en «La lámpara mágica». Vivía a través de la lectura. Con el tiempo se transformó en un digno acaparador de las historias que no sabía cómo acontecieron en su ciudad. Ciudad pesada y ardiente como un brasero. Por la mañana se sentaba de nuevo en su escritorio y sumergía con indiferencia  el sello estatal en la tinta; lo ahogaba.
          Nada cambiaría la geometría de su vida, si en aquel  invierno de 1897 no hubiera conocido por casualidad a Antón Chéjov sobre el cual había oído y leído tantas cosas. La barba tupida, las gafas opacas, el pellizco de pena en los ojos, ese nudo fino de la pajarita; todo, todo en ese hombre estaba hecho para llamar la atención. Los rulos de su pelo en la frente que conseguían escaparse quejosos incluso cuando llevaba el sombrero puesto, el cuello de la camisa siempre limpio y duro como si fuera una barricada para el aliento. El estilo fino y gentil de su  discurso. «Por tanto, doctor usted ¿qué opina?». «Pero, mi buen Petrushka la gente no se fija si es invierno o verano, cuando está feliz». U otras veces, se inclinaba sobre su interlocutor y en un arrebato de fe declaraba: «No hay nada nuevo en el arte, excepto el talento».
Nunca antes la carga de la oficina le había parecido tan alentadora a Efrem Grigórievits Feséncof. Se encontraba en un estado de alerta permanente. Un girasol en flor.
Pero, esa noche – ¡ayǃ, esa noche. Nada fue como las veces anteriores. El cuerpo de Chéjov irradiaba algo desagradable – una inclinación de la cabeza hacia la derecha generaba en sus ojos y en su boca un efecto de urgencia. Como que algo profundamente mental lo atormentaba y lo consumía. Las manos se restregaron sobre la tela fina del pantalón. Su respiración se encaramaba por el chaleco con dificultad. Al borde de ahogarse. Y entonces mirando la ventana de «La lámpara mágica» con las cortinas violáceas corridas se volvió hacia el pobre Efrem, esto lo hacía por primera vez, y le dijo intrigante: «¡Qué tiempo maravilloso el de hoy! No puedo decidir: ¿hago un té o me ahorco?».
          En el camino de vuelta a su casa, Efrem Grigórievits Feséncof sentía el peso de su carne en cada paso que daba. Los olmos enviaban aromas de primavera, la luna murmuraba, las sombras caían como hojas mojadas; hacía un tiempo maravilloso. Qué maravilloso de veras.  Pero también, qué elegante es que alguien se atormente por semejantes dilemas. ¿Esto o lo otro? ¿Adelante o atrás? ¿Libre o tal vez…?
          Efrem nunca tuvo dilemas. Y ahora tampoco. Su camino estaba hecho sin regreso. Por un instante se detuvo debajo de un farol, secó su nuca transpirada con su pañuelo y, de golpe, se dio cuenta de que nunca en su vida había bebido ese zumo negro que los demás esperaban con elegancia a que hirviera en el samovar. Por lo tanto: ¿hacía un té o se ahorcaba? Qué fácil fue decidirse cuando abrió la puerta de su casa, tiró su saco al suelo y deshizo el nudo de su pajarita.

                                                Traducción: Alejandra Curcumeli
                                                Revisión:  Konstantinos Paleologos


Fuente: Primera publicación en el blog Planodion- Historias Bonsái (24 de noviembre de 2016)

Biografía

Dionisis Marinos (Atenas, 1971) es periodista, escritor y crítico literario. Ha publicado tres novelas (Χαμένα Κορμιά, 2011, Τελευταία Πόλη, 2012, Ουρανός κάτω, 2014) y una colección poética (Anamneza, 2014). En breve se pondrá en circulación la colección de relatos bajo el título Όπως και αν έρθει αυτό το βράδυ.

Τρίτη, 21 Μαρτίου 2017

Εργαστήριο μετάφρασης ποίησης στο πλαίσιο του 9ου Φεστιβάλ ΛΕΑ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΕ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΤΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ «ANGLOAMÉRICA» ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΔΑΣ ΠΟΙΗΤΡΙΑΣ MERCEDES CEBRIÁN

Τον προσεχή Ιούνιο, στο πλαίσιο του 9 φεστιβάλ LEA (Literatura en Atenas), θα υποδεχθούμε στην Ελλάδα την ισπανίδα ποιήτρια Mercedes Cebrián.

Το Κέντρο γλωσσών και πολιτισμών της Ιβηρικής και της Λ. Αμερικής ΑΒΑΝΙCO οργανώνει την Πέμπτη, 15 Ιουνίου, 2017, εργαστήριο συλλογικής μετάφρασης του ποιήματός της «Angloamérica» με την παρουσία της ποιήτριας.

Διάρκεια: Ένα 4ωρο, από 10.00 έως 14.00

Συντονιστές: Κωνσταντίνος Παλαιολόγος - Νίκος Πρατσίνης

Oι ενδιαφερόμενες/οι μπορούν να δηλώσουν συμμετοχή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (info@abanico.gr) ή τηλεφωνώντας στο 2103251214.

Παρατηρήσεις: O αριθμός των συμμετεχόντων είναι περιορισμένος (10 άτομα) - Απαιτείται επίπεδο γνώσης της ισπανικής DELE superior και μεταφραστική εμπειρία. Η τελική λίστα, έπειτα από την εξέταση των υποψηφιοτήτων, θα ανακοινωθεί εντός του Απριλίου 2017.



ANGLOAMÉRICA 

1)

Abrir es comprender: por dentro
es el pistacho verde y la pipa de girasol color marfil;
en el cine de verano, el chasquido de abrirla
con los dientes era nuestro concepto
de trabajo de campo. La idea de futuro la aprendí
en la época que llamamos infancia,
pero en versión doblada al castellano.

Americanos, si os abro la cabeza, ¿seguiréis siendo
tan afables conmigo? Yo soy la que os corrige los pronombres
de nueve a diez y cuarto, sin embargo el idioma
no lo fabrico yo: el idioma no es semen
(esa palabra incómoda) –lo copio de otras fuentes.
Me da el sol del idioma y me recargo
como la batería de una calculadora. 

