Βιβλιοκριτική του Κώστα Αθανασίου για το Πώς έγινα καλόγρια του César Aira

 

Σέσαρ Άιρα, Πώς έγινα καλόγρια, μετάφραση: συλλογική, εκδόσεις Carnívora, 2022

 

Πώς έγινα καλόγρια: ένα από τα πιο χαρακτηριστικά, παροιμιωδώς ολιγοσέλιδα, μυθιστορήματα του Σέσαρ Άιρα, γραμμένο πριν από 30 χρόνια (1993), με πρωταγωνιστή τον(;) μικρούλη Σέσαρ Άιρα που αναφέρεται στον εαυτό του σε θηλυκό γένος (οι άλλοι τού μιλάνε σε αρσενικό), με ένα παγωτό φράουλα που δεν είναι ακριβώς αυτό που φαίνεται και που μετατρέπεται στον καταλύτη της ιστορίας, με έναν στοργικό πατέρα που ξαφνικά γίνεται δολοφόνος χρησιμοποιώντας το πιο απροσδόκητο όπλο, με μια απίθανη δασκάλα που θεωρεί πως η ίδια είναι «η αλήθεια και η ζωή» προτού αρχίσει να επιτίθεται ενώπιον όλης της τάξης στον «βλαμμένο» μικρό Άιρα, με την ανεξήγητη παρουσία μιας τραγουδίστριας που «είναι ό,τι πιο παράξενο περιέχει αυτό το βιβλίο», με μια απαγωγή που μετατρέπεται σε πύλη για τον ζόφο, με μια καλόγρια που διαρκώς αναμένεται…

    Το Πώς έγινα καλόγρια θεωρείται ένα από τα καλύτερα βιβλία του Αργεντινού συγγραφέα, ενός συγγραφέα με ένα τεράστιο έργο που δεν χωράει εύκολα σε κανόνες, κατατάξεις, ταξινομήσεις, σταθερές. Ένα βιβλίο που αποτελεί ίσως την καλύτερη εισαγωγή στον υποδόριο ανατρεπτικό σουρεαλισμό του Άιρα που σκιαγραφεί έναν κόσμο όπου «μόνο ένας τρελός μπορ[εί] να υιοθετεί το πραγματικό της πραγματικότητας». Ο Άιρα, ένας συγγραφέας με κατατεθειμένη άποψη για τη λογοτεχνία, για τον τρόπο συγγραφής και για την έκταση του κάθε βιβλίου, για τις διορθώσεις στο κείμενο κ.ά., έχει έναν ιδιαίτερο τρόπο να εισάγει διαρκώς στο κείμενο του απρόσμενες μικρές γλωσσικές ή νοηματικές ανατροπές, που αποτελούν βασικό χαρακτηριστικό αυτού του ξεχωριστού ύφους του.

    Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στη συλλογική μέθοδο για τη μετάφραση του βιβλίου: δεκαέξι μεταφράστριες και μεταφραστές (Μ. Αθανασιάδου, Κ. Γερασίμου, Α. Γιαλαντζή, Μ. Ζαγγίλη, Μ. Καλουπτσή, Μ. Καραλή, Κ. Λιακοπούλου, Ν. Μανουσάκης, Α. Μανωλά, Χ. Ξένου, Κ. Παλαιολόγος, Α. Παλασοπούλου, Σ. Σουφλέρη, Σ. Φερτάκη, Ν. Φύτρου, Σ. Χατζής) δούλεψαν με γόνιμο τρόπο που περιγράφεται στο επίμετρο του βιβλίου, έχοντας καταπιαστεί με έναν συγγραφέα με έργο πολλές φορές δύσβατο κάτω από την επιφάνεια της απλότητας, ένα έργο που «ενδείκνυται» στην περίπτωση που γίνει η επιλογή για συλλογική πραγμάτευση και μετάφραση (ο χώρος δυστυχώς δεν επιτρέπει εκτενέστερη συζήτηση περί αυτού), και αποφασίζοντας να δουλέψουν με ένα βιβλίο «γεμάτο αμφισημίες, αμφιθυμίες, αμφιβολίες» που ταξιδεύει σε «μια διαδρομή που ισορροπεί ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα».

