Βιβλιοκριτική της Διώνης Δημητριάδου για τη Θεία Τούλα του Miguel de Unamuno

Miguel de Unamuno: «Η θεία Τούλα»

 Διώνης Δημητριάδου, diastixo.gr, 12.5.2017

[…] Η Χερτρούδις ένιωθε πάντα μόνη. Δηλαδή, μόνη ως προς το να δεχτεί βοήθεια, γιατί για να βοηθήσει εκείνη τους άλλους δεν ήταν με τίποτα μόνη. Ήταν σαν μια ορφανή φορτωμένη με παιδιά.

Πρόκειται για μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες γυναικείες περσόνες της λογοτεχνίας. Η Χερτρούδις, η θεία Τούλα (la tía Tula), ο χαρακτήρας που βγήκε από τη φαντασία του Ουναμούνο, ξαφνιάζει από την αρχή τον αναγνώστη. Μια γυναίκα που έχει αποφασίσει πολύ νωρίς για όλα, απόλυτη και αυστηρή με τον εαυτό της και τους άλλους, στηριγμένη στις ηθικές (στην προσωπική της εκδοχή) αρχές. Μέσα σ’ αυτόν τον κατασκευασμένο από την ίδια αξιακό κώδικα εντάσσει τους ανθρώπους που την περιβάλλουν πείθοντάς τους για την ορθότητα του τρόπου ζωής που στην ουσία τούς επιβάλλει. Δεν αντιδρά κανείς. Είναι η κυρίαρχη προσωπικότητα, το στήριγμα της ζωής όλων.

Θα αποφασίσει ποιον θα παντρευτεί η αδελφή της, θα εισβάλει στο σπίτι της Ρόζας και του Ραμίρο –προσχηματικά ή όχι– για να φροντίσει τα παιδιά τους και ανίψια της, καθώς η αδελφή της αναρρώνει κάθε φορά πιο δύσκολα μετά από κάθε γέννα. Όταν αυτή πεθάνει, ο ρόλος πλέον είναι δικός της δικαιωματικά. Όχι ως συζύγου του Ραμίρο (θα του επιβάλει, άλλωστε, έναν γάμο με την υπηρέτρια του σπιτιού), αλλά ως μητέρας των παιδιών (υιοθετώντας και τα νέα παιδιά που θα γεννηθούν), αυτή που ποτέ δεν θα θελήσει να κάνει δικά της, αποστρεφόμενη όπως δηλώνει τη σεξουαλική πράξη. Τα παιδιά, ως περισσότερο επιδεκτικά λόγω ηλικίας σε τέτοιες αλλαγές ρόλων, θα τη βλέπουν σαν μητέρα τους. Θα μπορούσε αυτή να είναι η εικόνα της αγίας οικογένειας, έτσι όπως περιβάλλεται με τον μανδύα μιας θυσίας για ιερό σκοπό; Χωρίς διάθεση υποτίμησης της πράξης αυτοθυσίας, θα λέγαμε ότι μάλλον πρόκειται για μια εύκολη ερμηνεία του πολυσήμαντου αυτού έργου. Ο συγγραφέας του, άλλωστε, δεν μας έχει συνηθίσει σε επιφανειακές προσεγγίσεις των θεμάτων του. Πολυεπίπεδοι οι ήρωές του, σε προκαλούν για ανίχνευση της προσωπικότητάς τους, για αποκάλυψη των συνιστωσών που διαμορφώνουν τις επιλογές τους. Η πρόθυμη να θυσιάσει την προσωπική της ζωή Χερτρούδις δεν είναι η στεγνή και άνυδρη γυναίκα που θα τη φανταζόμαστε έγκλειστη σε κάποιο μοναστήρι, αφοσιωμένη στον θεϊκό νυμφίο. Ζει τον γάμο μέσω της οικογένειας της αδελφής της, τον ρόλο της μητέρας οικειοποιούμενη αλλά και αυτόν της ιδιότυπης συντρόφου του κουνιάδου της. Είναι μια παρθένος-μητέρα, μια άσπιλη σύντροφος. Καταχρηστικοί και οι δύο ρόλοι, έχουν πραγματική υπόσταση μόνο μέσα στην ηθική της που κατευθύνει τα βήματά της. Και η συμφιλίωση με τη βαθύτερη φύση της είναι άραγε εφικτή; Η καταπίεση των επιθυμιών της από τη νεαρή ήδη ηλικία πώς έχει διαμορφώσει τη στάση της απέναντι στον εαυτό της; Ήθελε δικά της παιδιά; Αυτό όχι:

[…] Και αυτή η ιδέα των παιδιών από την σάρκα της έκανε να πάλλεται από ιερό τρόμο το μεδούλι από τα οστά της ψυχής της Χερτρούδις, που ποθούσε τη μητρότητα, αλλά μια μητρότητα πνευματική.

Και αν η παραπάνω ιδιότητα μπορεί να εκληφθεί και ως θετική, πάλι κάτω από το πρίσμα της προσφοράς με τη συνακόλουθη αποχή από τους πειρασμούς της σάρκας (άλλωστε δεν είναι πρωτόγνωρη αυτή η παραχώρηση στους θρησκευτικούς κύκλους), πώς να αποδεχθεί κανείς τη διάθεσή της να ωθήσει τους άλλους στην αμαρτία (με την έννοια της αστοχίας) επιβάλλοντας παράδοξες σχέσεις και καταχρήσεις ρόλων; Δύσκολος ο συγκερασμός ιδιοτήτων αυτής της προσωπικότητας, δύσκολη και η πρόσληψή της από τον αναγνώστη. Ο αυταρχισμός, η επιμονή στην απόλυτη ορθότητα των επιλογών της, ο ατομοκεντρισμός αυτής της θεώρησης ζωής, συνάδει άραγε με την αγιότητα που υποτίθεται ότι υπηρετεί; Νομίζω έχουμε εδώ έναν τυπικό χαρακτήρα που έπλασε η φαντασία του Ουναμούνο. Με δίπολα εσωτερικά, πολύ ενδιαφέροντα για ανάλυση. Άλλωστε οι σελίδες που έχουν γραφεί για τη «θεία Τούλα» υπερβαίνουν κατά πολύ τις σελίδες της ίδιας της ιστορίας.