Americanos, no me necesitáis. Me voy
caminando hacia atrás. Haré tan poco ruido
que no lo advertiréis.


2)

Noto cómo me rozan el progreso, el liderazgo, el éxito
y, sin embargo, si hubiera aquí un banquito me sentaba
a mirar, a ver pasar a gente que entra y sale
de sitios. Aquí ninguna mujer
es mi madre o mi tía, ninguna lleva una blusa envuelta
que recogió del tinte : todas tienen
mucho que hacer después, incluida yo misma
y aun así
pido disculpas por mi poca productividad: no solamente
no dejo propina en el café al que voy
sino que robo
las monedas del tarro de cristal que está junto a la caja.
Con disimulo dejo caer al fondo dos botones
de nácar. Escuchan el sonido y dicen “Thank you”.
Después, cuando los ven, esperan que algún día
aquello se convierta en divisa
de curso legal.


3)

He aquí la sonrisa que no va a ningún lado. No se dirige
a nadie pero se deja puesta en caso de emergencia.
El reloj no me dice cuántos meses
he de permanecer aquí:
está especializado en un paso del tiempo
de pequeño tamaño.
Llevo una sucursal del siglo diecinueve
en la muñeca izquierda: solo me ofrece horas,
minutos y segundos. Aquí no me da tiempo
ni a estar muerta.

Hoy va lento internet.


4)

Mal tenis de mesa; mal uso de la raqueta. La pelota
cae al suelo todo el tiempo. Frío dentro
del calor, como el helado de un restaurante chino
refrito en la sartén, frío en el interior
de lo que me vendieron como confortable: si se tratase
de un anorak de plumas podría denunciarlos
por estafa.

Cualquier cosa que toco
la encuentro pegajosa.
¿No serán mis propios dedos
los que acarrean restos de una miel obsoleta?,
me hacen ver en el marco
de la psicoterapia.
¿No era que había un podio reluciente
para los ganadores?, señalo yo
después.


Παρασκευή, 17 Μαρτίου 2017

Traducción de Literatura Infantil y Juvenil (del español al griego moderno): Aproximación teórica y aplicación práctica

Η Κατεύθυνση «Μετάφρασης, επικοινωνίας και εκδοτικού χώρου»
του ΠΜΣ «Επιστήμες της γλώσσας και του Πολιτισμού»
του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας
του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

φιλοξενεί την Dr. Elia Hernández Socas του
Πανεπιστημίου της Λειψίας η οποία θα διευθύνει το εργαστήριο μετάφρασης με θέμα:

Traducción de Literatura Infantil y Juvenil (del español al griego moderno): Aproximación teórica y aplicación práctica.

Μετάφραση  Παιδικής και Εφηβικής Λογοτεχνίας (από τα Ισπανικά στα Ελληνικά): Θεωρητικές προσεγγίσεις και πρακτικές εφαρμογές

Πέμπτη 23 Μαρτίου 2017
 Αίθουσα Α (ΝΚ ΦΛΣ), ώρα: 13.00 -16.00

(στην Ελληνική και Ισπανική γλώσσα)

Δευτέρα, 13 Μαρτίου 2017

Βιβλιοκριτική του Λάμπρου Σκουζάκη για το Στη μέση του πουθενά του Julio Llamazares

Βιβλιοπανδοχείο, 17. Χούλιο Γιαμαθάρες - Στη μέση του πουθενά
Για μας που θέλουμε λογοτεχνικούς ήρωες καθημερινούς και συνηθισμένους, έστω κάτι σαν κι εμάς, το διήγημα αποτελεί την προσφορότερη δεξαμενή. Εκεί, συνήθως, αποκαθίσταται η ισορροπία ανάμεσα στους αφανείς "αντι-ήρωές" τους και στους ιδιόμορφους πρωταγωνιστές πολλών μυθιστορημάτων.

Τα επτά σύντομα διηγήματα του Χ.Γ. τιμούν τέτοια οικεία σε μας πρόσωπα, Ο συγγραφέας ρίχνει κι άλλο φως στη χαρακτηροθήκη του:

Έχω επιλέξει τόσο στη λογοτεχνία όσο και στη ζωή να βρίσκομαι κοντά στους πιο αδύναμους, σε αυτούς που δεν έχουν φωνή, σε εκείνους που δεν ακούει κανείς. Οι ισχυροί δεν έχουν ανάγκη, έχουν πολλούς υπηρέτες.

Όμως αυτή η αναγνωρισιμότητα των φιγούρων εδώ δεν είναι παρά η αρχή: αυτό που μας κάνει να απολαμβάνουμε τις περιπέτειές τους είναι το γεγονός πως τους πετυχαίνουμε σε μια οριακή τους στιγμή στη μέση του πουθενά: το μέρος που, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεσαι όταν νοιώθεις ή είσαι εκτός τόπου και χρόνου. Μέχρι να κλείσουμε το βιβλίο έχουν φάει τα μούτρα τους, έχουν ταπεινωθεί, έχουν παίξει κυνηγητό με την ησυχία τους (κι αυτή τους νίκησε κατά κράτος), έχουμε ξεκαρδιστεί (τουλάχιστο δύο φορές σε κάθε διήγημα), έχουμε κρυφά ψιθυρίσει υπομονή, μαζί σου είμαι εγώ!

Πρόκειται, όπως μας αποκαλύπτει ο Γιαμαθάρες στην εισαγωγή, για φίλους του ή πρόσωπα που γνωρίζει και, αντί να τους αφιερώσει ένα διήγημα όπως συνηθίζεται, τους μετατρέπει σε πρωταγωνιστές των δικών τους ιστοριών, εν αγνοία τους, χωρίς να ξέρει αν θα τους άρεσε, ελπίζοντας όμως να τον συγχωρήσουν. Δεν πρόκειται αποκλειστικά για ιστορίες που έχουν ζήσει αλλά θα μπορούσαν κάλλιστα να τις έχουν ζήσει! Άνθρωποι χωρίς απαντήσεις, χωρίς συγκεκριμένο προορισμό.