 

Κώστας Αθανασίου

H Εποχή, 02/01/23

Δύο μικροδιηγήματα του Χινές Σ. Κουτίγιας

 

Δύο μικροδιηγήματα του Χινές Σ. Κουτίγιας

 

Οικογενειακές υποθέσεις

 

Κάθε φορά που βγάζω τα σκουπίδια, εκμεταλλεύομαι την περίσταση να κάνω ένα τσιγάρο στα κρυφά. Στη γυναίκα μου δεν αρέσει να καπνίζω μπροστά στα παιδιά.

      Μέσα από το μεγάλο παράθυρο που βλέπει στον κήπο του συγκροτήματος, κρυμμένος στο σκοτάδι, παρατηρώ την αξιολάτρευτη σκηνή της οικογένειάς μου ενώ ετοιμάζει το βραδινό τραπέζι, κάτι που με κάνει να απολαμβάνω ακόμη περισσότερο τις κλεφτές τζούρες.

Πριν από μερικούς μήνες, ήμουν έξω και κάπνιζα όταν, χωρίς να ξέρω ακριβώς τι συμβαίνει, είδα τη γυναίκα μου να παίρνει το μαχαίρι για τη γαλοπούλα, να αρπάζει από πίσω χωρίς προειδοποίηση, πρώτα το ένα μας παιδί και ύστερα το άλλο, και να τους κόβει το λαιμό, επιτόπου στην κουζίνα. Όταν θέλησα να αντιδράσω, ήταν ήδη πολύ αργά για να κάνω οτιδήποτε· έμεινα λοιπόν αποσβολωμένος, ανάμεσα στους κάδους σκουπιδιών, ρουφώντας μέχρι τέλους  το τσιγάρο μου, περιμένοντας να δω τι θα έκανε ύστερα από εκείνη την φρικαλεότητα. Σαν να το είχε ήδη σχεδιάσει, τύλιξε τα παιδιά με πλαστικό και τα έβαλε στο κάτω μέρος ενός  ντουλαπιού. Στη συνέχεια, καθάρισε βιαστικά το αίμα από το πάτωμα.

Εγώ, χωρίς να ξέρω τι να κάνω, της έδωσα χρόνο να τα μαζέψει όλα πριν επιστρέψω. Εκείνη, σέρβιρε τη σούπα με απόλυτη φυσικότητα.

Ήταν η τελευταία φορά που δειπνήσαμε με τέσσερα πιάτα στο τραπέζι. Δεν μιλήσαμε ποτέ ξανά για τα παιδιά, παρ’ όλο που  η αποκρουστική μυρωδιά της αποσύνθεσης έχει γεμίσει τα πάντα από τότε.

Η γυναίκα μου ξέρει ότι καπνίζω όταν πετάω τα σκουπίδια. Δεν μου λέει ποτέ τίποτα.

 

>.<>.<

 

 

Τα καντόνια του σπιτιού μου

 

Οι γονείς μου δεν μπορούν να συνεννοηθούν: ο πατέρας μου μιλάει κινέζικα και η μητέρα μου  σουηδικά. Η αδερφή μου και εγώ το αντιληφθήκαμε σήμερα στο πρωινό, όταν κανείς από τους δυο μας δεν καταλάβαινε τι έλεγαν. Η Λάουρα μου απευθύνθηκε στα σουαχίλι, τη μυστική μας γλώσσα, για να μοιραστεί μαζί μου αυτή την παρατήρηση.  Εγώ δεν άργησα να το πω στη μητέρα μου στα γαλλικά, τη γλώσσα που χρησιμοποιώ αποκλειστικά μαζί της, γιατί ξέρω ότι κανείς άλλος δεν μας καταλαβαίνει, εισπράττοντας ipso facto μια κλωτσιά από την αδερφή μου κάτω από το τραπέζι.  Αμέσως μετά, νομίζω ότι το κάρφωσε στον πατέρα μου στα γερμανικά, γνωρίζοντας ότι η μητέρα μου και εγώ ξέρουμε να λέμε guten morgen και κάτι λίγα ακόμα.