Κατά μία εκδοχή (η οποία συμπεριέχεται στο επίμετρο του βιβλίου, γραμμένο από τον Carlos A. Longhurst):

[…] το σφάλμα της Χερτρούδις, εάν πρόκειται για σφάλμα, έγκειται στο ότι μπέρδεψε αυτό που θέλει να είναι με αυτό που μπορεί να είναι.

Τότε όμως οφείλουμε να εξετάσουμε την ηρωίδα αυτή υπό το πρίσμα της τραγικότητας που ίσως τη χαρακτηρίζει. Καταπιεσμένες και απωθημένες επιθυμίες, συνειδητοποίηση της ανάγκης συγκερασμού του θέλω με το πρέπει και το επιβάλλεται. Ποιος τότε θα την κατηγορήσει για την ατολμία της να υπερκεράσει την εγγενή της αδυναμία; Σε κάθε περίπτωση η Χερτρούδις, έστω με το υποκοριστικό της θεία Τούλα, επιμένει να ζητά δικαίωση, τουλάχιστον από τον αναγνώστη. Ο Ουναμούνο έχει δώσει όλα τα στοιχεία προκειμένου αυτό να αποτελέσει μια δεύτερη (μετά την ανάγνωση) απολαυστική διερεύνηση. Προφανώς για τον αναγνώστη εκείνον που δεν βολεύεται με μια επιφανειακή εξήγηση.

Σχετικά με αυτό αξίζει να γίνει ένα σχόλιο ακόμη. Η ιστορία δομείται κυρίως στον άξονα των προσώπων που συνδιαλέγονται. Είναι ο διάλογος που μας προσφέρει απλόχερα τους ομιλούντες χαρακτήρες και τις εσωτερικές τους διεργασίες, όπως αυτές εκδηλώνονται προς τα έξω με τις λέξεις τους, χωρίς σημαντική παρεμβολή του συγγραφέα. Έχουμε, λοιπόν, ένα θεατρικό σχεδόν έργο, με τον μανδύα του μυθιστορήματος. Και είναι παράδοξο αυτό, αν λάβουμε υπόψη μας ότι η λογοτεχνία δεν είναι θέατρο, το μυθιστόρημα δεν είναι θεατρικό έργο και, φυσικά, οι ήρωες δεν είναι ηθοποιοί. Εδώ λείπει εντελώς η περιγραφή που θα έκανε τους ήρωες να πατούν γερά στο επινοημένο πλαίσιο της αφήγησης. Και γνωρίζουμε πόσο μετέωροι μοιάζουν οι χαρακτήρες της λογοτεχνίας, όταν δεν βρίσκουν χώρο να πατήσουν και να γίνουν ανάγλυφοι και αληθοφανείς, άρα αληθινοί. Και όμως, η τέχνη ενός μεγάλου συγγραφέα κατορθώνει το αδύνατο σχεδόν. Παρακολουθούμε απολύτως γήινους χαρακτήρες να ξεδιπλώνουν τη ζωή τους, η οποία με τη σειρά της, ναι, θα μπορούσε να πείσει για την πραγματική της υπόσταση.

Η θεία Τούλα αποδίδεται στον αναγνώστη της περίοπτη και ανάγλυφη, αληθινή μέσα στις αντιφάσεις της, όπως όλοι οι γήινοι και ειλικρινείς ήρωες, ανοιχτή σε αναγνώσεις πολλαπλές, όσες και οι εκδοχές της ιδιότυπης φύσης της.

Η μετάφραση του μυθιστορήματος από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο είναι βασισμένη στην έκδοση των Εκδόσεων Cátedra. Το βιβλίο περιλαμβάνει επίσης προλογικό σημείωμα του μεταφραστή, πρόλογο του Ουναμούνο και εκτενές επίμετρο με πολλές κατατοπιστικές πληροφορίες για το έργο και τον συγγραφέα, αλλά και ερμηνευτικές του συγκεκριμένου έργου, από τον Carlos A. Longhurst. Μια ιδιαίτερα προσεγμένη έκδοση από τη νέα σειρά Aldina των εκδόσεων Gutenberg. Τη σειρά αυτή εμπνεύστηκε και οργάνωσε ο εκλιπών Δημήτρης Αρμάος, προς τιμή του λόγιου ανθρωπιστή, τυπογράφου και εκδότη της Αναγέννησης, του ελληνιστή Άλδο Μανούτιο. Κάθε βιβλίο, κάθε aldina που έβγαινε από το τυπογραφείο του με αυστηρή επιμέλεια και κάτω από τον δικό του προσωπικό σχεδιασμό, είχε ως λογότυπο ένα δελφίνι τυλιγμένο γύρω από μια άγκυρα (πηγή έμπνευσης στάθηκε ένα ρωμαϊκό νόμισμα του 80 μ.Χ, όπου το συγκεκριμένο σήμα συνοδευόταν από το ρητό «σπεῦδε βραδέως» – λατ. «festina lente»). Το ίδιο λογότυπο κοσμεί και τη νέα σειρά των εκδόσεων Gutenberg, που περιλαμβάνει στο πρόγραμμά της πολλά σημαντικά, σύγχρονα και παλαιότερα, λογοτεχνικά έργα. Εκδόσεις με υψηλές προδιαγραφές. Θα το καταλάβει ο αναγνώστης, όταν πιάσει αυτά τα βιβλία στα χέρια του. Όλο το μεράκι, όλη η φροντίδα που παλαιότερα συναντούσαμε πιο συχνά και που σήμερα από κάποιους θεωρούνται περιττά «στολίδια». Δεν είναι όμως περιττά καθόλου, ίσα ίσα χαρακτηρίζουν την αληθινή αγάπη για το βιβλίο, που ξεκινά από την εκδοτική ομάδα και φθάνει να αγγίξει τον πραγματικό φίλο των βιβλίων και της ανάγνωσης. Στο εξώφυλλο η εικαστική παρέμβαση (δείγμα και αυτή της ιδιαίτερα καλαίσθητης έκδοσης) του Μάκη Βάγια, Έκλειψη ΙΙ, 2013.

