Βιβλιοκριτική της Ματθίλδης Σιμχά για το Στουρνάρη και Ηπείρου γωνία του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου

 

Κωνσταντίνος Παλαιολόγος

Στουρνάρη και Ηπείρου γωνία

27 μικρο-διηγήματα και ένα μονόπρακτο

Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Σαιξπηρικόν, 2026

 

Η ανάγκη των ανθρώπων να συναντηθούν πραγματικά

 

Το βιβλίο του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου είναι ένα βιβλίο φιλικό και οικείο, που σε κερδίζει χωρίς να προσπαθεί να εντυπωσιάσει. Δεν βασίζεται σε μεγάλα γεγονότα, θεαματικές ανατροπές ή έντονες συγκινήσεις. Αντίθετα, στρέφει το βλέμμα σε μικρές στιγμές της καθημερινότητας: μια ανάμνηση, μια οικογενειακή χειρονομία, μια τυχαία συνάντηση, μια επιθυμία που δεν εκπληρώθηκε ποτέ. Και μέσα από αυτές τις μικρές ιστορίες αναδύονται πολύ μεγαλύτερα ζητήματα. Η ανάγκη να ανήκουμε κάπου, να μας καταλαβαίνουν, να αγαπηθούμε, να συμφιλιωθούμε με το παρελθόν μας, να αισθανθούμε ότι η παρουσία μας έχει σημασία.

Αυτό που μου άρεσε ιδιαίτερα είναι ότι δεν προσπαθεί να εξηγήσει τα πάντα, αφήνει τις ιστορίες να λειτουργήσουν από μόνες τους, μέσα από τις εικόνες, τις λεπτομέρειες και τις μικρές ανατροπές τους. Άλλοτε μας συγκινεί, άλλοτε μας προκαλεί νοσταλγία ή πίκρα και άλλοτε μας κάνει να χαμογελάσουμε. Το χιούμορ, μάλιστα, είναι ένα από τα πιο δυνατά στοιχεία της γραφής του. Ένα χιούμορ διακριτικό, συχνά αυτοσαρκαστικό, που φωτίζει τις δύσκολες πλευρές της ζωής χωρίς να τις υποβαθμίζει.

Ο τίτλος του βιβλίου είναι, νομίζω, ένα καλό σημείο για να ξεκινήσει κανείς. Η «Στουρνάρη και Ηπείρου γωνία» δεν είναι απλώς ένα συγκεκριμένο σημείο της Αθήνας. Είναι ένας τόπος φορτισμένος με μνήμη και συναίσθημα. Στην ομώνυμη ιστορία, μια παλιά ασπρόμαυρη φωτογραφία γίνεται η αφορμή για να επιστρέψει ο ενήλικος αφηγητής στην παιδική του ηλικία. Η εικόνα είναι δυνατή, σχεδόν συμβολική. Χωρίς καταγγελίες και μεγάλες συναισθηματικές εξάρσεις, ο συγγραφέας μιλά για μια πολύ απλή αλλά βαθιά ανθρώπινη ανάγκη: την ανάγκη του παιδιού να έχει ένα σπίτι, έναν τόπο όπου θα αισθάνεται ότι ανήκει. Γιατί σπίτι δεν είναι μόνο οι τοίχοι. Είναι η ασφάλεια, η σταθερότητα, η αίσθηση ότι είσαι εκεί όπου πρέπει να είσαι.

Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, από το 2010, μοιράζει τη ζωή του ανάμεσα στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Σαν να μην έχει αποφασίσει ακόμα ποια από τις δύο πόλεις θα τον υιοθετήσει οριστικά, ή, ίσως, σαν να έχει βρει τον δικό του τρόπο να αισθάνεται παντού λίγο στο σπίτι του.