Όταν έφτασα στο σχολείο, τα διηγήθηκα όλα αυτά στους φίλους μου στα αραμαϊκά –την επίσημη γλώσσα του προαυλίου–, όπως και ότι χθες το βράδυ τσάκωσα τη μάνα μου στο κεφαλόσκαλο να ψιθυρίζει στα πολωνικά με τον γείτονα, πίσω από την πλάτη του πατέρα μου. Δεν θα μας βγει σε καλό, λένε.

 

Ο Ginés S. Cutillas [Χινές Σ. Κουτίγιας] (Βαλένθια, 1973) εργάζεται ως Μηχανικός Υπολογιστών στο  Πολυτεχνείο της Βαλένθια και είναι συγγραφέας μικροδιηγημάτων.

 

Η παρούσα ομαδική μετάφραση είναι προϊόν του μαθήματος «Μεταφρασεολογία και μετάφραση κειμένων ισπανόφωνης λογοτεχνίας στην ελληνική» που δίδαξε, κατά το ακαδημαϊκό έτος 2022/23, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος στο Τμήμα Ιταλικής Φιλολογίας του ΑΠΘ. Συμμετείχαν οι φοιτήτριες και οι φοιτητές: Ελένη Αλεξιάδου, Αικατερίνη Αντωνιάδου, Ελένη Αργυρίου, Άννα-Μαρία Δηλγεράκη, Χριστίνα Δημητρίου, Παντελής Κουτσιανάς, Ντίμη Μαριόγλου, Μαρία Μαρκοπούλου, Ιωάννα Μπέτσιου, Κωνσταντίνα Παναγιώτου, Αρετή Παντελίδου, Νατάσα Παξινού, Ισιδώρα Τζελίδου, Κατερίνα Τσιντσιφύλλη, Στέργιος Τσιουμπέρης, Alejandro Laguna López.

Βιβλιοκριτική του Κώστα Μοστράτου για Τα άγια νήπια του Miguel Delibes

 

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

«Τα άγια νήπια» του Μιγκέλ Ντελίμπες

ΑΘΗΝΑ 9,84 - 22/08/22 

Ένας σημαντικός συγγραφέας, ένα κλασικό πλέον μυθιστόρημα του 1981 σε νέα μετάφραση.

Η πρόοδος και η νεωτερικότητα είναι έννοιες άγνωστες στην αγροτική επαρχία της Ισπανίας τη δεκαετία του 1960. Στο κτήμα ενός ευγενούς, οι χωρικοί παλεύουν να τα βγάλουν πέρα με τις παράλογες απαιτήσεις και τις άπειρες ιδιορρυθμίες των αφεντικών τους. Η καλοπέραση των τελευταίων είναι η μοναδική προτεραιότητα, με το παιχνίδι του άσκοπου κυνηγιού να είναι στην πρώτη γραμμή. Μεταξύ των πολλών χαρακτήρων και ο Αθαρίας και η μικρή ανιψιά του, απλοϊκοί, αθώοι και αμόλυντοι σαν νήπια, με τον Αθαρίας να αναπτύσσει μια τρυφερή και ιδιαίτερη σχέση με μια γερακίνα.

Με μοντέρνα γραφή και σπάνια διορατικότητα, ο Ντελίμπες περιγράφει με συντομία μια χώρα που στηρίζεται σε βαθιές ιεραρχίες και αυστηρά φεουδαρχικές δομές και όπου ο καθένας κατατάσσεται σε κατηγορίες με τη γέννησή του. Οι πλούσιοι και οι φτωχοί, οι αφέντες και οι δούλοι συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο, ζώντας όμως τελείως διαφορετικές ζωές. Το ξέσπασμα, αν και από απρόσμενη πλευρά, θα είναι τραγικό και σαρωτικό σε μία σκοτεινή αλληγορία για την χρόνια κοινωνική καταπίεση.