Η θεία Τούλα
Miguel de Unamuno
Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παλαιολόγος
Gutenberg
262 σελ.
ISBN 978-960-01-1851-3
Τιμή: €14,00

Παύση-πονώ / Sed-antes

Στέλλα – Λουίζα Κατσαμπή

Παύση-πονώ

Στις 3:46 έρχεται το τρένο.

Δεν ήρθες στο σταθμό.

Ή στο αεροδρόμιο.

Ή σ’ εμένα την ίδια.

Το κεφάλι ψηλά και αγύριστο.

Κι η βαλίτσα μου βαριά.

Βαρύτερη η φωτογραφία με τη γάτα μου.

−κι εσένα μαζί−

Αν ήξερα να φεύγω, δεν θα το ’κανα.

Αν ήξερα να μ’ αγαπώ, θα σ’ άφηνα.

Αν ήξερα να θυμώνω, θα αγαπούσα άλλον.

Κι αν ήξερα να μην πονώ, θα έπαιρνα ασπιρίνη.

>.<>.<>.<

Stela-Luisa Catsabí

Sed-antes

A las tres cuarenta y seis viene el tren.

No viniste a la estación.

O al aeropuerto.

O a mí misma.

La cabeza alta y sin girar.

Y mi maleta que pesa mucho.

Más pesa la foto con mi gata.

−y contigo−

Si supiera marcharme, no lo haría.

Si supiera amarme, te dejaría.

Si supiera cabrearme, amaría a otro.

Y si supiera no sentir dolor, me tomaría una aspirina.

Traducción: Konstantinos Paleologos

Stela-Luisa Catsabí ha nacido en Salónica en 1995. Su primer libro de poesía, en edición conjunta con Stavros Guirguenis, se titula Demonios humanos (2018). Regenta el blog brokenpastelchalks.blogspot.gr

O ισπανός συγγραφέας Roberto García de Mesa στo ABANICO

O ισπανός συγγραφέας

Roberto García de Mesa στo

ABANICO 

Πρόσκληση

για συμμετοχή σε εργαστήριο συλλογικής μετάφρασης μικροδιηγημάτων παρουσία του συγγραφέα

Συντονίζουν: Κωνσταντίνος Παλαιολόγος και Νίκος Πρατσίνης

To Κέντρο Ισπανικής, Πορτογαλικής και Καταλανικής γλώσσας ABANICO διοργανώνει εργαστήριο μετάφρασης μικροδιηγημάτων με την παρουσία του συγγραφέα τους, Ρομπέρτο Γκαρσία ντε Μέσα. Το εργαστήριο, που θα συντονίσουν ο αναπληρωτής καθηγητής του ΑΠΘ και μεταφραστής Κωνσταντίνος Παλαιολόγος και ο μεταφραστής και διερμηνέας Νίκος Πρατσίνης, θα λάβει χώρα στο ABANICO (Κολοκοτρώνη 12, Σύνταγμα) τη Δευτέρα, 26 Νοεμβρίου 2018, από 12.00 έως 14.30. 

Εάν ενδιαφέρεστε, δηλώστε το ταχύτερο συμμετοχή στην ηλεκτρονική διεύθυνση του ABANICO (info@abanico.gr) καθότι οι θέσεις είναι περιορισμένες (όχι περισσότερα από 12 άτομα). Σε ό,τι αφορά την επιλογή, θα ακολουθηθεί το κριτήριο της προτεραιότητας στη δήλωση επιθυμίας συμμετοχής.

Σας περιμένουμε,

Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, Νίκος Πρατσίνης

Σύντομο βιογραφικό

Ο Ρομπέρτο Γκαρσία ντε Μέσα έχει σπουδάσει Νομική και Ισπανική Φιλολογία, και είναι κάτοχος διδακτορικού τίτλου στην Ισπανική Φιλολογία. Ποιητής, θεατρικός σκηνοθέτης, δραματουργός, θεατρικός παραγωγός και καλλιτεχνικός επιμελητής παραστάσεων, πεζογράφος, δοκιμιογράφος, ερευνητής, visual artist, μουσικός. Έχει εκδώσει περισσότερα από 40 βιβλία, ενώ κείμενά του έχουν δημοσιευτεί σε περιοδικά δέκα χωρών. Έχει μεταφραστεί σε αρκετές γλώσσες, έχει δημιουργήσει την Εταιρεία Θεάτρου Roberto García de Mesa, και έχει σκηνοθετήσει περισσότερα από 15 θεατρικά έργα.

Τα προς μετάφραση μικροδιηγήματα:

NOTICIAS DE UN JUGADOR

Hacia el mediodía de ayer, un hombre de mediana edad, con camisa de rayas, corbata y traje algo desteñido por el uso, y con el pelo recién mojado en unos lavabos muy próximos a la plaza del Príncipe, se había colocado de manera estratégica al final de una de las calles más concurridas de la ciudad. Con exagerados buenos modales solicitaba una ayuda a todos los conductores que paraban sus coches cuando la luz del semáforo se ponía roja. Desconocemos si era o no un resultado habitual en su vida, pero, en aquel momento, le respondían con diversas formas de negación, uno tras otro. Nos pareció descubrirle una leve expresión de sorpresa cuando se encontró ante un modelo despampanante de automóvil, nuevo, brillante, de esos que intentan comercializar estúpidamente con mujeres y hombres semidesnudos para hacerlo «más deseable». Tampoco podríamos asegurar si quien conducía era mujer u hombre. Superada su impresión inicial, nos pareció que se aproximaba con algo de ansiedad, excitación, como el jugador que cree que esta vez posee la combinación ganadora, pues imaginamos que era consciente de que le quedaba poco tiempo para consumar su acción. El conductor o la conductora debió de hacerle un gesto negativo, antes de que él le pidiera algo. El hombre se quedó mirando a la ventanilla durante unos segundos y rápidamente se bajó los pantalones hasta los pies. Así permaneció otro breve lapso de tiempo, con el cuerpo desnudo de cintura para abajo, en silencio, delante de aquel objeto deseado y su ocupante. Entonces, el semáforo cambió y todos se pusieron en marcha, excepto aquel hombre que no dejaba de mirar cómo se perdía entre los otros el vehículo elegido. Recordamos que alguien le gritó: «¡Gamberro! ¡Golfo!». Pero él se quedó unos segundos inmóvil y, cuando despertó de aquella visión, se subió los pantalones, escarbó en sus bolsillos y encontró una especie de pipa de girasol. Le fue quitando la cáscara con sus oscuros dientes, mientras esperaba a que el semáforo volviera, suponemos, a su deseado color rojo.