Αυτή η ανάγκη επιστρέφει με διαφορετικούς τρόπους και σε άλλες ιστορίες. Στη «Φρουτοσαλάτα», για παράδειγμα, μια παιδική επίσκεψη σε ζαχαροπλαστείο μετατρέπεται σε μια ανάμνηση που επιμένει στον χρόνο. Η άγνωστη λέξη «φρουτοσαλάτα» δημιουργεί στη φαντασία του προσδοκίες και εικόνες, όμως δεν τολμά να ζητήσει αυτό που πραγματικά θέλει. Μια μικρή, σχεδόν αστεία σκηνή, που κρύβει κάτι πολύ γνώριμο: πόσες φορές δεν θελήσαμε κάτι και δεν βρήκαμε το θάρρος να το ζητήσουμε; Η ιστορία έχει και μια απολαυστική νοσταλγική διάσταση, καθώς μας μεταφέρει στην Αθήνα της δεκαετίας του '60, με την αστική επισημότητα του Παπασπύρου στο Σύνταγμα, τα σακάκια, τις γραβάτες, τις κομμώσεις «λάχανο» και τους σχεδόν τελετουργικούς σερβιτόρους. Και ύστερα έρχεται η προσγείωση στην πραγματικότητα, σε ένα λαϊκό ουζερί στη Νέα Αρτάκη, όπου η φαντασίωση της φρουτοσαλάτας καταρρέει μέσα από το γέλιο του σερβιτόρου. Μια υπέροχη ειρωνική αντίθεση, που αφήνει πίσω της ένα χαμόγελο αλλά και μια μικρή μελαγχολία.

Οι οικογενειακές σχέσεις έχουν επίσης σημαντική θέση στο βιβλίο. Στα «Ιπτάμενα μαχαίρια», πατέρας και γιος βρίσκονται στον ίδιο χώρο, ζουν όμως δύο εντελώς διαφορετικές εμπειρίες. Εδώ ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος αγγίζει κάτι πολύ ουσιαστικό: το πόσο διαφορετικά μπορεί να βιώνουν οι άνθρωποι το ίδιο γεγονός και πόσο εύκολα μπορεί να πληγώσει η έλλειψη κατανόησης, ακόμη και μέσα στην οικογένεια. Γιατί μερικές φορές δεν ζητάμε από τον άλλον να λύσει το πρόβλημά μας. Θέλουμε απλώς να αναγνωρίσει ότι δυσκολευτήκαμε, να μη γελάσει, να μη μας πει ότι δεν ήταν τίποτα.

Ακόμη πιο δύσκολη είναι η σχέση της οικογένειας με τη διαφορετικότητα. Στη «Κουνίστρα», μέσα από μια οικογένεια της δεκαετίας του '70, ο συγγραφέας αποκαλύπτει τον φόβο απέναντι σε ό,τι ξεφεύγει από τα κοινωνικά πρότυπα. Η λέξη «νορμάλ» επανέρχεται και φανερώνει την αγωνία της εποχής να διατηρηθούν τα προσχήματα. Όταν ο μικρός Χρήστος χρησιμοποιεί τη λέξη «κουνίστρα», η οικογενειακή ηρεμία διαταράσσεται. Αντί για κατανόηση, η οικογένεια επιλέγει το τζούντο, σαν να μπορεί η άσκηση και η επιβολή μιας στερεοτυπικής αρρενωπότητας να αλλάξουν αυτό που θεωρείται διαφορετικό. Ο Χρήστος καταφέρνει να διακριθεί στο άθλημα, να πάρει την πράσινη ζώνη και το έπαθλό του. Αλλά η πραγματική νίκη είναι να μπορέσει να αποδεχτεί τον εαυτό του.

Στο «Πούστης», η ηρωίδα επιστρέφει στη σχολική αυλή όπου άκουσε για πρώτη φορά τη λέξη που τη σημάδεψε. Ο τόπος παραμένει ίδιος, αλλά εκείνη έχει αλλάξει. Μπορεί πια να τον κοιτάξει χωρίς τον παλιό φόβο. Η πληγή δεν έχει εξαφανιστεί, αλλά δεν έχει πλέον την ίδια δύναμη πάνω της. Μέσα σε λίγες λέξεις, ο συγγραφέας μιλά για τη μνήμη, τη συμφιλίωση με το παρελθόν και την εσωτερική ελευθερία.