«[…] αλλά ξέρετε τι λέω, κύριε Υπουργέ, πως ίσως να κάνω εγώ λάθος, αλλά άλλοι λίγο, άλλοι πολύ, όλοι μας πρέπει να σεβόμαστε την ιεραρχία, κάποιοι είναι κάτω και κάποιοι επάνω, είναι νόμος της ζωής, έτσι δεν είναι;, και οι παρευρισκόμενοι έμειναν για λίγες στιγμές ακίνητοι, όση ώρα ο Υπουργός έγνεφε καταφατικά και μασούσε, δίχως να μπορεί να μιλήσει, και, με το που κατάπιε την μπουκιά του, σφούγγισε απαλά τα χείλη του με τη λευκή πετσέτα και είπε βαρυσήμαντα, η κρίση υπακοής στις υπερκείμενες αρχές επηρεάζει την σήμερον ημέραν όλα τα επίπεδα».

Το μυθιστόρημα του Μιγκέλ Ντελίμπες «Τα άγια νήπια» κυκλοφορεί σε μετάφραση Κωνσταντίνου Παλαιολόγου από τις εκδόσεις Ποταμός.

Κώστας Μοστράτος

ΠΠΣ ΙΣΠ - Ισπανική Γλώσσα και Πολιτισμός (ΕΑΠ) / Β' Κύκλος Διαλέξεων, Ιανουάριος - Μάρτιος 2023

 

Βιβλιοκριτική του Φίλιππου Φιλίππου για το Εκείνη μπήκε από το παράθυρο του μπάνιου του Élmer Mendoza

 

Δύο υποθέσεις για τον Ζερβοχέρη

Ο ήρωας του Έλμερ Μεντόσα είναι ένας έντιμος αστυνομικός στο Μεξικό της διαφθοράς και των καρτέλ

Φιλίππου Φίλιππος

TO BHMA, 11.12.2022

Τον Έλμερ Μεντόσα (Κουλιακάν, 1949), καθηγητή Λογοτεχνίας στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Σιναλόα, τον γνωρίσαμε από το μυθιστόρημά του Ασημένιες σφαίρες. Εκεί πρωταγωνιστούσε ο αστυνομικός επιθεωρητής Έντγκαρ Μεντιέτα, ο επιλεγόμενος Ζερβοχέρης, ο οποίος αναλάμβανε να εξιχνιάσει δολοφονίες ανθρώπων που ασχολούνται με τη διακίνηση ναρκωτικών και όπου ήταν μπλεγμένα και πρόσωπα της πολιτικής ζωής του Μεξικού. Το παρόν μυθιστόρημα, το Εκείνη μπήκε από το παράθυρο του μπάνιου (Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου), αρχίζει με τη δολοφονία του Χεράρδο Μανρίκε, αστυνομικού διευθυντή, υπεύθυνου για τη σύλληψη και φυλάκιση του Σεμπαστιάν Σαλσίδο, αρχηγού μιας αιμοσταγούς συμμορίας, πρώην στρατιωτικών και νυν ναρκεμπόρων. Οι υποψίες στρέφονται εναντίον του αποφυλακισμένου και ο Μεντιέτα αναλαμβάνει να διαλευκάνει το έγκλημα. Ταυτόχρονα, ο επιθεωρητής πρέπει να βρει μια μυστηριώδη γυναίκα με κόκκινα μαλλιά, παλιό έρωτα του Ρικάρδο Φαβέλα, ενός υπερήλικα επιχειρηματία που είναι ετοιμοθάνατος. Υπάρχει όμως ένα τεράστιο πρόβλημα: ούτε αυτός ούτε κανείς άλλος ξέρει το όνομα της γυναίκας. Δεν υπάρχει καμία φωτογραφία της, το μόνο που γνωρίζουν όλοι είναι η ομοιότητά της με μια ηθοποιό του Χόλιγουντ.