LA ARAÑA

Mientras dejaba que Dios se expresara a través de sus labios, ante un gran auditorio, en la ciudad de Praga, el Papa Benedicto XVI nunca hubiera creído por sí mismo que una araña tuviera la suficiente capacidad de maniobra y la habilidad estratégica necesaria para recorrerle una buena parte de su cuerpo y de su discurso, sin percatarse de ello. Más tarde comprobaría personalmente cómo las cámaras habían captado, para el mundo entero y para él también, el preciso instante donde la intrusa acababa el laborioso trabajo de tejer una tela alrededor de su cuello.

Loving "Love me tender", του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου

Είναι ανησυχητικό, και ενδεικτικό, της κατάστασης στην οποία έχουν περιέλθει οι ποιήτριες και οι ποιητές το γεγονός ότι, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της Ιφιγένειας Ντούμη, καταφεύγουν σε ανθρώπους που δεν έχουν γράψει ούτε ένα ποίημα στη ζωή τους για να παρουσιάσουν τις ποιητικές τους συλλογές. Βέβαια, για να παρηγορήσω την Ι. Ντ., και, κυρίως, τον εαυτό μου, δηλώνω υπεύθυνα ότι έχω μεταφράσει ισπανόφωνη ποίηση και όπως είχε γράψει ο αείμνηστος φίλος και «δάσκαλος», Άρης Μπερλής σε ένα κείμενό του με τον εύγλωττο τίτλο «Γιατί δεν γράφω ποίηση»[1] (Athens Review of Books, τεύχος 64, Ιούλιος-Αύγουστος 2015): «[Δεν γράφω ποίηση] Γιατί προτιμώ να μεταφράζω παρά να γράφω ‘‘πρωτότυπα’’ κείμενα. Γιατί πρωτότυπο χωρίς αντίγραφο ή μετάφραση δεν υπάρχει».

        Θα μπορούσαμε να πούμε/βρούμε/επικαλεστούμε δεκάδες λόγους για τους οποίους δεν γράφουμε ποίηση όσοι διαβάζουμε και μεταφράζουμε ποίηση, αλλά εδώ ήρθα να μιλήσω για μια δημιουργό που γράφει ποίηση (καθώς και μικροαφηγήσεις ή αφορισμούς: «Όταν περνάω από περίπτερο νιώθω ασφάλεια» ή «Η λακ είναι πολύ καθησυχαστική») και ας μην βρισκόμαστε «στο 1815 (ο Βύρωνας, ο Σέλεϋ, ο Κητς) ή στο 1915 (ο Γέητς, ο Έλιοτ, ο Ρίλκε), όταν ο ποιητικός λόγος ήταν ακόμη ηχηρός», όπως επιμένει ο Μπερλής, αναφέροντας, καθόλου τυχαία, κάποιους από τους ποιητές με τους οποίους συνδιαλέγεται η Ι. Ντ. στο έργο της.

        Το Love me tender είναι ένα βιβλίο γοητευτικό, και ως αντικείμενο (χάρη στην ικανότητα του Γιώργου Αλισάνογλου να φτιάχνει όμορφα βιβλία) και ως περιεχόμενο, έχω χάσει τον λογαριασμό των ανθρώπων –βιβλιοπώλες, φίλες και φίλοι, φοιτητές και φοιτήτριές (μου)– που μου έχουν μιλήσει κολακευτικά για το Love me tender χωρίς να γνωρίζουν ή χωρίς να έχουν δει ότι είμαι ο «Παλαιολόγος» των ευχαριστιών…

        «Αν δεν το ξέρεις, δεν το πιστεύεις ότι πρόκειται για μια ποιήτρια πρωτοεμφανιζόμενη», είχε γράψει στην Καθημερινή (25 Ιουνίου 2018) ο παρακαθήμενος Άθως Δημουλάς, από τον οποίο κλέβω ξεδιάντροπα την μπουκιά από το στόμα, ή, καλύτερα, τη φράση από το κείμενό του. Η Ι. Ντ. είναι όντως πρωτοεμφανιζόμενη, αλλά με έναν λόγο εξαιρετικά κατασταλαγμένο και φανερά δουλεμένο, ίσως γιατί ήξερε (ή γιατί την υποχρέωσαν) να περιμένει πριν εκδώσει, ίσως. Τι είναι αυτό που μου αρέσει στη γραφή της; Η ειρωνεία/αυτοειρωνεία της που δεν διστάζει να γίνει πολύ συχνά κακία· είναι το όπλο της για να τα βγάλει πέρα με τις εμμονές και τα φαντάσματά της: τον ανεκπλήρωτο έρωτα, τον ξεθυμασμένο έρωτα (τον ισπανικό desamor), τη μοναξιά, το σεξ, την ομορφιά, την οικογένεια. Το «ανάποδο» χιούμορ της Ι. Ντ. («Αχ και να ήμουν από πέτρα», της ξεφεύγει (;) όταν ζαχαρώνει έναν κούρο με τορνευτούς γλουτούς) κάνει την ποίησή της να σχοινοβατεί υπέροχα μεταξύ υπερευαισθησίας και τσαντίλας, γλυκύτητας και σιχτιρίσματος· φτιάχνοντας διαρκώς ευφάνταστες εικόνες: «Πώς μ’ αρέσει η ησυχία της γειτονιάς μου τη νύχτα. / Πριν ξημερώσει ακούω τα πουλιά / και το ασανσέρ. / Πουλιά, σκυλιά, γατιά, ασανσέρ κι ένα καζανάκι».    