Η μοναξιά και η αίσθηση ότι είμαστε αόρατοι εμφανίζονται επίσης με ιδιαίτερα ευρηματικό τρόπο. Στη «Γραμμούλα», ένας νέος που αναζητά εργασία αρχίζει να προσθέτει στο βιογραφικό του μια γραμμή που χωρίζει την ημερομηνία γέννησής του από μια επινοημένη ημερομηνία θανάτου. Η ιδέα είναι σχεδόν παράλογη, αλλά πίσω από το χιούμορ βρίσκεται η ματαιότητα μιας ζωής που δεν βρίσκει εύκολα διέξοδο. Ένας απόφοιτος Φιλοσοφικής, με τις γνώσεις και τις θεωρητικές του αναζητήσεις, βρίσκεται αντιμέτωπος με μια καθημερινότητα που δεν του αφήνει πολλά περιθώρια. Ο θάνατος, μάλιστα, δεν παρουσιάζεται με τίποτα το μεγαλειώδες ή τραγικό, αλλά μέσα από εντελώς πεζές και αστείες λεπτομέρειες. Είναι ένα μικρό, εξαιρετικά συμπαγές διήγημα, που καταφέρνει να μιλήσει για το υπαρξιακό κενό μιας ολόκληρης γενιάς.

Ο έρωτας, από την άλλη, δεν παρουσιάζεται ως η μαγική λύση σε όλα τα προβλήματα. Είναι επιθυμία, προσδοκία, αμηχανία, ζήλια, χαρά αλλά και απογοήτευση. Στο «Φλογερό ειδύλλιο», ο συγγραφέας παίζει ευφυώς με τον ρόλο του αφηγητή και τη σχέση του με τους ήρωες. Αρχικά έχουμε έναν αφηγητή που ελέγχει τα πάντα, σαν να κινεί τα πρόσωπα μιας ιστορίας με απόλυτη ακρίβεια. Στη συνέχεια, όμως, βαριέται, εγκαταλείπει την αφήγησή του και αφήνει τους ήρωες να κινηθούν μόνοι τους. Και τότε συμβαίνει κάτι πολύ ενδιαφέρον: οι αναγνώστες, που παρακολουθούμε την εξέλιξη της ιστορίας, παύουμε να είμαστε απλοί θεατές. Γινόμαστε κι εμείς μέρος της, παρακολουθούμε τους ήρωες στους δρόμους της Αθήνας, τους αποδίδουμε συναισθήματα και αρχίζουμε να επιθυμούμε να δημιουργηθεί ανάμεσά τους ένα ειδύλλιο. Με χιούμορ και αυτοσαρκασμό, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος σχολιάζει όχι μόνο τη συγγραφική ματαιοδοξία αλλά και τη δική μας ανάγκη να δίνουμε νόημα στις ιστορίες και στις ζωές των άλλων.

Και βέβαια, δεν θα μπορούσα να μην αναφερθώ στο χιούμορ, που διατρέχει ολόκληρη τη συλλογή. Τυραννόσαυροι εμφανίζονται στον δρόμο, εξωγήινοι μπλέκονται σε οικογενειακές ιστορίες, ένας κροκόδειλος αποδεικνύεται χορτοφάγος. Το παράλογο εισβάλλει στην καθημερινότητα και παρουσιάζεται με τέτοια φυσικότητα, ώστε σχεδόν το αποδεχόμαστε. Όμως το χιούμορ δεν υπάρχει μόνο για να μας διασκεδάσει. Συχνά στρέφεται προς τις ανθρώπινες αδυναμίες, τις ανασφάλειες, τις υπερβολές και τις παρεξηγήσεις μας. Οι ήρωες είναι αδέξιοι, ευάλωτοι, αντιφατικοί. Δεν είναι τέλειοι και γι' αυτό είναι τόσο αναγνωρίσιμοι. Γελάμε μαζί τους, αλλά κάποιες φορές συνειδητοποιούμε ότι γελάμε και με τον εαυτό μας.