Η εμφάνιση της άγνωστης γυναίκας στη ζωή του Φαβέλα, που έγινε πριν από είκοσι και πλέον χρόνια, είναι παράξενη: μπήκε απρόσκλητη στο σπίτι του από το παράθυρο του μπάνιου κι όταν αυτός κοίταξε έξω στον δρόμο είδε δύο αστυνομικούς. Αυτήν ζητούσαν ή κάποιον άλλον; Τελικά, οι δύο διαφορετικές αποστολές του Μεντιέτα πραγματοποιούνται επιτυχώς από τον ίδιο και τους συνεργάτες του, ενώ στην εξέλιξή τους ο επιθεωρητής βρίσκεται αντιμέτωπος με τους πιο αδίστακτους ναρκέμπορους της Σιναλόα, μεξικανικής πολιτείας στον Ειρηνικό Ωκεανό, δίπλα στην πολιτεία της Σονόρα που συνορεύει με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Για να μας εισαγάγει στο θέμα του ο συγγραφέας στην αρχή του βιβλίου χρησιμοποιεί ως μότο δύο φράσεις γνωστών Μεξικανών, οι οποίες σχετίζονται με το έγκλημα στην πατρίδα του και με τη λογοτεχνία. Η πρώτη είναι από ομιλία κατά την τελετή απονομής λογοτεχνικού βραβείου στον ποιητή Χοσέ Εμίλιο Πατσέκο: «Πες μου, Χοσέ Εμίλιο: Αραγε ποια στιγμή πότε, επιτρέψαμε να γίνει το Μεξικό άντρο διαφθοράς;». Η δεύτερη είναι από βιβλίο του Κάρλος Φουέντες: «Στη λογοτεχνία γνωρίζουμε μόνο όσα φανταζόμαστε».

Ο Έλμερ Μεντόσα, όπως έκανε και στο Ασημένιες σφαίρες, μιλάει για τη σύγχρονη πραγματικότητα του Μεξικού, μιας χώρας με μεγάλη ιστορία, μεγάλους επαναστάτες, σπουδαίους ποιητές, συγγραφείς και εικαστικούς καλλιτέχνες. Το θέμα που τον απασχολεί είναι τα κυκλώματα των κακοποιών –ανάμεσά τους υπάρχουν και εν ενεργεία στρατιωτικοί–, οι οποίοι ελέγχουν τον υπόκοσμο της συγκεκριμένης περιοχής του Μεξικού. Για να μη θεωρηθεί το μυθιστόρημα ως δημοσιογραφικό ρεπορτάζ επινοεί τη γοητευτική ιστορία του ηλικιωμένου με την άγνωστη νεαρή που εξαφανίστηκε από τη ζωή του ξαφνικά, όπως ακριβώς εμφανίστηκε. Οι περιγραφές των ερωτικών στιγμών των δυο τους, τολμηρές και άκρως εντυπωσιακές, πλημμυρισμένες από λυρισμό μα και αγοραίες εκφράσεις, γεμίζουν τις σελίδες του βιβλίου, στο οποίο διαβάζουμε και στίχους ή φράσεις διάσημων μη Μεξικανών, λόγου χάρη από το «Live and Let Die» του Πολ ΜακΚάρτνεϊ.

Ωστόσο, οφείλουμε να ειδοποιήσουμε τον αναγνώστη πως η αφήγηση του Μεντόσα ενέχει δυσκολίες, αφού απουσιάζουν οι διάλογοι με αποτέλεσμα τα λόγια των ομιλούντων να μπερδεύονται. Ποιος λέει τι; Βεβαίως, μετά από τις πρώτες δυσκολίες, κι αφού έχουμε μπει στο πνεύμα του συγγραφέα, το κείμενο γίνεται κατανοητό. Σημειώνουμε πως το μυθιστόρημα γράφτηκε εν μέσω πανδημίας (2020-2021) στη «Λατέμπρα Τζόις», τον φανταστικό χώρο όπου εργάζεται ο συγγραφέας. Σύμφωνα με τον μεταφραστή του βιβλίου, τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, ο Μεντόσα αποκαλεί τον Τζέιμς Τζόις δάσκαλο και γκουρού.

Έλμερ Μεντόσα, Εκείνη μπήκε από το παράθυρο του μπάνιου, μετάφραση: Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2022, σελ. 232, τιμή 16,96 ευρώ