Σε μια πρόσφατη, Σεπτέμβριος 2018, συνάντηση ελλήνων και ισπανών ποιητών στην Πάτρα, ο ποιητής Γιάννης Πατίλης είπε, μισοσοβαρά μισοχαριτολογώντας, ότι κάθε φορά που ακούει ένα ποίημά του μεταφρασμένο στα ισπανικά τού ακούγεται 30% καλύτερο. Με δεδομένη, για τον ομιλούντα, την ποιότητα των ποιητικών (αλλά και πεζογραφικών) κειμένων της Ι. Ντ., οι μεταφράσεις στα ισπανικά που θα διαβάσω κλείνοντας την παρέμβασή μου, έργο της πανεπιστημιακού και βραβευμένης με το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης, για τη συλλογική μετάφραση στα ισπανικά των Ακυβέρνητων πολιτειών του Στρατή Τσίρκα, Μαρία Λόπεθ Βιγιάλμπα, αναμένεται να εκτοξεύσουν στον ουρανό του Χουάν Ραμόν Χιμένεθ και του Λουίς Θερνούδα την ποίηση της Ι. Ντ. Θα διαβάσω αρχικά σε μετάφραση το «Περί του εφήμερου που φυλλορροεί» και ύστερα το «Λιμάνι Αιγιάλης»:

SOBRE LO EFÍMERO QUE SE DESHOJA

Una muchacha delgada que camina mientras come una tirópita es algo hermoso.

Rara vez se le antoja esta delicia tan insana, por eso

deja que las hojas le caigan encima con deleite o

se le queden pegadas en la comisura de los labios.

El hojaldre no atrae su mirada.

Mira más allá y por encima de la tirópita.

Como si ya hubiese terminado.

Como si viera algo menos grasiento

y dirigiera allí sus pasos

con convicción.

PUERTO DE EYIALI

Procedente del barco se escucha un chirrido metálico que recuerda un thriller de los años 90. Como el enorme cetáceo que se cierne sobre el submarino mientras la tripulación se siente sobrecogida por el miedo. Lo mismo siento yo. Interferencias musicales desde la taberna contigua y las carreras de unos niños contribuyen, paradójicamente, a empeorarlo. Tengo el escote enrojecido, puede que sea la tensión, puede que me haya dado un golpe y no lo recuerde. Me ha infundido tal serenidad que el teléfono se apagara en ese punto de la bronca: como si me hubieran pegado un tiro. El chaval de la bici se dio la vuelta y me miró, como si supiera que solo yo me había percatado de que tenía la rueda desinflada. Dirijo la mirada a la playa. Me sorprende cómo se tuestan al sol algunos hombres menudos, cómo el señor de los zapatos de cocodrilo camina con tanta agilidad por la arena, cómo otro señor a lo lejos se seca meticuloso el bigote como si temiera que se le enfriara la boca.

La próxima vez que vea usted a una chica sentada tanto tiempo a solas, pregúntele si quiere compañía. Si no quiere, no pasa nada, le dirá que se marche.  

«Απ’ τον καιρό του ρομαντισμού [όταν απέκτησαν αναγνωρισιμότητα και κύρος, προσθέτω εγώ], δύο αιώνες τώρα, οι ποιητές τρέχουν λαχανιασμένοι πίσω από μεγαλόστομες διακηρύξεις. Παλεύουν να κάνουν πράξη φαντασμαγορικά οράματα. Κηδεμονεύονται από σέκτες και φράξιες και γρουπούσκουλα ποιητικά, που το καθένα τους ένα μονάχα έχει σκοπό, να επιβάλλει ως δόγμα το πιστεύω του»,  έγραψε πρόσφατα (Book Press, 22 Σεπτεμβρίου 2018) ο Κώστας Κουτσουρέλης, αυτόκλητος αλλά και ενήμερος υπερασπιστής της ποίησης και των ποιητών. Ε, λοιπόν, στο όνομα της ελάχιστης, έτσι και αλλιώς, αξιοπιστίας μου σε θέματα ποίησης, στοιχηματίζω ότι η Ι. Ντ. δεν είναι σε καμία περίπτωση «εκπρόσωπος ενός σύγχρονου ρεύματος Ελλήνων ποιητών που θα ήθελαν να κινούνται με άνεση μεταξύ Λονδίνου, Άμστερνταμ ή Βερολίνου», όπως έλεγε, στην πολύ, κατά τα άλλα, καίρια κριτική του ο Θοδωρής Τσαπακίδης (Book Press, 9 Ιουνίου 2018), εκείνη ξέρει να κινείται με άνεση και στην Τρίπολη και στο Χαϊδάρι και στα Καμίνια…        

---

[1] Παιγνιώδης και ευφυής απάντηση του Α. Μπ. στο βιβλίο Γιατί γράφω ποίηση (Άγρα, 2015) του Χάρη Βλαβιανού.

Κείμενο που αναγνώστηκε στην παρουσίαση του βιβλίου της Ιφιγένειας Ντούμη Love me tender (Εκδόσεις Σαιξπηρικόν, 2018) στο βιβλιοπωλείο Επί Λέξει στις 8/10/2018.

Βιβλιοκριτική της Μαρίζας Ντεκάστρο για τα Βιβλιοπωλεία του Jorge Carrión

Ο περιηγητής  των βιβλιοπωλείων 

της Μαρίζας Ντεκάστρο, www.oanagnostis.gr, 26.8.2018

Όποιος έχει διαβάσει υπομονετικά ή έστω έχει ψάξει πληροφορίες για τόπους και ανθρώπους στο έργο του Κυριάκου Σιμόπουλου, Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα, αναμφίβολα έχει γοητευτεί από αυτά τα περιηγητικά χρονικά που καλύπτουν τη μεγάλη χρονική περίοδο από την αρχαιότητα μέχρι τις αρχές του 19^ου αι. Ο πλούτος της ματιάς και των ιδεών των συγγραφέων τους, η υγιής περιέργειά τους, τα κίνητρα και τα ενδιαφέροντα του καθενός, η παρατηρητικότητα και η ποικιλία των πληροφοριών, το συνειρμικό και άναρχο πέρασμα από το ένα θέμα στο άλλο, συνεπαίρνουν.

Ο Jorge Carrión, καθηγητής λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, είναι ένας σύγχρονος περιηγητής. Βιβλιόφιλος και συστηματικός αναγνώστης, λίγο αρχαιολόγος και ιστοριοδίφης των βιβλιοπωλείων, φίλος εκδοτών, συγγραφέων, βιβλιοπωλών. Μονομανής όπως οι παλαιοί ταξιδιώτες και οι συλλέκτες. Μεθοδικός ερευνητής.