Σημαντικό ρόλο σε όλο το βιβλίο παίζει και η ίδια η πόλη. Η Αθήνα δεν είναι απλώς το σκηνικό όπου διαδραματίζονται οι ιστορίες. Είναι ένας ζωντανός χώρος μνήμης. Οι δρόμοι, οι πλατείες, τα παλιά κτίρια, οι γειτονιές και τα σημεία συνάντησης κουβαλούν τις ζωές των ανθρώπων που πέρασαν από εκεί. Το σκηνικό της παλιάς αστικής Αθήνας, κοντά στο Πολυτεχνείο και τα Εξάρχεια, με τα τεχνικά βιβλιοπωλεία, τα δικηγορικά γραφεία και τις όμορφες πολυκατοικίες του μοντερνισμού, έχει τη δική του μελαγχολία. Είναι μια πόλη που αλλάζει, φθείρεται, εγκαταλείπεται σε ορισμένα σημεία, αλλά εξακολουθεί να διατηρεί τα ίχνη μιας άλλης εποχής.

Όλοι μας έχουμε τέτοιους τόπους. Ένα παλιό σπίτι, μια σχολική αυλή, έναν δρόμο, ένα καφενείο. Μέρη που μπορεί να έχουν αλλάξει εντελώς, αλλά εξακολουθούν να μας επιστρέφουν σε μια παλαιότερη εκδοχή του εαυτού μας. Και ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος μάς θυμίζει ότι ένας δρόμος δεν είναι ποτέ μόνο ένας δρόμος, όταν τον συνδέει κανείς με μια ανάμνηση, έναν άνθρωπο ή μια ανεκπλήρωτη επιθυμία.

Το βιβλίο ολοκληρώνεται με το μονόπρακτο «Καραμέλες βουτύρου», που, με έναν διαφορετικό τρόπο, συμπυκνώνει τον συναισθηματικό κόσμο της συλλογής. Σε ένα κουπέ τρένου, ένας νευρικός άντρας και μια κοπέλα αρχίζουν να επικοινωνούν με αφορμή μια καραμέλα. Μια μικρή προσφορά γίνεται η αφορμή για μια συζήτηση και σιγά σιγά για μια πιο ουσιαστική επαφή. Οι καραμέλες αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για την ηρωίδα, καθώς τις συνδέει με την αίσθηση μιας γλυκιάς αγκαλιάς και ασφάλειας. Η τρυφερότητα εδώ δεν εκφράζεται με μεγάλες εξομολογήσεις. Κρύβεται σε μια μικρή χειρονομία, σε ένα πείραγμα, σε μια καθημερινή συνήθεια. Και καθώς αποκαλύπτεται η σχέση των δύο προσώπων, καταλαβαίνουμε ότι πίσω από τα απλά αντικείμενα και τις μικρές διαφωνίες μπορεί να κρύβονται πολύ βαθιά συναισθήματα. Μερικές φορές, αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι μια μεγάλη λύση, αλλά μια μικρή ένδειξη ότι κάποιος μας προσέχει.