Όσα δε φέρνει η ώρα τα φέρνει η στιγμή, φταίει "η κακιά η ώρα", το πεπρωμένο φυγείν αδύνατο, τι καντεμιά κι αυτή που σε δέρνει. Όσοι έχετε ακούσει διψήφιες φορές τις παραπάνω φράσεις και θέλετε να τις ξορκίσετε από τη ζωή σας, εδώ θα το ξανασκεφτείτε. Είναι πολύ εύκολο να βρεθείς έξω από τον κύκλο, μερικές φορές αρκεί ένα ελάχιστο βήμα για να πάψεις να είσαι "κανονικός". Κι αν παλαιότερα ήσουν αυτός που κοιτούσε περίεργα τον άτυχο ξένο, τώρα μπορεί να είσαι εσύ αυτός που τον κοιτάζουν μαζεμένοι περίεργοι με οίκτο, θλίψη ή απλά αδιαφορία.

Προσέξτε, γιατί θα μπορούσατε εσείς να είστε ο σταθμάρχης που βασιλεύει σε ράγες χωρίς περαστικούς συρμούς ή ο μποέμ τύπος που δεν μιλάει χρόνια με τη γυναίκα του και τα πίνει με μια γαλοπούλα ανοίγοντάς της την καρδιά του. Όσο για μένα, με είδα σίγουρα στη θέση των ηρώων στα δύο μαργαριτάρια της συλλογής, τα Πιλότος Καμικάζι και Το Άφθαρτο Μυθιστόρημα. Ως συγγραφέα, δηλαδή, που δεν έχει εκδώσει ποτέ τίποτα κι ετοιμάζει ένα μυθιστόρημα εδώ και δεκαπέντε χρόνια, αλλά δεν φύλαξε τα νώτα του: δεν είχε τη σύνεση να αλλάξει τα ονόματα των πρωταγωνιστών της ιστορίας (δηλαδή των συγχωριανών του!) - κι αυτή έμελε να είναι η συμφορά του… Ή ως έναν τραπεζικό υπάλληλο που επιχειρεί να μετακινήσει ένα αυτοκίνητο που τον εμποδίζει και οι λεπτές συγκυρίες που λέγαμε τον οδηγούν στο να το οδηγεί απεγνωσμένα κάθε λίγο και μακρύτερα με σπαρταριστά επακόλουθα.

Είναι αξιοθαύμαστος ο τρόπος με τον οποίο ο Χ.Γ. μεταπηδά από το ένα είδος γραφής στο άλλο. Από τους επιμήκεις στίχους επικών ποιημάτων ή το ζοφερό μυθιστορηματικό κλίμα της Κίτρινης Βροχής (για πολλούς η κορυφαία του στιγμή), εδώ έχουμε σύντομες ιστορίες ρεαλιστικού ύφους και άνετης γραφής σε ένα γλυκύτατο, περιπετειώδες, αγγιχτικό εκατοντασέλιδο.

Αν πιστέψουμε τις κραυγές των καιρών, δεν υπάρχει καμία πατρίδα για τους μελλοθάνατους αλλά υπάρχει πατρίδα για τους ηττημένους, κι αυτή είναι η λογοτεχνία − και, στην προκείμενη περίπτωση, η διηγηματογραφία του Γιαμαθάρες!

Φάκελος φιλοξενούμενου: Μπεγκαμιάν, Λεόν, Ισπανία, 1955. Μυθιστορήματα, διηγήματα, ποίηση, ταξιδιωτικά αφηγήματα, κινηματογραφικό σενάριο, άρθρα στην Ελ Παΐς. Στα ελληνικά κυκλοφορούν: Το φεγγάρι των λύκων, Η κίτρινη βροχή και Η τέχνη του ψεύδεσθαι [δοκίμιο] αλλά και διηγήματά του σε λογοτεχνικά περιοδικά.

Συντεταγμένες: Julio Llamazares, En mitad de ninguna parte, 1994. Στα ελληνικά: μετάφραση Νάντια Γιαννούλια, Δώρα Δημητρίου, Θεώνη Κάμπρα, Κωνσταντίνος Παλαιολόγος. Πρόλογος-επιμέλεια: Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2007, σελ. 101.

Τετάρτη, 8 Μαρτίου 2017

Minicuento de Georgia Coloveloni

Georgia Coloveloni

Despedida


AL AMANECER  del día siguiente de su funeral fue a la oficina de él. Vació las macetas en el patio de luces. Se deslizaba la tierra junto con palabras, momentos, vida; no la de ella, aquella que no… Cuando regresó a casa,  se quitó para siempre el luto.




Georgia Coloveloni (Valtinó, Tríkala). Titulada en Filología por la Uni­ver­si­dad de Aristóteles de Salónica. Trabaja como profesora en la educación secundaria. Ha editado la colección poética Ἱστορίες μὲ λυπημένη ἀρ­χή [Hi­sto­rias con comienzo triste] (2012).