Οι διαδρομές του στα βιβλιοπωλεία καλύπτουν ηπείρους και χώρες σ’ είναι ένα ταξίδι χωρίς τελειωμό γιατί κάθε χρόνο και παντού εμφανίζονται καινούργια όμορφα και μικρά που κρύβουν μια αφήγηση για τη γέννησή τους, όπως είπε σε μια από τις συνεντεύξεις του στην Αθήνα (ΕφΣυν, 17/6/18).

Ο συγγραφέας, ως άλλος homo universalis, έχει το χάρισμα να ενσωματώνει στο γραπτό του πρόσωπα, αναγνώσεις, αναγνώσματα, ταινίες και μουσικές, παρέες, ανταγωνισμούς, συνήθειες, συμβάντα κοινωνικά, οικονομικά, πολιτικά. Σχολιάζει λογοτεχνικά κινήματα, εκδόσεις, χαρτιά, γραμματοσειρές, εξώφυλλα, κτίρια, προθήκες, διαρρύθμιση χώρων, υπαλλήλους, πελάτες, γειτονιές. Αφηγείται πολυάριθμες παρένθετες ιστορίες οι οποίες συνθέτουν μια τοιχογραφία που απλώνεται στον παγκόσμιο χάρτη. Και γράφει ένα ταξιδιωτικό και λογοτεχνικό δοκίμιο για μία πλευρά της ιστορίας του πολιτισμού που διαβάζεται σαν μυθιστόρημα με ήρωες τα βιβλιοπωλεία και την κοινότητα των ανθρώπων τους.

Σταχυολογώ:

Οι πολιτισμοί δεν δύνανται να υπάρξουν δίχως μνήμη, αλλά ούτε δίχως λησμονιά. Ενώ η Βιβλιοθήκη επιμένει πεισματικά να θυμάται τα πάντα, το Βιβλιοπωλείο επιλέγει, απορρίπτει, προσαρμόζεται στο παρόν χάρη στην αναγκαία λησμονιά…

 …Τα βιβλιοπωλεία, ανέκαθεν υπήρξαν τόποι σύν(τ)αξης του λογοτεχνικοί κανόνα και, συνεπώς, σημεία στρατηγικής σημασίας για τη γεωπολιτική του πολιτισμού…

 …Γιατί μην κοροϊδευόμαστε, τα βιβλιοπωλεία είναι πολιτιστικά κέντρα, μύθοι, χώροι συζήτησης και αντιπαραθέσεων και φιλίας ακόμα και ερωτικών σκιρτημάτων…

…Τα βιβλιοπωλεία είναι πυξίδες: αν τα μελετήσεις, σου προσφέρουν ερμηνείες του σύγχρονου κόσμου πολύ πιο καίριες από εκείνες που προσφέρουν άλλες αντιπροσωπευτικές εικόνες ή άλλοι χώροι…

 Ένα βιβλιοπωλείο είναι μία κοινότητα πιστών…

…Ταξιδεύουμε για να ανακαλύψουμε, αλλά και για να αναγνωρίσουμε…

Γοητευμένη, διάβασα ανάκατα τα κεφάλαια με μια εντελώς προσωπική σειρά ξεκινώντας το ταξίδι από τα γνωστά μου μέρη, την Αθήνα και τις πόλεις που έχω επισκεφτεί. Είχα την περιέργεια να δω τι παρατήρησε, τι τον συγκίνησε, ποιους συνάντησε στα μέρη που πήγε, τι διάβασε, να διασταυρώσω τις παραστάσεις του με τις δικές μου. Αναπόλησα βόλτες και επισκέψεις, το ξάφνιασμα όταν ανακάλυψα στο Παρίσι το δαιδαλώδες Shakespeare and Co, μουσείο του εαυτού του ή το ντιζαϊνάτο Corso Como 10 στο Μιλάνο. Θυμήθηκα άλλα βιβλιοπωλεία για τα οποία δεν γράφει, το Maspero και τη Librairie des Femmes, και πολλά ακόμα και τα συνέδεσα με δικές μου περιπλανήσεις. Αλλά και λυπάμαι που δεν έψαξα περισσότερο τις ξένες πόλεις. Έμαθα όμως για τα επόμενα ταξίδια και σκέφτηκα το βιβλίο σαν αναφορά για τα μελλοντικά. Το έκαναν πολλοί, παρότι ο συγγραφέας δήλωσε ότι δεν είχε κάτι τέτοιο κατά νου όταν το έγραφε. Τώρα που το βιβλίο ανήκει πλέον στους αναγνώστες, καθένας το προσλαμβάνει με τον τρόπο του.

Ακόμα, παρακινήθηκα να βρω στη βιβλιοθήκη μου συγγραφείς που δεν είχα διαβάσει μέχρι που τους συνάντησα στο βιβλίο, αγόρασα κι άλλα…

Το απόλαυσα!

info:  Jorge Carrión, Βιβλιοπωλεία, Ο χάρτης του κόσμου από έναν αναγνώστη, Μτφρ. Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, Ποταμός, 2018.

Spoilers, του Juan Jacinto Muñoz Rengel σε συλλογική μετάφραση

Spoilers

Για μέρες τα spoilers πετούσαν πάνω από την πόλη. Ο κόσμος προσπαθούσε να βγαίνει στο δρόμο όσο το δυνατόν λιγότερο, και όσοι δεν είχαμε άλλη επιλογή προστατευόμασταν κάτω από τεράστιες, ενισχυμένες με μια επίστρωση καουτσούκ, ομπρέλες που τις πουλούσαν στις εισόδους του μετρό και στις πλατείες.