Αν προσπαθούσα να συνοψίσω τι κρατώ από αυτό το βιβλίο, θα έλεγα ότι είναι η ανάγκη των ανθρώπων να συναντηθούν πραγματικά. Να βρουν έναν τόπο όπου θα ανήκουν, έναν άνθρωπο που θα τους καταλάβει, μια σχέση στην οποία θα μπορούν να είναι ο εαυτός τους. Όμως οι συναντήσεις δεν είναι πάντα εύκολες και οι επιθυμίες δεν εκπληρώνονται πάντοτε. Ίσως γι' αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία και ο υπότιτλος του βιβλίου, «για τις ανέφικτες γωνίες της πόλης». Η γωνία είναι το σημείο όπου δύο δρόμοι συναντιούνται. Είναι όμως και το σημείο όπου μπορεί να μην καταφέρουν ποτέ να ενωθούν. Κάπως έτσι συμβαίνει και με τους ανθρώπους. Περπατούν δίπλα δίπλα, διασταυρώνονται, πλησιάζουν, αλλά δεν κατορθώνουν πάντα να συναντηθούν πραγματικά. Η λογοτεχνία δεν μπορεί να εγγυηθεί αυτή τη συνάντηση. Μπορεί, όμως, να μας βοηθήσει να καταλάβουμε πόσο την έχουμε ανάγκη.

Θα ήθελα, κλείνοντας, να πω και κάτι πιο προσωπικό.

Μου άρεσε πολύ η φυσικότητα της γραφής του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, η αμεσότητα και η οικειότητα που δημιουργεί. Είναι σαν να σου διηγείται μια ιστορία κάποιος που γνωρίζεις καλά. Οι ήρωές του δεν είναι εξιδανικευμένοι. Είναι άνθρωποι αδέξιοι, ευάλωτοι, γεμάτοι αντιφάσεις, που άλλοτε μας συγκινούν κι άλλοτε μας κάνουν να χαμογελάμε, γιατί αναγνωρίζουμε σε αυτούς κάτι από τον εαυτό μας.

Εγώ, πίσω από τους ήρωες, τις καταστάσεις και τις λεπτομέρειες αναγνώριζα σε κάθε ιστορία του κάτι από τον ίδιο. Όχι απαραίτητα με την έννοια ότι όλα όσα αφηγείται είναι βιώματά του, αλλά γιατί σε κάθε ιστορία διακρίνω έναν τρόπο να βλέπει τον κόσμο, να παρατηρεί τους ανθρώπους, να αντιμετωπίζει τις αντιφάσεις της ζωής, να συγκινείται και να αυτοσαρκάζεται. Θα έλεγα ότι κάθε μικροδιήγημα φωτίζει και μια διαφορετική πλευρά του. Και όλες μαζί οι ιστορίες σχηματίζουν ένα πορτρέτο του ανθρώπου που βρίσκεται πίσω από τον συγγραφέα.

 

                                    Ματθίλδη Σιμχά

Πρώτη δημοσίευση: Ιστολόγιο ΠΟΙΕΙΝ

3 «ιταλικά» ποιήματα του Manuel Vilas

 

 

ROMA 

 

Para Ángeles Albert de León

 

 

Yo te amé, pero tú a mí no demasiado.

Fue en el año diecinueve, cuando vivimos juntos,
recién casados, haciendo el amor a diario,
como dos veinteañeros, capaces
de correrse con una caricia en el sexo
dentro de la Capilla Sixtina.

Nos casó Jesucristo, quién si no.

Ciudad de mi vida, ciudad de mi alteración molecular,
me convertiste en un pez solitario del Tíber,
con dos mil años de existencia.

Me convertiste en un gato del Trastévere.
Fiero y maligno, besabas a un gato
cuando me besabas a mí.

Tomando café cada veinte minutos.

Las noches de invierno, cruzando ya la madrugada,
te pedía consuelo y amor, un beso de madre,
pero tú solo me ofrecías el resplandor
de la belleza absoluta, la cual me castigaba,
y me hice adicto al castigo.
Soy adicto a tus castigos, eso es amor también.

 

 

ΡΩΜΗ

 

Για την Άνχελες Αλμπέρτ δε Λεόν

 

Εγώ σ’ αγάπησα, αλλά εσύ εμένα όχι και τόσο.

 

Ήταν το ’19, όταν ζούσαμε μαζί,

νιόπαντροι, κάναμε έρωτα καθημερινά,

σαν δυο εικοσάχρονα, ικανά

να χύσουν μ’ ένα χάδι στα γεννητικά όργανα

μέσα στην Καπέλα Σιξτίνα.

