Βιβλιοκριτική του Κώστα Αθανασίου για τους Άγριους καιρούς του Mario Vargas Llosa

 

Μάριο Βάργκας Λιόσα, Άγριοι καιροί, μετάφραση: Κωνσταντίνος Παλαιολόγος 

εκδόσεις Καστανιώτη, 2026

Η Εποχή, 05/07/2026

Κώστας Αθανασίου

 

1953. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντουάιτ Αϊζενχάουερ μεταθέτει από την Ελλάδα στη Γουατεμάλα τον πρέσβη Τζον Έμιλ Πιουριφόι, ο οποίος, γράφει ο Λιόσα, «είχε συμβάλει αποφασιστικά στο να συντρίψουν οι βασιλόφρονες στρατιωτικοί την αντικαθεστωτική δράση των κομμουνιστών ανταρτών, γεγονός που του είχε αποφέρει την προσωνυμία του Χασάπη της Ελλάδας». Ο Πιουριφόι, προτού καλά καλά καταθέσει τα διαπιστευτήριά του, κινητοποιεί τον μηχανισμό που μόλις επτά μήνες αργότερα, τον Ιούνιο του 1954, θα ξεκινούσε το πραξικόπημα που τελικά θα ανέτρεπε τον εκλεγμένο πρόεδρο της Γουατεμάλας Χακόμπο Άρμπενς.

Το «έγκλημα» του Άρμπενς, που είχε αναλάβει την προεδρία της χώρας τον Μάρτιο του 1951, ήταν κάποια μέτρα εκσυγχρονισμού της Γουατεμάλας, κυρίως όμως ο νόμος για την Αγροτική Μεταρρύθμιση, που μεταβίβαζε ακαλλιέργητες εκτάσεις σε ακτήμονες αγρότες (αποζημιώνοντας μάλιστα τους γαιοκτήμονες ιδιοκτήτες). Το βασικό «πρόβλημα», όμως, ήταν ότι για πρώτη φορά θα πλήρωνε φόρο η εταιρεία United Fruit, η οποία «σε ολόκληρη την ιστορία της στη Γουατεμάλα, πάνω από μισό αιώνα, δεν είχε πληρώσει ούτε ένα σεντς σε φόρους». Η τύχη του Άρμπενς είχε κριθεί.

Σε αυτή την ταραγμένη εποχή για τη Γουατεμάλα μάς μεταφέρουν οι Άγριοι καιροί του Μάριο Βάργκας Λιόσα. Ο συγγραφέας, με μια αφήγηση που πηγαινοέρχεται στον χρόνο, σκιαγραφεί την εποχή που προηγήθηκε των χρόνων του Άρμπενς, την προεδρία Άρμπενς και τον σχεδιασμό του πραξικοπήματος, αλλά και πολλά από τα γεγονότα που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια. Μέσα από ένα ψηφιδωτό από μυθοπλαστικούς χαρακτήρες και πραγματικά ιστορικά πρόσωπα, αποτυπώνει την εισβολή και την παντοδυναμία της United Fruit στην Κεντρική Αμερική, τον απροσχημάτιστο ρόλο που έπαιζαν ο μανιακός αντικομμουνιστής Πιουριφόι («φανατικός και ρατσιστής, κι επίσης σκοταδιστής μακαρθιστής, με πολύ περιορισμένη ικανότητα πνευματικής αφομοίωσης, σύμφωνα με τη σύζυγο του Άρμπενς») και η CIA αλλά και οι γύρω δικτάτορες (Σομόσα, Τρουχίγιο κ.λπ.), την τρομακτική τυφλή βία που ακολούθησε μετά το πραξικόπημα, μια «βία τόσο αποτρόπαια ώστε ξεπέρασε κάθε προηγούμενο», «ένα κυνήγι μαγισσών πρωτοφανές ακόμα και για τη βίαιη ιστορία της Γουατεμάλας», τον άθλιο ρόλο των ΜΜΕ και των δημοσιογράφων των ΗΠΑ που εν πλήρει συνειδήσει καλλιέργησαν τον ανυπόστατο μύθο του «κομμουνιστικού κινδύνου», όσον αφορά τη Γουατεμάλα, που υποτίθεται πως αποτελούσε κίνδυνο για τις ΗΠΑ, τον εξίσου άθλιο ρόλο της Καθολικής Εκκλησίας και του τοπικού αρχιεπίσκοπου, αλλά και τις τραγικές συνθήκες φτώχιας στις οποίες ζούσαν οι κάτοικοι της χώρας, στην πλειονότητά τους ιθαγενείς Μάγια.

Όλα αυτά απέναντι σε μια επίσημη ιστορική αφήγηση που συχνά είναι «η μυθοπλαστική διαστρέβλωση της πραγματικότητας».

Στις δύο τελευταίες (από τις 400) σελίδες του βιβλίου, ο συγγραφέας, ενώ σωστά λέει πως η επέμβαση των ΗΠΑ στη Γουατεμάλα «καθυστέρησε τον εκδημοκρατισμό της ηπείρου για δεκαετίες», ο τρόπος που επιχειρεί να συνδέσει το πραξικόπημα με το ζήτημα της Κούβας και των αντάρτικων κινημάτων στη Λατινική Αμερική είναι μάλλον επιφανειακός.