Traducción: Marisol Fuentes

Revisión: Κonstantinos Paleologos

Σάββατο, 4 Μαρτίου 2017

Προδημοσίευση: Απόσπασμα από το μυθιστόρημα του Álvaro Enrigue, Muerte súbita

ΑΠΟΚΕΦΑΛΙΣΜΟΣ

Ο Ζαν Ρομπό είχε να φέρει σε πέρας τη χειρότερη σκατοδουλειά του κόσμου το πρωί της 19ης Μαου του 1536: να κόψει με τη μία, πέρα για πέρα, το λαιμό της Αν Μπολέυν, μαρκησίας του Πένμπροκ και βασίλισσας της Αγγλίας, μιας κοπέλας τόσο όμορφης που είχε κάνει τον Πορθμό του Καλαί να μοιάζει με ωκεανό. Ο επονείδιστος Λόρδος Καγκελάριος Τόμας Κρόμγουελ είχε διατάξει να τον φέρουν από τη Γαλλία αποκλειστικά γι’ αυτό. Του ζήτησε, με μια λακωνική επιστολή, να έχει μαζί του το τολεδάνικο σπαθί –με κόψη θαυματουργά λεπτή– γιατί επρόκειτο να προβεί σε μια λεπτότατη εκτέλεση.
          Ο Ρομπό δεν ήταν μήτε αγαπητός μήτε απαραίτητος. Ωραίος και ανήθικος, περιπλανιόταν με κρύα διάθεση στο στενό κύκλο ιδιαίτερα εξειδικευμένων εργαζομένων που φύονταν στις αναγεννησιακές Αυλές, προστατευμένοι από τα στραβά μάτια που έκαναν πρέσβεις, υπουργοί, γραμματείς και μεγάλοι θαλαμηπόλοι των βασιλέων. Η επιφυλακτικότητά του, η ομορφιά και η έλλειψη ενδοιασμών τον καθιστούσαν ενδεδειγμένη λύση για να αναλαμβάνει συγκεκριμένες δουλειές που όλοι ήξεραν, αλλά κανείς δεν σχολίαζε, δουλειές σκοτεινές δίχως τις οποίες δεν μπόρεσε ποτέ να γίνει πολιτική. Φρόντιζε το ντύσιμό του με αισθητική ανέλπιστη από κάποιον που επαγγελλόταν τον άγγελο-δολοφόνο: φορούσε ακριβά δαχτυλίδια, εφαρμοστά μπροκάρ παντελόνια με εντυπωσιακά σχέδια, πουκάμισα από βασιλικό μπλε βελούδο που δεν άρμοζαν σε έναν, κατά κυριολεξία, πουτάνας γιο. Είχε καστανά μακριά μαλλιά με ανοιχτόχρωμες μπούκλες και κρεμούσε πάνω τους, με χωριάτικο γούστο, τα φτηνιάρικα κοσμήματα που άρπαζε από τις γυναίκες του, υποταγμένες από τα διάφορα άρματα που ο Θεός του είχε μάθει να χειρίζεται. Κανείς δεν ήξερε αν ήταν σιωπηλός επειδή ήταν έξυπνος ή επειδή ήταν ηλίθιος: τα σκούρα μπλε μάτια του, πεσμένα λίγο στην άκρη, δεν εξέφραζαν ποτέ συμπόνια, αλλά και κανενός είδους έχθρα. Επιπλέον ο Ρομπό ήταν Γάλλος: για εκείνον, το να σκοτώσει τη βασίλισσα της Αγγλίας, περισσότερο από έγκλημα ή άθλο, ήταν καθήκον. Ο Κρόμγουελ ζήτησε να πάει στο Λονδίνο γιατί του φάνηκε πως αυτό το τελευταίο χαρακτηριστικό τον καθιστούσε ιδιαιτέρως φυσιολογικό για την εκτέλεση της εν λόγω δουλειάς.
          Δεν ήταν ο βασιλιάς Ερρίκος Η´ εκείνος που διέταξε να θανατωθεί η σύζυγός του από τολεδάνικο σπαθί και όχι από ποταπό τσεκούρι, σαν και εκείνο που είχε διαλύσει τη σπονδυλική στήλη του αδελφού του ― ο οποίος είχε κατηγορηθεί για σύναψη σχέσεων με τη βασίλισσα, ένα αδίκημα που του απέφερε τον αριθμό ρεκόρ των τριών θανατικών καταδικών: για προσβολή του βασιλέως, για μοιχεία και για ακολασία. Απλώς, κανείς δεν μπορούσε να αντέξει, ούτε καν ο επονείδιστος Τόμας Κρόμγουελ, τέτοιος λαιμός να κοπή από την τραχιά κόψη ενός μπαλτά.
          Το πρωινό της 19ης Μαου του 1536 η Αν Μπολέυν παρακολούθησε τη θεία λειτουργία και εξομολογήθηκε. Πριν παραδοθεί στον κοντόσταβλο του Πύργου του Λονδίνου, μέρος όπου το σώμα της θα χωριζόταν στα δύο, ζήτησε να ήταν οι κυρίες της των τιμών, και κανείς άλλος, εκείνες που θα είχαν το προνόμιο να της κόψουν τις σαρκώδεις κόκκινες πλεξούδες και να της ξυρίσουν τα υπόλοιπα μαλλιά. Η πλειονότητα των προσωπογραφιών που έχουν φτάσει μέχρι τις ημέρες μας, συμπεριλαμβανομένου του μοναδικού αντιγράφου της μόνης που είναι βέβαιο ότι έγινε όσο ήταν εν ζωή –και που φυλάσσεται στη συλλογή Τυδώρ στο κάστρο του Χέβερ–, την απεικονίζουν με πλούσια κυματιστά μαλλιά.
          Φαίνεται πως η βασιλική κρεβατοκάμαρα έτρεπε σε φυγή τις ερωτικές ορέξεις του βασιλιά Ερρίκου, τόσο ικανός στις εξωσυζυγικές περιπέτειες, αλλά πολύ λίγο συνεπής με τις αναπαραγωγικές υποχρεώσεις της βασιλικής του αξιοπρέπειας. Αν κάποιος το γνώριζε αυτό, δεν ήταν άλλη από τη μαρκησία του Πένμπροκ, που είχε συλλάβει μόνο μια φορά παιδί δικό του, στην εξοχή και όταν ακόμα εκείνος ήταν παντρεμένος με την προηγούμενη βασίλισσα. Είχαν αποκτήσει ένα κοριτσάκι τόσο όμορφο όσο η μητέρα του, για το οποίο ο μονάρχης επεδείκνυε την εκκωφαντική τρυφερότητα των ανθρωποκτόνων. Η Αν Μπολέυν προχώρησε τότε προς το ικρίωμα, έχοντας συνείδηση της στατιστικής πιθανότητας να ανέβει κάποια στιγμή στο θρόνο η κόρη της Ελισάβετ, όπως και τελικά συνέβη. Παραδόθηκε στο μαρτύριο επιδεικνύοντας σκόπιμη χαρά. Οι τελευταίες λέξεις της, τις οποίες πρόφερε μπροστά στους μάρτυρες του θανάτου της, ήταν οι εξής: «Ζητώ από τον Θεό να προστατεύει τον βασιλιά και να του επιτρέψει να κυβερνήσει για πολλά χρόνια την Αγγλία, γιατί ποτέ πριν δεν είχε υπάρξει ένας πρίγκιπας τόσο ευγενικός και τόσο φιλεύσπλαχνος».
          Ποιο είναι άραγε το στοιχείο εκείνο της γυμνότητας –τόσο απαράλλαχτα ίδιας, θεωρητικά, σε όλες τις περιπτώσεις– που μας διεγείρει; Ολόγυμνους, θα έπρεπε να μας αναστατώνουν μόνο τα τέρατα· και όμως, αυτό που μας κάνει να χάνουμε τα λογικά μας είναι κάτι που μοιάζει με πατρόν. Οι κυρίες των τιμών που συνόδευαν την Μπολέυν μέχρι το μαρτύριο είχαν αφαιρέσει το γιακά του φορέματός της πριν πάνε μαζί της μέχρι το ικρίωμα. Δεν ένιωσαν, όταν της αφαίρεσαν το βέλο και την καλύπτρα της κεφαλής, ότι μείωναν στο ελάχιστο την ομορφιά της: με ξυρισμένο το κεφάλι ήταν τόσο όμορφη όσο και όταν είχε μαλλιά.
          Η γαλαζωπή λάμψη του λαιμού της που έτρεμε εν αναμονή της εκτέλεσης, προκάλεσε μια συναισθηματική φόρτιση στον Ρομπό. Σύμφωνα με την αφήγηση κάποιου από τους μάρτυρες της εκτέλεσης, ο μισθοφόρος είχε την καλοσύνη να προσπαθήσει να ξεγελάσει την ντάμα που κείτονταν μπροστά του γυμνή από την ωμοπλάτη μέχρι την κορυφή της κεφαλής. Έχοντας τη λεπίδα ορθωμένη, έτοιμη να πέσει αδυσώπητη στο λαιμό της βασίλισσας, ρώτησε κάπως σαν αφηρημένος: Έχει δει κανείς το σπαθί μου; Η γυναίκα τίναξε τους ώμους της, μπορεί και ανακουφισμένη που ένα τυχαίο γεγονός μπορεί και να της έσωζε τη ζωή. Έκλεισε τα μάτια. Οι σπόνδυλοι, οι χόνδροι, οι σπογγώδεις ιστοί της τραχείας και του φάρυγγα παρήγαγαν, τη στιγμή που διαμελίζονταν, το κομψό πλατάγισμα του φελλού όταν απελευθερώνεται από ένα μπουκάλι κρασί.
          Ο Ζαν Ρομπό δεν δέχτηκε το πουγκί με τα ασημένια νομίσματα που του πρόσφερε ο Τόμας Κρόμγουελ όταν τελείωσε τη δουλειά. Απευθυνόμενος σε όλο το πλήθος, αλλά κοιτάζοντας κατάματα τον άντρα που είχε συνωμοτήσει, μέχρι να τη ρίξει από το θρόνο, ενάντια στη βασίλισσα, είπε ότι είχε δεχτεί να κάνει αυτό που μόλις είχε κάνει για να γλυτώσει τη δεσποσύνη της από τη φρίκη τού να πεθάνει από το λεπίδι ενός δήμιου. Έκανε μια βαθιά υπόκλιση προς τους αξιωματούχους και ιερείς που παραβρέθηκαν στον αποκεφαλισμό και έφυγε αμέσως από εκεί, καλπάζοντας για το Ντόβερ. Από πολύ νωρίς ο κοντόσταβλος είχε τοποθετήσει στο δισάκι του αλόγου του τις τροφαντές πλεξούδες της βασίλισσας της Αγγλίας.
          Του άρεσε να παίζει τένις και η εν λόγω πληρωμή τού φάνηκε αρκετή: τα μαλλιά των εκτελεσμένων στα ικριώματα είχαν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, και εκείνοι που κατασκεύαζαν μπαλάκια στο Παρίσι ήταν διατεθειμένοι να πληρώσουν εξωφρενικές τιμές προκειμένου να τα αποκτήσουν. Πολύ περισσότερα αν ήταν γυναικεία, ακόμη περισσότερα αν ήταν κόκκινα, και απείρως περισσότερα αν ανήκαν σε μία εν ενεργεία βασίλισσα. 