 

Μας πάντρεψε ο Ιησούς Χριστός, ποιος άλλος.

 

Πόλη της ζωής μου, πόλη της μοριακής μου μετάλλαξης,

με μετέτρεψες σε μοναχικό ψάρι του Τίβερη,

με δύο χιλιάδες χρόνια ύπαρξης.

 

Με μετέτρεψες σε γάτο του Τραστέβερε.

Άγριο και μοχθηρό, φιλούσες έναν γάτο

όταν φιλούσες εμένα.

 

Πίνοντας καφέ κάθε είκοσι λεπτά.

 

Τις νύχτες του χειμώνα, καθώς διασχίζαμε το χάραμα,

σου ζητούσα παρηγοριά κι αγάπη, ένα μητρικό φιλί,

αλλά εσύ μου πρόσφερες μόνο τη λάμψη

της απόλυτης ομορφιάς, που με τιμωρούσε,

και εθίστηκα στην τιμωρία.

Είμαι εθισμένος στις τιμωρίες σου, αγάπη είναι κι αυτό.

 

FLORENCIA 

 

                                        Para Pepa Fernández

 

 

Pasé el día comiendo pasteles.
No comí ni carne ni pescado ni ensaladas ni legumbres
ni espagueti ni lasaña ni mandarinas ni uvas,
solo me alimenté de pasteles,
un cannolo aquí,
un tiramisú allá,
un amaretto con un espresso doppio,
un panforte con un capuchino,
un ricciarelli con un machiato,
y así iba cayendo el día,
herido por una dulzura imaginaria.

La miel, la avellana, la nata se acaban pronto,
en tres minutos la dulzura se marchó para siempre,
es mucho más larga la vida.

Todo el día caminando por Florencia
mis pasteles y yo.

En un bar una tarta de almendras,
en otro un bizcocho con el nombre
de una santa que olvidé.

No tienes que sentarte frente a un plato.
Ni esperar a que se enfríe.

No hay ceremonia, ni cubiertos.

De pie en las pastelerías de Florencia,
eligiendo con el dedo índice el pastel más hermoso.

De pie en el puente de la Santa Trinidad,
comiendo una sfogliatella,
mientras miraba pasar las aguas del Arno.

Dejé caer unas migas
para que los suicidas y los ahogados
subieran a la superficie
y lograran alimento y memoria.

Y el espíritu de aquellos seres doloridos
ascendió de entre la oscuridad y el olvido
del barro y de las piedras
y pude ver sus cientos de rostros
tristes y solitarios, convertidos en peces
cuyas bocas luchaban unas contra otras
por los regalados restos de mi sfogliatella.

 

ΦΛΩΡΕΝΤΙΑ

 

Για την Πέπα Φερνάντεθ

 

 

Πέρασα τη μέρα τρώγοντας γλυκά.

Δεν έφαγα ούτε κρέας ούτε ψάρι ούτε σαλάτες ούτε όσπρια

ούτε σπαγγέτι ούτε λαζάνια ούτε μανταρίνια ούτε σταφύλια,

τράφηκα μόνο με γλυκά,

ένα cannolo εδώ,

ένα τιραμισού εκεί,

ένα amaretto μ’ ένα espresso doppio,

ένα panforte μ’ ένα καπουτσίνο,

ένα ricciarelli μ’ ένα machiato,

κι έτσι έφευγε η μέρα,

πληγωμένη από μια φαντασιακή γλυκύτητα.

Το μέλι, τα φουντούκια, η σαντιγί τελειώνουν γρήγορα,

σε τρία λεπτά η γλυκύτητα έφυγε για πάντα,

είναι πολύ πιο μεγάλη η ζωή.

 

Όλη μέρα περπατώντας στη Φλωρεντία

τα γλυκά μου κι εγώ.

 

Σ’ ένα καφέ μια τάρτα αμυγδάλου,

Σ’ ένα άλλο ένα μπισκότο με το όνομα

μιας αγίας που ξέχασα.