            Ακόμα κι έτσι, μπορούσαν να σε πετύχουν σε μια στιγμή απροσεξίας, να σε χτυπήσουν στο γόνατο, να σου σκάσουν στο πρόσωπο. Υπήρξαν επαγγελματίες κάθε είδους, κορυφαίοι αθλητές, μουσικοί, επιστήμονες, που εγκατέλειψαν την καριέρα τους μόλις έμαθαν ότι δεν θα πετύχαιναν ποτέ τους στόχους τους· οι υποψήφιοι σε οποιαδήποτε διαδικασία επιλογής αποδεκατίστηκαν· οι ασθενείς στα νοσοκομεία έχασαν κάθε ελπίδα· φυσικά, κανείς δεν έκανε πια ουρά στις εισόδους των κινηματογράφων, και μετά βίας τολμούσε κάποιος να διαβάσει σε δημόσιους χώρους. Ήταν καιροί σύγχυσης. Κάποιο βράδυ, της γυναίκας μου της μπήκε ένα από το παράθυρο και μάθαμε ότι δεν θα ερχόταν ποτέ το παιδί που χρόνια προσπαθούσαμε να αποκτήσουμε. Εμένα, αν και εκείνη δεν το ξέρει, ένα από εκείνα τα spoilers μού έμπηξε τη μύτη του στην πλάτη, και δεν ξανάγινα ποτέ ο ίδιος από τότε που ξέρω αυτό που πραγματικά μας περιμένει μετά θάνατον.

Η μετάφραση του μικροδιηγήματος του Χουάν Χαθίντο Μουνιόθ Ρενχέλ, από τη συλλογή Το βιβλίο των μικρών θαυμάτων, είναι προϊόν εργαστηρίου συλλογικής μετάφρασης και επιμέλειας της εν λόγω συλλογής που λαμβάνει χώρα στο Abanico υπό το συντονισμό του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου και της Αναστασίας Γιαλαντζή.

O Χουάν Χαθίντο Μουνιόθ Ρενχέλ γεννήθηκε στη Μάλαγα το 1974 και είναι ένας από τους πιο διακεκριμένους ισπανούς συγγραφείς διηγημάτων και μικρών κειμένων, με περισσότερα από πενήντα εθνικά και διεθνή βραβεία στο ενεργητικό του. Η μυστική εταιρεία του ονείρου είναι το πρώτο του βιβλίο στα ελληνικά (εκδ. Opera), ενώ τώρα ετοιμάζεται σε συλλογική μετάφραση και το δεύτερο, Το βιβλίο των μικρών θαυμάτων.

Εδώ: https://www.instagram.com/p/BoY_jwfHNc8/?taken-by=ekdoseisopera μπορείτε να ακούσετε τον συγγραφέα να διαβάζει Spoilers στα ισπανικά.

Παρουσίαση: Love me tender

Βιβλιοκριτική της Χρυσούλας Γούναρη για το Μπορείς να φας λεμόνι και να μην ξινίσεις τα μούτρα σου; του Sergi Pàmies

The Present 

Δεν θυμάμαι τι περίμενα να διαβάσω από έναν συγγραφέα που φωτογραφίζεται για το εξώφυλλο του βιβλίου του μ' ένα ολόκληρο λεμόνι στο στόμα και δίνει σε μια συλλογή διηγημάτων τον μακρόσυρτο τίτλο "Μπορείς να φας λεμόνι και να μην ξινίσεις τα μούτρα σου;" (μτφρ. Κωνσταντίνος Παλαιολόγος και Ευρυβιάδης Σοφός – Πάπυρος, 2009). Σίγουρα δεν θα ήταν  κάτι κοινότυπο. Σε καμμιά περίπτωση όμως, δεν περίμενα τα θέματά του να είναι τόσο καθημερινά, τόσο οικεία για τον καθένα μας. 

Κι όμως. Το βιβλίο περιέχει είκοσι διηγήματα γεμάτα συνηθισμένους ανθρώπους σε συνηθισμένες καταστάσεις. Ξέρετε, ανθρώπους με αδυναμίες, με άσχημες διαθέσεις, με εξαρτήσεις, με συνήθειες που επαναλαμβάνονται με ακρίβεια  ελβετικού ρολογιού, με μύχια συναισθήματα που όταν αποκαλύπτονται αφήνουν  έκπληκτο τον ήρωα του διηγήματος που στην συνέχεια τα απολαμβάνει. Ανεκπλήρωτοι έρωτες, ταξίδια που δεν έγιναν, όνειρα που δεν πραγματοποιήθηκαν. Μαλώματα, παρεξηγήσεις, παραλείψεις και προκαταλήψεις. Και φοβίες.

Θα περίμενε κανείς από την μικρή έκταση των κειμένων τούτων πως η σκιαγράφιση των χαρακτήρων είναι με κάποιο τρόπο ατελής ή επιφανειακή - η μικρή φόρμα, άλλωστε, ευνοεί  αυτού του είδους τις παρεκκλίσεις των συγγραφέων. Το ατού του Σέρζι Πάμιες, όμως,  είναι ακριβώς το αντίθετο:  η καταγραφή των ανθρώπινων σκέψεων κι αντιδράσεων με λακωνικότητα και αποστασιοποίηση είναι τόσο καίρια που  αποδίδει συμπυκνωμένα κείμενα  τα οποία διαθέτουν την εμβάθυνση που χρειάζονται για να σε εκπλήσσουν  με το ανατρεπτικό, στα όρια της παρωδίας, περιεχόμενό τους διαρκώς - ακόμη και μετά το βόλεμα του βιβλίου στο ράφι. Στον πρόλογο του βιβλίου, ο Ενρίκε Βίλα-Μάτας γράφει: "Μερικές μέρες όμως αργότερα (...) αναρωτιέσαι μήπως ο Πάμιες σού την έφερε και μήπως το βιβλίο (...) κρύβει στην πραγματικότητα τρεις χιλιάδες σελίδες επιπλέον. Στο τέλος συνειδητοποιείς ότι ο Πάμιες σου πούλησε ως μικρό ένα βιβλίο που στην πραγματικότητα είναι ατέλειωτο, απειρομέγεθες, που θα μπορούσε να ονομάζεται "Μπορείς να φας το άπειρο χωρίς αστέρια..."  