          Οι πλεξούδες της Αν Μπολέυν παρήγαγαν συνολικά τέσσερα μπαλάκια τένις τα οποία υπήρξαν, με μεγάλη διαφορά, τα πιο πολυτελή αθλητικά είδη της Αναγέννησης.   

To μυθιστόρημα του μεξικανού συγγραφέα Άλβαρο Ενρίγκε Muerte súbita (Βραβείο Herralde, 2013) θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, το φθινόπωρο του 2017, σε μετάφραση 
Κωνσταντίνου Παλαιολόγου.       

Τρίτη, 28 Φεβρουαρίου 2017

Μια εισαγωγή στους Πολιτισμικούς Ενδείκτες, της Ασπασίας Καμπύλη

Η έννοια του πολιτισμικού ενδείκτη

Ο καθορισμός των πολιτισμικών ενδεικτών παρουσιάζει ποικίλες δυσκολίες, δεδομένου ότι τα πάντα είναι δυνατόν να χαρακτηριστούν ως πολιτισμική παραγωγή σε μια γλώσσα, αρχής γενομένης από την ίδια τη γλώσσα. Σύμφωνα με την ιστορική αναδρομή στο θέμα που επιχειρεί ο Mayoral Asensio (1999: 67-78) η μελέτη της μετάφρασης των πολιτισμικών διαφορών ανάγεται στον Andrei Fiodorov και τη Σοβιετική ή Σλαβική Σχολή, με έναυσμα την ανάγκη μετάφρασης των διάφορων μειοψηφικών εθνικών γλωσσών και με σαφή πολιτικά και ιδεολογικά κίνητρα, για να συνεχιστεί με τον Otto Kade, της επονομαζόμενης Σχολής της Λειψίας, και την τεράστια επίδρασή του στο περιβάλλον των σοσιαλιστικών χωρών. Ένα θέμα που θα απασχολήσει έκτοτε τις σχετικές μελέτες είναι η διαφοροποίηση ανάμεσα στο σημαινόμενο και το σημαίνον, ενώ διάφοροι όροι θα προταθούν για την απόδοσή τους. Έτσι ως προς το σημαινόμενο συναντούμε τους όρους: referencias culturales, culturemas, realias, presuposiciones, referentes culturales específicos και divergencias metalingüísticas. Ενώ όσον αφορά το σημαίνον που κυρίως μας ενδιαφέρει εδώ συναντούμε τους όρους: segmentos marcados culturalmente, referencias culturales, palabras-realias, nombres de referentes culturales específicos, indicadores culturales, palabras culturales και léxico vinculado a una cultura (ibid: 73). Στην παρούσα εργασία υιοθετούμε τον όρο πολιτισμικός ενδείκτης που εισάγεται στη ελληνική βιβλιογραφία από τον Γραμμενίδη (2009: 107) για να προσδιορίσει τα κειμενικά στοιχεία τα οποία υπό τη μορφή αναφορών σε θέματα ή αντικείμενα αναδεικνύουν τα χαρακτηριστικά και τις ιδιαιτερότητες ενός πολιτισμού.