 

Δεν χρειάζεται να καθίσεις μπροστά σ’ ένα πιάτο.

Ούτε να περιμένεις να κρυώσει.

 

Δεν υπάρχει τελετουργία, ούτε μαχαιροπίρουνα.

 

Όρθιος στα ζαχαροπλαστεία της Φλωρεντίας,

δείχνοντας με το δάχτυλο το πιο όμορφο γλυκό.

 

Όρθιος στη γέφυρα της Αγίας Τριάδας,

τρώγοντας μια sfogliatella,

καθώς κοιτούσα τα νερά του Άρνου να κυλούν.

Άφησα να πέσουν μερικά ψίχουλα

ώστε οι αυτόχειρες και οι πνιγμένοι

ν’ ανέβουν στην επιφάνεια

και να καταφέρουν να βρουν τροφή και μνήμη.

 

Και το πνεύμα αυτών των πονεμένων ψυχών

αναδύθηκε από το σκοτάδι και τη λήθη

της λάσπης και των λιθαριών

και μπόρεσα να δω τα εκατοντάδες πρόσωπά τους

θλιμμένα και μοναχικά, μεταμορφωμένα σε ψάρια

που τα στόματά τους πάλευαν μεταξύ τους

για τα δωρισμένα υπολείμματα της sfogliatella μου.

 

VENECIA

  

Para Adrián J. Sáez

 

 

El sexagenario cansado no debería volver a Venecia.

¿Cuántas veces vine de joven?
Intento recordar y me atoro.

Recuerdo una vez, fue hace veinticinco años.

Quería encontrarme con Ezra Pound.

Era verano, subí al vaporetto
y me fui a la isla-cementerio
de San Michele, la brisa en la cara,
como un pañuelo del sol.

Venecianos muertos,
las fechas, las tumbas,
el recuerdo, las flores,
las fotos en mitad de una sonrisa,
gente muerta en la nada detenida
y por la nada sostenida y yo lloré;
un espectáculo solar, eso es San Michele,
sol sobre la muerte,
sol de barro sobre el barro donde vive la muerte.

Y allí busqué la tumba de Ezra Pound.

Largos paseos por aquel cementerio
en una mañana de fuego.

Y me costó encontrar su tumba.

La tumba de un hombre en una mañana
en que otro hombre,
sin ningún cometido,
le busca para decirle algo.

Me ayudé del consejo
de los empleados del cementerio
y tras un largo y errático paseo
me encontré con una lápida de suelo
muy parca en explicaciones.
Solo estaba el nombre y nada más:
Ezra Pound.

Acerqué mis labios a la tumba y le dije:
Ezra, ayúdame, te lo suplico.
Acógeme como a un hijo perdido, no tengo a nadie.
Sé tú mi maestro, en la vida y en la poesía.
Tú, que viste al dios de las aguas y de la belleza.
Ezra, en verdad he venido a avisarte
de que Venecia también está en venta.

Subí al vaporetto y regresé a la Fondamenta Nove
y en una terraza del Campo Santi Giovanni e Paolo,
rodeado de turistas codiciosos de la luz adriática,
me comí unos espagueti con gambas,
calamar, pulpo y almejas,
con mucho vino blanco, frío,
bañado en una cubitera con hielo grande,
mientras mi rostro se doraba bajo el maduro sol del cielo.

 

ΒΕΝΕΤΙΑ

 

Για τον Αδριάν Χ. Σάεθ

 

Ο κουρασμένος εξηντάρης δεν θα ’πρεπε να επιστρέψει στη Βενετία.

 

Πόσες φορές ήρθα εδώ νέος ακόμη;

Προσπαθώ να θυμηθώ και σκαλώνω.

 

Θυμάμαι μια φορά, ήταν πριν από είκοσι πέντε χρόνια.

 

Ήθελα να συναντήσω τον Έζρα Πάουντ.