Πράγματι. Το βιβλιαράκι τούτο είναι ένας μικρόκοσμος όπου το λογικό, το καθημερινό, το ρουτινιάρικο εμπεριέχεται κι αναμειγνύεται ισόποσα με το παράλογο, το ανορθόδοξο, το αντιδραστικό, το αναπάντεχο. Ο συγγραφέας χειρίζεται με σοβαρότητα  και επιδεξιότητα το χιούμορ το οποίο ρέει υποδόρια και προσθέτει πολύ στα κείμενα γλυκαίνοντας την όποια ξινή αίσθηση προκαλεί  η ανάγνωσή του, αίσθηση που απορρέει βασικά από το γεγονός πως  ο Πάμιες μας φέρνει αντιμέτωπους με την ωμή, την πραγματική -ξέρετε, εκείνη την ανομολόγητη και καθόλου ωραιοποιημένη- όψη της ζωής. 

Ωστόσο, η επίγευση των συγκεκριμένων διηγημάτων είναι από τις πιο ενδιαφέρουσες. Προκλητική, δροσιστική. Και απενοχοποιημένη. Όπως στο τελευταίο διήγημα, το "Τι σύμπτωση, τώρα μιλούσαμε για σένα"  όπου ο αφηγητής μας εκμυστηρεύεται μία εμμονή του: "Άκουσα στο ραδιόφωνο ότι, αν φας ένα λεμόνι και δεν ξινίσεις τα μούτρα σου, θα γίνουν πραγματικότητα όλες οι επιθυμίες σου, αλλά φοβάμαι να το δοκιμάσω, μην τυχόν και ξινίσω τα μούτρα μου και δεν γίνει πραγματικότητα καμμία επιθυμία μου". 

Μου αρέσουν οι γκριμάτσες. Δεν φοβάμαι, όπως ο ήρωας του Πάμιες, μήπως δεν πραγματοποιηθούν οι επιθυμίες μου. Πολύ περισσότερο δε, μήπως κάνω ρυτίδες, όπως συνεχώς με προειδοποιούν οι γύρω μου. Πιο πολύ με ανησυχεί η σκέψη ενός άλλου ήρωα του  συγγραφέα που διαπιστώνει πως "Χρειάστηκε να πεθάνω για να μάθω αν μ' αγαπούσαν".  Ή, ακόμη χειρότερα, να γίνει κάτι και να μην προλάβω εγώ να τους το δείξω. Γι' αυτό, όποτε μου δίνεται η ευκαιρία, ιδίως σε περιόδους γιορτών όπως αυτήν που διανύουμε, ξορκίζω τις ανησυχίες μου κάνοντας δώρα - ένας πολύ καλός τρόπος για να ομολογήσεις τα συναισθήματά σου και να προκαλέσεις άφθονες γκριμάτσες.  Δεν χρειάζεται να είναι κάτι εκθαμβωτικό ή  υπερβολικό - συχνά ένα "άχρηστο" δώρο ή μια νέα γεύση της  καθημερινότητας αρκούν για να εκφράσει κάποιος πηγαία κι αυθόρμητα τα όσα νιώθει στο παρόν,

not the past! 

Χρυσούλα Γούναρη, The Present, "BookWorm", 20.12.2010

30 Σεπτεμβρίου 2018 / Παγκόσμια Ημέρα Μετάφρασης

https://www.facebook.com/bookia.gr/videos/1050549541780424/

Με αφορμή την επίσημη καθιέρωση από τον ΟΗΕ της 30ής Σεπτεμβρίου ως Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης στις 24 Μαΐου 2017, η Πανελλήνια Ένωση Επαγγελματιών Μεταφραστών Πτυχιούχων Ιονίου Πανεπιστημίου (ΠΕΕΜΠΙΠ), σε συνεργασία με την Αθήνα Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου 2018, εγκαινιάζει τον Μήνα της Μετάφρασης, με την πρώτη από πέντε Μεταφραστικές Συναντήσεις. Οι Μεταφραστικές Συναντήσεις είναι τα εβδομαδιαία ραντεβού του «Μήνα της Μετάφρασης» με έμπειρους επαγγελματίες του εκδοτικού χώρου και καταξιωμένους επιστήμονες και ακαδημαϊκούς που συζητούν για τις διαφορετικές πτυχές της μεταφραστικής διαδικασίας.

Η 1η Μεταφραστική Συνάντηση θα εστιάσει σε 3 θεματικές:

17:00 – 18:00

Η αλυσίδα παραγωγής μεταφρασμένων βιβλίων: από τον ατζέντη και τον αναγνώστη ως τον σελιδοποιό και τον τυπογράφο.

Ομιλητές: Γρηγόρης Μπέκος (Eκδόσεις Καστανιώτη), Κώστας Αθανασίου (μεταφραστής), Ελευθερία Κοψιδά (επιμελήτρια), Γιάννης Καρλόπουλος (γραφίστας), Τζούλια Τσιακίρη (Εκδόσεις Το Ροδακιό).

Συντονίστρια: Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη (ΠΕΕΜΠΙΠ).

18:00 – 19:00

Ο ρόλος των εξωφύλλων στην προώθηση της ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό: μια σημειολογική ανάλυση του εικαστικού για τις αγορές της Γερμανίας και της Ισπανίας.

Ομιλητές: Ανθή Βηδενμάιερ (επίκουρη καθηγήτρια στο ΑΠΘ, μεταφράστρια), Τέο Βότσος (μεταφραστής), Vicente Fernández González (αναπληρωτής καθηγητής Πανεπιστημίου Μάλαγας, μεταφραστής) και Κωνσταντίνος Παλαιολόγος (αναπληρωτής καθηγητής στο ΑΠΘ, μεταφραστής).

19:00 – 20:00

Ο ρόλος της μετάφρασης στην προώθηση της ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό.

Ομιλητές: Κατερίνα Φράγκου (λογοτεχνική πράκτορας), Μανώλης Πιμπλής (Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού), Soloup (γελοιογράφος, δημιουργός), Μaurizio de Rosa (ελληνιστής, μεταφραστής), Άρης Λασκαράτος (Εκδόσεις Αιώρα).

Συντονιστής: Δημήτρης Καργιώτης (αναπληρωτής καθηγητής Συγκριτικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων).

Σας περιμένουμε στο Αμφιθέατρο Αντώνης Τρίτσης, Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθήνας (Ακαδημίας 50), την Κυριακή 30 Σεπτεμβρίου στις 17:00.

Υ.Γ. Θα μας βρείτε και εδώ: 

https://www.facebook.com/events/544382509345626/