Γενικά, ως πολιτισμικοί ενδείκτες θεωρούνται τα στοιχεία μιας γλώσσας που συνδέονται άμεσα με το πιο αυθαίρετο τμήμα της, όπως οι επιχώριοι θεσμοί, τα ανθρωπωνύμια, τα τοπωνύμια, τα ονόματα εφημερίδων και περιοδικών, τα έργα τέχνης κ.λπ. (Franco Aixelá, 1996: 57). Επιπλέον, τα γλωσσικά στοιχεία που συνδέονται με τις ιδιαίτερες εκφράσεις ενός συγκεκριμένου πολιτισμού πολύ συχνά οδηγούν σε μεταφραστικές δυσκολίες. Ένα πολύ γνωστό παράδειγμα θα μπορούσαν να αποτελέσουν οι αρνητικές συνδηλώσεις που συνοδεύουν την Παρασκευή στον αγγλοσαξονικό πολιτισμό, συνδηλώσεις που αντιστοίχως φορτίζουν αρνητικά την Τρίτη στο ισπανικό πολιτισμικό περιβάλλον (Franco Aixelá, 2000: 61), ή για να περιοριστούμε στα προβλήματα μεταφρασιμότητας που προκύπτουν ανάμεσα στο ζεύγος των γλωσσών ισπανικά - ελληνικά, ας αναλογιστούμε τη δυσκολία που αντιμετωπίζει ο έλληνας μεταφραστής στην απόδοση των ισπανικών όρων που συνδέονται με ιδιαίτερες εκφάνσεις του ισπανικού πολιτισμού, όπως είναι η ταυρομαχία ή το φλαμένκο, ή ο ισπανός μεταφραστής στην απόδοση όρων που σχετίζονται με το ρεμπέτικο και την αντίστοιχη ελληνική κουλτούρα (Pratsinis, 2000: 57). Κάποιοι μελετητές υποστηρίζουν μάλιστα πως η μεταφορά των πολιτισμικών στοιχείων από έναν πολιτισμό σε έναν άλλο είναι σχεδόν αδύνατη (Fernández & Guerra, 2012:1), ενώ άλλοι (Pym, 1998: 191) ορίζουν ως πολιτισμικό ενδείκτη οτιδήποτε αντιστέκεται κατά τη μεταφορά από μια γλώσσα σε άλλη.
Πέρα, όμως, από τις δυσκολίες που ανακύπτουν κατά την διαδικασία απόδοσης συγκεκριμένων όρων οι οποίοι ανήκουν αποκλειστικά στην πολιτισμική κληρονομιά κάθε χώρας, ακόμα ίσως μεγαλύτερη είναι η δυσκολία που αντιμετωπίζει ο μεταφραστής όταν έρχεται αντιμέτωπος με κάποιες πολιτισμικές συνήθειες ή συνδηλώσεις, η κυριολεκτική μετάφραση των οποίων θα διαστρέβλωνε τη σημασία τους (Newmark στο Γραμμενίδης, 2009: 109). Ας σκεφτούμε, για παράδειγμα, την ισπανική λέξη «sobremesa» και τις συνδηλώσεις της ή την ελληνική συνήθεια να «ανεβάζουμε» ή να «κατεβάζουμε» τα ρούχα ανάλογα με την εποχή.
Ακόμα πιο περίπλοκα είναι τα θέματα που συνδέονται με τις ποικίλες εκφάνσεις της κοινωνικής ζωής και της ανά χώρα ή ανά εποχή πρόσληψής τους ή τα θέματα που αφορούν την παγκοσμιοποιημένη εκδοχή του δυτικού πολιτισμού. Είναι σαφές, λοιπόν, πως το σύνολο των πολιτισμικών ενδεικτών που διαθέτει μια συγκεκριμένη κοινωνία δεν αποτελεί μια κλειστή ομάδα, αλλά αντιθέτως διαρκώς προστίθενται νέοι πολιτισμικοί ενδείκτες ως ανταπόκριση της εν λόγω κοινωνίας σε ποικίλα ερεθίσματα (Luque Nadal, 2009: 95). Για παράδειγμα, προϊόντα που είναι ταυτισμένα με το δυτικό τρόπο ζωής μπορεί να έχουν διαφορετικές συνδηλώσεις σε δύο διαφορετικούς πολιτισμούς ή στον ίδιο πολιτισμό αλλά σε διαφορετικές χρονικές περιόδους.
Τέλος, στοιχεία τα οποία φαινομενικά δεν αποτελούν πολιτισμικούς ενδείκτες μπορεί να προκαλέσουν μεταφραστικά προβλήματα σε συγκεκριμένο συγκείμενο. Για να χρησιμοποιήσουμε ένα ακόμα εύγλωττο παράδειγμα (Brewer στο Herrero, 1998: 314), σε ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που εκτυλίσσεται στην Ευρώπη, η σκηνή όπου ο δράστης, προκειμένου να μην αφήσει αποτυπώματα, ανοίγει με τον αγκώνα του την πόρτα, θα συνιστούσε μεταφραστικό πρόβλημα στις Ηνωμένες πολιτείες όπου όλες οι πόρτες έχουν στρογγυλά πόμολα και όχι χερούλια.
Είναι φανερό λοιπόν, πως είναι δυνατόν να θεωρήσουμε ως πολιτισμικά φορτισμένο οποιοδήποτε γλωσσικό στοιχείο, όχι μόνο ανάλογα με το αντικείμενο αναφοράς του αλλά και ανάλογα με το αν παρουσιάζει προβλήματα αδιαφάνειας ή αποδοχής από τον μέσο αναγνώστη (Γραμμενίδης, 2009: 109). Κατά συνέπεια, ως πολιτισμικός ενδείκτης θεωρείται κάθε στοιχείο γλωσσικό ή μεταγλωσσικό το οποίο, λόγω του συγκεκριμένου πολιτισμικού βάρους που το χαρακτηρίζει, ενεργοποιεί ένα μεταφραστικό πρόβλημα όταν έρχονται σε επαφή δύο συγκεκριμένοι πολιτισμοί (Molina, 2006: 79).