 

Ήταν καλοκαίρι, πήρα το vaporetto

και πήγα στο νησί-νεκροταφείο

του Σαν Μικέλε, το αεράκι στο πρόσωπό μου,

σαν μαντήλι για τον ήλιο.

Νεκροί Βενετσιάνοι,

οι ημερομηνίες, οι τάφοι,

η ανάμνηση, τα λουλούδια,

οι φωτογραφίες στη μέση ενός χαμόγελου,

άνθρωποι νεκροί στο τίποτα ακινητοποιημένοι

και στο τίποτα αιωρούμενοι, κι εγώ έκλαψα·

ένα ηλιακό θέαμα, αυτό είναι το Σαν Μικέλε,

ήλιος πάνω από τον θάνατο,

ήλιος από λάσπη πάνω από τη λάσπη όπου ζει ο θάνατος.

 

Κι εκεί αναζήτησα τον τάφο του Έζρα Πάουντ.

 

Μεγάλοι περίπατοι σ’ εκείνο το νεκροταφείο

ένα φλογισμένο πρωινό.

 

Και δυσκολεύτηκα να βρω τον τάφο του.

 

Τον τάφο ενός άντρα ένα πρωινό

που ένας άλλος άντρας,

χωρίς καμία υποχρέωση,

τον αναζητά για να του πει κάτι.

 

Με τη συνδρομή

των εργαζομένων του νεκροταφείου

και μετά από μια μακρά και αόριστη περιπλάνηση

βρήκα μια ταφόπλακα στο έδαφος

πολύ φειδωλή σε εξηγήσεις.

Υπήρχε μόνο το όνομα και τίποτα άλλο:

Ezra Pound.

Πλησίασα τα χείλη μου στον τάφο και του είπα:

Έζρα, βοήθησέ με, σε ικετεύω.

Δέξου με σαν έναν χαμένο γιο, δεν έχω κανέναν.

Γίνε εσύ ο δάσκαλός μου, στη ζωή και στην ποίηση.

Εσύ, που είδες τον θεό των υδάτων και της ομορφιάς.

Έζρα, ήρθα στ’ αλήθεια να σε προειδοποιήσω

ότι και η Βενετία είναι προς πώληση.

Πήρα το vaporetto κι επέστρεψα στη Fondamenta Nove

και στα τραπεζάκια έξω στο Campo Santi Giovanni e Paolo,

περιτριγυρισμένος από τουρίστες άπληστους για το φως της Αδριατικής,

έφαγα σπαγγέτι με γαρίδες,

καλαμάρι, χταπόδι και αχιβάδες,

με άφθονο κρύο λευκό κρασί,

βυθισμένο σε μια μεγάλη σαμπανιέρα με παγάκια,

ενώ το πρόσωπό μου χρύσιζε κάτω από τον ώριμο ήλιο του ουρανού. 

 

 

 

Η μετάφραση έγινε την Άνοιξη του 2026 στο πλαίσιο του Εργαστηρίου Λογοτεχνικής Μετάφρασης Ισπανικά > Ελληνικά που συντονίζει ο καθηγητής και μεταφραστής Κωνσταντίνος Παλαιολόγος στο Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ. Συμμετείχαν οι: Όλγα Αναστασιάδου, Αικατερίνη Γιασιράνη, Χριστίνα Δημητρίου, Βάλια Εμμανουηλίδου, Παντελής Κουτσιανάς, Χριστίνα Μπατσίλα, Σοφία Πανταζίδου, Χρύσα Παπανικολάου, Ζαχαρίας Χιονίδης.

O Μανουέλ Βίλας (Manuel Vilas) γεννήθηκε το 1962 στο Μπαρμπάστρο της Ισπανίας. Είναι ποιητής και πεζογράφος. Αρθρογραφεί τακτικά στην εφημερίδα El País. Tα 3 «ιταλικά» ποιήματα είναι από την πρόσφατη ποιητική του συλλογή Ciudades en venta [Πόλεις προς πώληση] (Visor, 2025).