Κατηγορίες πολιτισμικών ενδεικτών

Η προσπάθεια να κατηγοριοποιηθούν οι πολιτισμικοί ενδείκτες έχει οδηγήσει σε διάφορες προτάσεις: ο Franco Aixelá, (1996: 59), ακολουθεί μια αρχετυπική διαφοροποίηση ανάμεσα σε κύρια ονόματα και κοινές εκφράσεις. Η Nord (2014: 97-108) τους κατατάσσει με βάση την αντίστοιχη γλωσσική λειτουργία (πληροφοριακή, εκφραστική, κλητική ή φατική). Ο Newmark, (2001: 95), τους ταξινομεί στις εξής κατηγορίες: Οικολογία: χλωρίδα, πανίδα, στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος κ.λπ. Υλικός πολιτισμός: τροφή, γαστρονομία, ενδυμασία, κατοικία και πόλεις, μέσα μεταφοράς, μονάδες μέτρησης. Κοινωνική οργάνωση: εργασία και αναψυχή, θεσμοί, οργανισμοί, πρακτικές, διαδικασίες και έννοιες που έχουν σχέση με την πολιτική, τη θρησκεία, την τέχνη, χειρονομίες και συνήθειες. Η Molina (2006: 79-85), ακολουθώντας μια κατηγοριοποίηση ανάλογη με του Newmark, διακρίνει τις εξής κατηγορίες πολιτισμικών ενδεικτών: Φυσικό περιβάλλον: χλωρίδα και πανίδα, ατμοσφαιρικά φαινόμενα, κλίμα, τοπία (φυσικά ή τεχνητά), τοπωνύμια. Πολιτισμική κληρονομιά: πρόσωπα (πραγματικά ή φανταστικά), ιστορικά γεγονότα, θρησκευτικές πεποιθήσεις, εορτασμοί, λαϊκές δοξασίες, φολκλόρ, εμβληματικά έργα και μνημεία, διάσημοι χώροι/τόποι, σκεύη και εργαλεία, μουσικά όργανα, τεχνικές που χρησιμοποιούνται για την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, θέματα που σχετίζονται με την αστική ζωή, μέσα μεταφοράς κ.λπ. Κοινωνική κουλτούρα: α) κοινωνικές συμβάσεις και συνήθειες: προσφωνήσεις και τίτλοι, τρόποι φαγητού, ενδυμασίας, ομιλίας, συνήθειες, ηθικές αρχές, χειρονομίες, χαιρετισμοί, κ.λπ. β) κοινωνική οργάνωση: πολιτικά και νομικά συστήματα, επαγγέλματα, νομίσματα, ημερολογιακά συστήματα, μονάδες μέτρησης κ.λπ. Γλωσσική κουλτούρα: μεταγραμματισμοί, παροιμίες, στερεότυπες εκφράσεις, κύρια ονόματα με ιδιαίτερο σημασιολογικό βάρος, τυποποιημένες μεταφορές, συμβολικοί συνειρμοί, επιφωνήματα, βλασφημίες, βρισιές κ.λπ. Πολιτισμικές παρεμβολές: στην κατηγορία αυτή εντάσσονται οι ψευδόφιλες πολιτισμικές συνδηλώσεις, για παράδειγμα η διαφορετική συμβολική σημασία που έχουν κάποια ζώα ή πτηνά σε διαφορετικούς πολιτισμούς, όπως η κουκουβάγια η οποία στο δυτικό πολιτισμό συμβολίζει τη σοφία, ενώ στον αραβικό είναι ένα σύμβολο κακοτυχίας. Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται οι περιπτώσεις πολιτισμικών αναμείξεων, όταν δηλαδή σε ένα κείμενο πηγή υπάρχουν γλωσσικά στοιχεία του πολιτισμού-στόχου, όπως για παράδειγμα η φράση «hasta la vista» σε ένα αγγλικό κείμενο πηγή το οποίο μεταφράζεται στα ισπανικά.
Όπως είναι φυσικό, κάθε προσπάθεια κατηγοριοποίησης υπαγορεύεται από λόγους καθαρά μεθοδολογικούς, προκειμένου να καταστεί δυνατή η ομαδοποίηση των πολιτισμικών ενδεικτών σε επιμέρους κατηγορίες και η εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με πιθανές κανονικότητες στην αντιμετώπιση των μεταφραστικών προβλημάτων που προκύπτουν στα πλαίσια της κάθε κατηγορίας. Καθοριστικό ρόλο στην κατηγοριοποίηση τους παίζει το είδος του κειμένου που αποτελεί το αντικείμενο της έρευνας κάθε φορά. Θεωρούμε πως μια κατηγοριοποίηση βασισμένη στο σημασιολογικό πεδίο στο οποίο ανήκουν οι πολιτισμικοί ενδείκτες θα εξυπηρετούσε αποτελεσματικότερα την ανάδειξη των ενδεχόμενων μοτίβων που προκύπτουν κατά την αντιμετώπιση των αντίστοιχων μεταφραστικών προβλημάτων. Επιπλέον, η διάκριση σε κατηγορίες όσο το δυνατόν περισσότερο εξειδικευμένες, όσον αφορά το σημασιολογικό τους περιεχόμενο πιστεύουμε πως είναι δυνατόν να οδηγήσει αποτελεσματικότερα στην ανάδειξη των εν λόγω μοτίβων. Έχοντας, λοιπόν, ως βάση την πρόταση του Newmark (2001: 95) και της Molina (2006: 79-85), διακρίνουμε τις παρακάτω κατηγορίες πολιτισμικών ενδεικτών:

Ανθρωπωνύμια: στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνουμε τα ονόματα ιστορικών κυρίως προσώπων, τα παρωνύμια και κάποια ονόματα φανταστικών προσώπων που παρουσιάζουν διαφορές ως προς τον μεταγραμματισμό τους.
Τοπωνύμια: ονόματα πόλεων, περιοχών, οδών, εθνικά ονόματα και ονόματα τόπων που παρουσιάζουν διαφορές ως προς τον μεταγραμματισμό τους.
Φυσικό περιβάλλον: περιλαμβάνονται γλωσσικά στοιχεία που αναφέρονται στη χλωρίδα και την πανίδα.
Τροφή και Γαστρονομία: περιλαμβάνονται οι ονομασίες και οι περιγραφές φαγητών και ποτών.
Ενδυμασία: περιλαμβάνονται τα γλωσσικά στοιχεία που αναφέρονται σε τοπικές ενδυμασίες αλλά και σε στοιχεία της καθημερινής ενδυμασίας που κατά τη μεταφορά τους στη γλώσσα στόχο έχουν ως αποτέλεσμα διαφορετικά μεταφραστικά αποτελέσματα.
Κατοικία και Πόλη: στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται στοιχεία αρχιτεκτονικής, επίπλωσης, διακόσμησης καθώς και προσδιορισμοί κτιρίων με βάση τη χρήση τους. Επίσης στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνουμε και τα μέσα μεταφοράς και τις μονάδες μέτρησης του Newmark (2001: 95), θεωρώντας τα ως κατεξοχήν στοιχεία της αστικής ζωής.
Εργασία και Αναψυχή: στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνουμε τα επαγγέλματα, την εργασιακή οργάνωση, τους σχετικούς θεσμούς και οργανισμούς, όπως επίσης στοιχεία που αναφέρονται στην καθημερινή ζωή συνήθεις πρακτικές και έθιμα, συνήθειες, παιχνίδια και τρόπους αναψυχής.
Πολιτική, Θρησκεία, Τέχνη: περιλαμβάνονται ονόματα κομμάτων, αναφορές σε πολιτικά γεγονότα, έργα τέχνης, τίτλους βιβλίων, θρησκευτικές πεποιθήσεις.
Γλωσσική κουλτούρα: περιλαμβάνονται παροιμίες και εκφράσεις, μεταφορές, επιφωνήματα, βλασφημίες, βρισιές κ.λπ.
Ξενόγλωσσες παρεμβολές: λέξεις και φράσεις από διαφορετική του πρωτοτύπου γλώσσα.

Βιβλιογραφία

Fernández Guerra, A. (2012). “Translating Culture: problems, strategies and practical realities”. [SIC]- A Journal of Literarature, Culture, and Cultural Translation, número 5, σελ. 1-14.
Franco Aixelá, J. (1996). “Culture-specific items in translation”, στο Álvarez, R., Vidal, M. C. (επιμ.), Translation, Power, Subversion Κλίβεντον: Multilingual Matters, σελ. 52-78.
Herrero, L. (1998). «Sobre la traducibilidad de los marcadores culturales». στο Chesterman, A., Gallardo San Salvador, N., Gambier, Y. (επιμ.), Translation in context. Selected contributions from the Est Congress. Granada, Spain: Άμστερνταμ/Φιλαδέλφεια: John Benjamins Publishing Company, σελ. 307-316.
Luque Nadal, L. (2009). «Los culturemas ¿unidades linguísticas, ideológicas o culturales?». Language design: journal of theoretical and experimental linguistics, número 11, σελ. 93-120.
Mayoral Asensio, R. (1999-2000). «La traducción de referencias culturales». Sendebar: Revista de la Facultad de Traducción e Interpretación de la Universidad de Granada, número 10-11, σελ. 67-88.
Molina, L. (2006). El otoño del pingüino: Análisis descriptivo de la traducción de los culturemas. Καστεγιό δε λα Πλάνα: Publicacions de la Universitat Jaume I.
Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation, Νέα Υόρκη: Phoenix Elt.
Nord, C. (2014). Η μετάφραση ως στοχευμένη δραστηριότητα. Εισαγωγή στις λειτουργικές προσεγγίσεις. (μετάφρ.-προσαρμογή Σ. Γραμμενίδης, Δ. Λάμπρου). Αθήνα: Δίαυλος. (Πρωτότυπη έκδοση 1997).
Pratsinis, N. (2000). «La otredad y los problemas del traductor», στο: Fernández Gonzáles, V., García Ramírez, L., López Villalba, M. & Nikolaidu, I. (επιμ.), Traducir al Otro traducir a Grecia. Μάλαγα: Miguel Gómez Ediciones, σελ. 57-64.
Pym, A. (1998). Method in Translation History. Μάντσεστερ: St. Jerome.
Γραμμενίδης, Σ. (2009). Μεταφράζοντας τον κόσμο του Άλλου. Θεωρητικοί προβληματισμοί. Λειτουργικές προοπτικές. Αθήνα: Δίαυλος.



Το παρόν κείμενο είναι απόσπασμα από τη Διπλωματική Εργασία που εκπόνησε, υπό την εποπτεία του Αναπληρωτή Καθηγητή Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, η Ασπασία Καμπύλη με τίτλο «Η μετάφραση των πολιτισμικών ενδεικτών στο μυθιστόρημα του Μανουέλ Βάθκεθ Μονταλμπάν Los mares del Sur: Συγκριτική μελέτη δύο μεταφράσεών του στα ελληνικά» στο πλαίσιο των σπουδών της στο Μάστερ «Επιστήμες της Γλώσσας και του Πολιτισμού», Κατεύθυνση «Μετάφραση, επικοινωνία και εκδοτικός χώρος» του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ.